Jeton Kelmendi

Athanase Vantchev de Thracy

2011-05-04T11:00:00.002+01:00

DISA REFLEKSIONE
PËR POEZINË E NJË POETI TË RI NË MOSHËI
Çfarë mund të jetë më efikase për të shprehur ndjenja të forta sesa shkurtësia e një poezie, forma e saj e krasitur. A nuk shfaqet kështu fërgëllima e bishës së egër, a nuk parapërgatit trupin e tij për të përmbledhur të gjithë forcën? Poezia e Jeton Kelmendit shfaq këtë imazh, gjithnjë duke shpërthyer brendësinë e saj. Ajo përmban brenda vetes kuptimin lakonik të masës së duhur. Dendësia e lirikës shënjon mirë deri në thellësi lexuesin. Strofat e tij eliptike, përftojnë thelbin e ndjenjave më të mira dhe më fisnike të shpirtit njerëzor.
Kelmendi është një prej figurave poetike më të mëdha të kohës sonë. Vepra e këtij poeti kosovar nderon jo vetëm letërsinë e shprehur shqip, por krejt letërsinë e mirfilltë.
II.
“Buka e vargjeve” dhe “Uji i fjalës”Jeton Kelmendi është një pagëzues i mrekullueshëm poezish, të cilat na shtangin me aftësinë e tij të rralë të përdorimit të simoleve, që bëjnë të vibrojë imagjinata dhe të vijnë në jetë metafora krejtësisht origjinale me një rrjedhshmëri plot delikatesë. Aftësi kjo e krijuesve me talent të madh. Na bën tërindjejmë plotësinë e fjalëve, plagët e tyre, trupin e heshtjes, butësinë e lirizmit. Antologjia e tij personale është një breg ku marrin fund të gjitha robëritë, kryesisht të burrit modern që ikën nga vetvetja, po ashtu dhe të njeriut qëështë i detyruar të largohet nga vendi i lindjes. Breg ku rrallëherë mbërrijnë letra nga mëmëdheu. E gjitha kjo shpjegon veçantitë sekrete e magjike të poezisë së Jetonit.
III.
Poezia e Jeton Kelmendit është e pashoqe në një kopsht shumë sekret, e mbushur me lule të bukura, të mbrojtura me xhelozi nga mure të lartë. Në këtë kopsht ku shpërthen kudo dashuria, shëtit gjithkund zemra rrahëse e poetit. Zemra tepër e kursyer në fjalë. Gjithçka kjo zemër thotë, është trefish e filtruar nga një inteligjence në zgjim të pandërprerë. Nën erën e artë dhe trëndafilin e rallë si guri i çmuar xhad, poeti thotë veç thelbin.
E dendësuar, e ngjizur mirë dhe e qëndrueshme, poezia e tij shmang me këmbëngulje zbukurimet e tepërta, të gjithë bishtnajat. Pika përrethjesh të panevojshme, pika dëgjimheshtjeje që çlodhin. Këto vargje fshehin brenda vetes një muzikë të përmbajtur, të kthjellët, të butë. Nën mbulesën e mëndafshtë të frazës së thjeshtë e të qartë, fshihen trishtime të fshehura, plagë të thella, foleza dashurie , hi ashpërsie, dhe urrejtje të shuara tashmë.
Kelmendi është i mahnitur nga elipsi, kjo figurë tepër ilirike, që dëshiron të shmangë një ose më shumë elementë të nevojshëm, për të kuptuar ligjërimin, për të prodhuar një efekt shkurtimi, tronditjeje, goditjeje me shuplakë. E detyron lexuesit të vonohet në leximin e vargjeve për të kuptuar atë që poeti me një qëllim të fshehtë e ka lënë të kuptohet në heshtje. Gjejmë variantet më të shpejta të elipseve, brachylogjinë (ligjërimin e përmbledhur), figura retorike të cilat përjashtojnë përsëritjen e një fjale të përdorur më parë në poezi, mbi të gjitha kur kjo fjalë është një varg i vetëm. Eklipsi poetik tek Kelmendi, shkon gjer në agramatizëm për të prodhuar një efekt të veçantë më pas. Fraza e reduktuar në leksemë, jep kuptimin e vet të vërtetë, falë intonacionit, si në monologje të brendshme ose në të shprehurin arratisës .
Poezia botërore, duhet të merret me këtë të ri entuziast me burimet e tij poetike që ngjajnë të pashtershme. Vetëm 32 vjeç, Kelmendi ka publikuar një numër të kënaqshëm përmbledhjesh poetike pa harruar esse-të, përkthyer në shumë gjuhë, dhe është shpërblyer me çmime ndërkombëtare të një rëndësie të lartë.
IV
RRETH ARTIT TË ELIPSIT BRENDA POEZISË SË JETON KELMENDITElipsi (emër femëror), vjen nga greqishtja:ἐλλείπω : elleipô: ("lë anash" "neglizhojçka do të thotë se elipsi konsiderohet si një plotësi që i mungon diçkanjë “mungesë”), është një figurë e stilit që bazohet në heqjen e një ose më shumë elementëve, në parin të nevojshëm për të kuptuar tekstin. Kjo figurë letrare detyron lexuesin të pranojnë logjikisht atë që autori ka kërkuar të thotë me heshtjen e tij. Brachylogia është një variant i shkurtër i elipsit.
Në narratologji një “Elips i përkohshëm” quhet gjithashtu “Elips narrativ”, i cili konsiston në vendosjen e heshtjes për një kohë të caktuar, çka do të thotë se nuk rrëfen ngjartjet. Kemi të bëjmë këtu me një përshpejtim të rrëfimit.
Ekzistojnë tri lloje elipsesh:
1. Elipse gramatikorë: mungesa e një fjale ose foljeje. Shpesh herë kjo figurë nuk ka për qëllim të prodhojë një efekt të veçantë, bëhet fjalë mbi të gjitha për një kursim elementësh nga përsëritja që ndodh kryesisht për shkak të një radhitjeje.
2. Elipsi rrëfimtar: mungesa e një sekuence të përkohshme në një aksion dramatik pra, për të përshpejtuar rrëfimin për shkak të komoditetit. Por edhe mund të ndodhë që hedh në treg një lajm për lexuesin apo spektatorin. Shprehja “Dy javë më vonë” zbulon prezencën e një elipsi në këtë rrëfim.
3. Elipsi poetik: mungesa e një fjale apo e një grup fjalësh ndonjëherë deri në agramatizimin e frazës, për të prodhuar një efekt të veçantë.

Variante të Elipsit: “Brachylogie”
Brachylogie (emër femëror), βραχυλογία (vrakhilogjia) fjalë e ardhur nga greqishtja e vjetër, e përbërë nga βραχύς: brakhus ("e shkurtër") dhe λόγος ("ligjërim") është një lloj i elipsit brenda ligjërimit që çon drejt një të shprehuri të përmbledhur.
Një tjetër refleksion rreth poezisë së Kelmendit

Fshihet brenda poezisë së Kelmendit, gjeniu i vendeve, atdheu i dashur që kënaq pa kursim kujtimet e bukurisë fëminore. Jetoni nuk pret nuk pret gjë tjetër veçse Zoti t’i dëgjojë lutjet, lartëson me guxim ndërtesat shumëkatëshe të porzisë së tij.

Kelmendi eviton të bëjë qenien e ngrirë, ti nënshtrohet ligjit të një qenie të zakonshme, sipas të cilit trupi është një produkt kënaqësie. Ai e di se pas dëshpërimit psikologjik qëndron një shpresë e thellë qënësore. Ja përse Jetoni i jepet një lumi përjetimesh të brendshme me një lloj entuziazmi alarmues. Mjeshtëria e tij, aspak e e rreme, gjithë ëmbëlsi shpreh thjeshtësi. Dashuritë e tij janë gjithmonë të ndërthurura me të tashmen. Kanë brenda vetes bukuri të njomë dhe marramendëse. Poeti, në esencë ndriçon anën njerëzore me anë të një drite të shkrirë brenda vargjeve të gdhendura më së miri, të cilat nuk përmbajnë as mbylljen në vetvete, as shpërthimin e pa përmbajtshëm.

Kjo poezi shfaq një qenësi, një gjuhë, një botë në përmasa shndërrimesh dhe përjetësie.
Preferon të shtegtojë më mirë brenda zemrës së tij, sesa në botën e jashtme ekzotike, filtron intuitën i dhënë pas personazheve të tij. E përsëris, arti i tij i çastit është i mahnitshëm në mjeshtërinë që përdor. Poezitë e tij, jo rrallë janë përmbledhur disa herë në pak fjalë. Kjo është prekëse, për shkak të shqetësimeve dhe mungesave të tij.

Një frymë inkandeshente përqafon disa nga vargjet. Por, poezia e tij nuk ka pothuajse askund mungesë drite. Është një ndërmarrje mjaft tërheqëse e të shprehurit, ku iluzionet dhe mëkatet e fshehura janë krejtësisht të munguara. Kjo është një prozodi që di të përçojëvlefshmërinë në jetë të të gjitha ofshamave, të të gjitha ndezjeve.

Kelmendi vjen nga një kohë, në të cilën nuk mund t’u kthesh shpinën detyrimeve. Njeri i kulturës, ai flak tej mosqytetërimin triumfues, vetëkënaqjen e pandërprerë me cektësinë karakteristike, dhe lufton për kthimin e një arti që ushqehet nga thelbësorja. Po, ai është në thellësi të vetvetes tjetër njeri, dhe bën një tjetërsim të gjuhës dhe një dalje nga qerthulli i kulturës pa koncept.

I do bashkëkohësit e tij, por a është vërtet i tyre?

L'Harmattan boton ne France Comme le commencement est silencieux nga Jeton Kelmendi

2011-02-24T22:51:00.004Z

Është botuar libri më i ri i shkrimtarit shqiptar Jeton Kelmendi në Paris. Edicioni i njohur i botimeve L’Harmattan ka nxjerrur nga shtypi librin me poezi “Comme le commencement est silencieux » të shkrimtarit Shqiptar Jeton Kelmendi. Libri është përkthyer dhe përgatitur nga poeti me origjinë shqiptare Skënder Sherifi dhe shkrimtari i mirënjohur francez Athanase Vantchev de Thracy. Libri është botuar në dy gjuhet shqipe dhe frëngjisht dhe është botuar me parathënie të Akademik Athanase Vantchev de Thracy.
http://www.librairieharmattan.com/detaillivre.php?gencod=9782296137240
________________________________________

Parathënie

Poezia e Jeton Kelmendit i ngjan një kopshti shumë sekret, të mbushur me lule të rralla që mbrohen me xhelozi nga muret e larta. Në këtë kopsht të tejmbushur me dashuri shëtit zemra e drithëruar e poetit. Një zemër pa shumë fjalë. Ajo që shpreh kjo zemër është e filtruar në mënyrë të trefishtë nga një inteligjencë gjithmonë vigjilente. E mbushur me të gjitha aromat e kopshtit, kjo zemër shpreh, megjithatë, vetëm gjërat thelbësore. Poezia e tij është koncize, plot densitet, e ndërtuar mirë dhe pa zbukurime artificiale. Aty mungojnë gjërat e tepërta e pa shije. Vargjet e tij kanë një muzikë delikate, të pastër dhe të qetë.
Në frazat e rezervuara, të thjeshta dhe të qarta fshihen nota trishtimi, plagë të thella, vatra dashurie, si dhe hiri ende i pashuar i dëshpërimit dhe i çasteve të zhgënjimit.
Kelmendi preferon elipsin, këtë figurë ilirike, me anë të së cilës ai lë mënjanë një ose shumë elemente të domosdoshme për kuptimin e tekstit, për të përftuar një efekt shkurtësie, densiteti dhe befasie. Kjo figurë e detyron lexuesin të ndalet te vargu për ta rindërtuar atë që autori e ka lënë me qëllim në heshtje. Në poezinë e tij gjejmë variantin më të shkurtër të elipsit : brakilogjinë, një figurë e retorikës që mundëson të mos përsëritet një fjalë e përdorur më parë, sidomos kur ajo është folje. Elipsi poetik te Kelmendi shkon deri në shpërfilljen e gramatikës me qëllimin e vetëm për të përftuar efektin e veçantë letrar. Fraza e tij me fjalë të kursyera e shpreh përmbajtjen me anë të intonacionit, me monologun e brendshëm ose me impresionet dinamike.
Poezia botërore duhet ta marrë në konsideratë këtë poet të ri entuziast që synon t’i rikthejë asaj diçka nga thesaret e saj të pashterrshme. Vetëm 31 vjeç, Jeton Kelmendi ka botuar shumë përmbledhje me poezi dhe ese të përkthyera në disa gjuhë të huaja, si dhe ka fituar çmime letrare ndërkombëtare nga më të rëndësishmit.

Athanase Vantchev de Thracy
Paris, më 30 korrik 2010

Përktheu ne shqip Gjovalin Kola

______________________________
parathënia:

Préface

La poésie de Jeton Kelmendi est pareille à un jardin très secret, riche en fleurs rares et jalousement protégé par des hauts murs. Dans ce jardin débordant d’amour se promène le cœur vibrant du poète. Cœur très parcimonieux en paroles. Ce que ce cœur dit est triplement filtré par une intelligence en constant éveil. Sous le vent d’or et la rosée de jade, il n’exprime que l’essentiel.

Dense, serrée, compacte, sa poésie évite soigneusement tout ornement, toute adminicule. Point d’atours inutiles, point d’attifets qui distraient. Ces vers contiennent une musique discrète, pure, calme. Sous le voile pudique des phrases, simples et claires, se cachent des tristesses têtues, des blessures profondes, des foyers d’amour, des cendres d’acrimonies et de détestations mal éteintes.
Kelmendi affectionne l’ellipse, cette figure si illyrienne, qui aime omettre un ou plusieurs éléments nécessaires à la compréhension du texte pour produire un effet de raccourci, de choc, de frappe. Elle oblige le lecteur à s’attarder sur les vers pour rétablir ce que l’auteur a volontairement passé sous silence. On y rencontre la variante la plus brève de l’ellipse, la brachylogie, figure rhétorique qui a en aversion de répéter un mot déjà employé, surtout si ce mot est un verbe. L’ellipse poétique chez Kelmendi va jusqu’à l'agrammatisme afin de produire un effet particulier. La phrase, réduite à ses lexèmes, conserve son sens grâce aux intonations, comme dans les monologues intérieurs ou les impressions fugitives.
La poésie mondiale se doit de compter avec ce jeune poète enthousiaste aux ressources qui semblent inépuisables. A 31 ans seulement, Kelmendi a publié bon nombre de recueils et d’essais, traduits en plusieurs langues, et a obtenu des récompenses littéraires internationales de la plus haute importance.

Athanase Vantchev de Thracy Le 30 juillet 2010

"How to Reach Yourself" nga Jeton Kelmendi botohet ne ShBA

2010-12-22T20:25:00.003Z

Lirizmi poetik i Jeton Kelmendit është jeta Iliro-Shqiptare, me një bukuri të shprehurit

Unë jam një shkrimtar prozaik, por e admiroj poezinë, artin e kompozimit ritmik – të folur ose të shkruar – dhe ajo është imagjinare, me pasione dhe edukuese. Interpretimi im për poezitë e Kelmendit mund të befasoj lexuesin, dhe ndoshta, edhe vete autorin. Megjithëse unë nuk jam një studiues i historisë Ballkanike, kame pasur gjithmonë interes në atë pjesë të Evropës, për shume arsye. Popujt e Ballkanit kanë kaluar një histori të vështirë, për arsye pjesërisht nga fqinjët e tyre të fuqishëm. “Balkanizim” do te thotë të ndash një shtet një territor etj, ne vende me të vegjël, të pasuksesshëm dhe konfliktual. Kelmendi – poeti e kupton shume mire historinë tragjike të këtij rajoni. Krijimtaria e tij lirike është e butë dhe e trishtueshme. Vëllimi i tij “Si shkosh tek vetvetja” me kujton personat të cilët janë detyruar të kapërcejnë kufijtë gjate gjithë historisë. Sigurisht nuk kanë udhëtuar me trena luksoz, aeroplan apo automjete të shtrenjta për të kaluar kufirin. Madje akoma më keq, shume prej tyre kanë emigruar pa dokument identifikimi i cili është i nevojshëm për kalimin e kufirit. Gjatë tridhjetë viteve të fundit e gjithë bota ka ndryshuar në mënyrë radikale për shkak të dëshirës për të fituar më shume nga “demokracitë” e fuqishme kapitaliste perëndimore. Disa e quajnë si neo-liberalizm me një “kamuflim” post modernist, si rasti i kulturës së ndryshimeve ekonomike. Fjala “neksus” do te thotë, të lidhesh, të bashkosh, bashkim fuqish dhe mbledhje forcash, me fjalë të tjera – bashkim në mënyra të ndryshme.
Karl Marx shpjegoj se nen sistemin kapitalist, dhe formës së tij imperialiste, shkaktohet ajo që quhet “neksusi monetar.” Paraja dhe pasuria bëhen gjerat më të rëndësishme, dhe ndoshta arsyeja e vetme, që njerëzit me pushtet të bashkohen! Populli i Ilirisë dhe Shqipërisë nuk ka qenë në gjendje të ulet në poltronat e njerëzve të fuqishëm që bënin ligjin. Fuqitë perëndimore kane liberalizuar tregun duke lejuar sipërmarrësit (shumica janë korporata të mëdha kapitaliste) të trazojnë sa me shume të jetë e mundur një “shkatërrim krijues” Shumpeterian. “Tronditja dhe frika” e Milton Friedman, kapitalizmi shkatërrimtar është një forme për të berë luftë me vendet ku lideret e tyre nuk kane dashur te behen pjese e sistemit neo-kapitalisto- imperialist te fuqive perëndimore. Unë e kame lexuar dhe interpretuar këtë bibër duke u bazuar në një kontekst mbi te cilin ne sot jetojmë.
Nuk pretendoj që Kelmendi të bjerë dakord me mua! Këto poezi përfaqësojnë vështirësitë e një personi në lidhje me dëshirën që ka për tu kthyer përsëri në kohë kur vendi i tij ishte i zhvilluar dhe kishte drejtësi. Megjithëse kjo mund të jetë më shumë një dëshirë sesa një fakt konkret. Duke u kthyer brenda shpirtit, përsëri tek zoti, tek një e kaluar e magjishme, ose fillimi i mundshëm i të tashmes? Ndoshta për tu stabilizuar në neo-spiritualitetin në vend të neo-ekonomise dhe politikës që mund të ndihmojnë në këtë shpërndarje? Kthehet përsëri tek Zoti dhe Nene Tereza të cilët që të dy janë zhdukur? Një kthim në lulen e çelur të Gonxhes, si një Kalkute e vogël? Kjo është shumë e vështirë për të kuptuar se kur kapitalizmi global sekular nuk shikon drejt spiritualitetit vetëm kur do qe të shesë ç’do gjë - ç’do dite gjate gjithë viteve. Atdheu Shqipëri! Kelmendi ngjan me njerëz të tjerë, vendi i të cilëve nuk ka ecur mirë gjatë dekadave të shkuara, por shkon me tutje në histori ku deklaron se ka pasur një kohë në antikitet ku vendlindja e tij ka qenë me pushtet, me drejtësi dhe me shumë vlera trimërie. Ai i thotë lexuesve të tij se kaq shumë shqiptar, dhe njerëz të tjerë në Ballkan, u është dashur të shkojnë jashtë; sidoqoftë, ndoshta do te kthehen në një atdhe më të madh, më të mirë dhe më të sigurt. Lexuesi mund të mendoj se a është e mundur që të gjithë njerëzit që Kelmendi aludon do të gjejnë një atdhe të madh, duke pasur parasysh luftërat që kanë ndodhur së fundi. Përpjekjet e vjetra të fuqive perëndimore për të detyruar këtë rajon të marrë pjese në kapitalizmin global, e bënë të vështirë për të besuar se ëndrra e Kelmendit dhe shpresat e tij do të materializohen se shpejti! Ai pyet ku është kufiri qe ndan trishtimin me Gëzimin? Ai gjithashtu pyet ku e kanë çuar të djeshmen time, ku është hija e vitit të kaluar? Autori ynë ka aftësi të lëviz nëpër kohë të ndryshme: kohë të largëta, antike, jo shumë larg, e tashmë dhe e ardhmja. Kjo ndoshta është forca e tij në lidhje me atë që ai prezanton përpara lexuesve kozmopolitan? Sot Zotërinjtë e botës nuk duan njerëz të zakonshëm me plot lëvdata për të mësuar si të bashkojnë lidhjet në kohë dhe hapësirë. Pa dyshim ata nuk e kanë dashur Marksin me iniciativën e tij për të mësuar njerëzit e kohës së vet të shikojnë pamjen e gjerë të botës, por vetëm një kolazh nga copa të ndryshme “fragmentesh të ndërprera.” Unë e admiroj iniciativën kurajoze të Kelmendi-t për të na ndihmuar të kuptojmë më mirë mendimet dhe shpresat e një poeti që jeton dhe punon në një shtet të caktuar, por njëkohësisht demonstron globalizmin e tij. Peter Tase ka bërë të mundur për në të lexojmë një libër Shqiptar me poezi në gjuhën angleze. Kjo i krijon mundësinë shumë njerëzve për të pasur njohuri rreth vendeve dhe ideve përtej botës anglishtfolëse.
Bravo Peter!
RICHARD A. BROSIO, Ph.D., University of Michigan
Professor Emeritus, Ball Sate University Lecturer and Visiting Scholar at
The University of Wisconsin Milwaukee

POEZIA E JETON KELMENDIT MES ESENCASH HYJNORE DHE KUMTESH
“Si shkohet për te vet vetja” është libri më i ri poetik i poetit kosovar, të përkthyer në 22 gjuhë të botës, Jeton Kelmendit. Tashmë po prezantohet edhe për lexuesin amerikan. Ky vëllim vjen si një botim i poezisë së përzgjedhur dhe na krijon mundësinë për të evidentuar një vizion më të plotë të individualitetit krijues të këtij poeti, duke rendur më sigurt brenda kohës së tij poetike.
Poezia e Kelmendit është një poezi sa e sensibilizuar ndaj akteve më intime të marrëdhënieve njerëzore, po aq edhe ndaj atyre sublime e dramatike. Megjithatë është më e dukshme ndjesia e përftuar nga një përjetim emocional i drejtpërdrejtë. Prirja e tij prej poeti, arrin të transmetojë shumçka shpirtërore përmes futjes së perceptimit poetik të botës, duke mbrujtur e ruajtur një energji emocionale.
Tipar evident, mbase edhe më dominuesi në të gjitha këto poezi të Jeton Kelmendit, është kromatika (ngjyra) emocionale, një si lament, që të shprehurit poetik ia kthen predominacionin emocional; ndjeshmëri që herë është dhembje, herë një pasqyrim i gjendjeve eskstatike.
Njëherësh në këto poezi pikaset një botë e pasur emocionesh që e bën Kelmendin poet me veçanti që nuk i kanë të tjerët si dhe krahas kësaj, një tendencë nga mendimi sintetizues. Pra, mendimi rri në ekuilibër me ndjenjën. Janë dy prirje që vështirë bashkohen sepse janë të ndryshme, por ky poet ia ka arritur t’i shkrijë bukur.
Poezia e Jeton Kelmendit ështe e dendur nga kuptimet. Ai nuk shpreh dhe nuk kërkon lustrën e sipërfaqes, por magmën qe del nga thellësia. Konceptualiteti është i frenuar e i nënshtruar figurës dhe i shërben për ta fuqizuar idenë.
Ajo që e përshkon gjithë këtë vëllim poetik nga fillimi deri në fund, si një koherencë shpirtërore, është konceptimi i shpirtit si një univers, si një botë, si një shtëpi që ka gjithë ornamentet e duhura që prej qiellit e reve të shpirtit, yje, diell, hënë, fusha, male, dete, shtete, shtigje, rrugë e rrugëtime, ditënetë e deri te fryma, mendimi, ëndrra, femra, muza, dashuria, djaloshi, poeti e çka jo tjetër. Brenda kësaj “Bote” të improvizuar, ka një “UN”, një “MUA”, jo thjesht i parë si një un lirik, por si një “ZOT SHTËPIE” i asaj “Botës” së tij. Pra, brenda shpirtit të poetit “ndodh”. Ka një histori e “JETË” shpirtërore. Domethënë brenda tij “ndodh”, edhe pse herë – herë askush nuk është dëshmimtar për këtë pos vetes, madje nganjehere ndoshta as vetë ai. Në këtë kontekst janë një sërë poezish që e ilustrojnë më së miri mendimin e mësipërm. Mjafton të lexojmë poezinë që hap vëllimin, njëkohësisht që i ka dhënë dhe titullin librit, “Si shkohet për te vet vetja”.
“Kapërcej shtete / Fusha e male e dete / Krejt më çka ka / Bota / Rrugëtarë i shoqëruara nga ditë e netë / Mikesha / I shëtis minutat në jetën time / Deri të takoj ty / Hej / Ç’bën këtu / Sa here shëtisë brenda / Vetvetes / Të takoj ty / Tek secili udhëkryq / Nga një shenjë jotja / Nga një dritë e gjelbër / E imja / Në qiell m’ shndrisin sytë tu”.
Po kështu ky univers personal shfaqet edhe në poezi të tjera, si: “Merri me vete gjurmët”: “I rashë tërthorazi mendimit dhe vajta / Pa ditur ku dilet”. Apo te poezia “Frymë lozonjare”: “Pse s’bёhesh mё lozonjare / Se fryma / Të frysh kah qielli im”. Ose tek “Merre pak qiell tëndin”: “Qetësohu e dashur / Qiellin do ta nxjerr / Nga fryma ime e epshit”.
Është rrugëtimi më i gjatë ai i nisur nga destinacioni “vetvete”, për t’u rikthyer aty sërisht.
“Sa i gjatë / Udhëtimi im / Nëpër këto udhë / Që vetëm unë i shkeli / I kapërcej me shpejtësi / Duke u orientuar / Me shenjat tua”. (“Si shkohet për te vet vetja”).
Dhe në këtë rrugëtim në poezitë e Jeton Kelmendit, humbet nocioni kohë duke u shndërruar në një kohë universale, në një tejkohë, në një mbikohë, në një kohë pa kohë: “Ti njeri i çuditshëm / Sa është ora? / Çfarë date është sot? / Muajin e di? / Viti / Është i viti i mbarë”? (“Si shkohet për te vet vetja”).
Një element tjetër shumë i rëndësishëm tek ky vëllim poetik i Jeton Kelmendit, evident në shumë prej poezive të tij, është koncepti estetik i SË BUKURËS që ekziston në një harmoni perfekte me TË MIRËN. Ja si shprehet poeti, gati si një sentencë te poezia “Një herë do të nisen ditët”: “Ndaj së mirës përherë / Duhet të flasim bukur”. Apo te poezia “Bukuria e bukurive”: “Kujt si vashës / I rri mirë bukuria”. Te “Frymë lozonjare”: “Lazdruar kam qenё mbrёmё / Tё kam ёndёrruar / E bukur moj / Mё e bukura e rruzullimit”. Po kështu edhe te poezia “Nё anёn tjetёr”: “M’u kujtua se me njёzeteshtatё / Ka mundur / Tё vijё mё e bukura e botёs”. Duket sikur në të gjitha këto vargje shëtit muza me emrin “E BUKURA E DHEUT”, e bartur që prej maleve e mrizave të Rugovës, për t’u shndërruar në mit poetik. Një mit që trazon duke e bërë hera herës poetin të shfaqet në një ton dilematik, diku me nje pyetje retorike e diku me “Mëdyshjen” që e shoqëron. “Si të të pagëzoj / Me fjalë apo me zemër?” (“Si të të pagëzoj). Apo te poezia “Mëdyshje”: “Të jem flokë, bardhushë / Të lëshohem qafës sate / Apo të jem ajër / Të më thithësh për frymë / Të jem mendim / Ta pushtoj kokën tënde / Çfarë të jem?”
Siç e theksuam më lart, poezia e Kelmendit është një poezi po aq e sensibilizuar edhe ndaj akteve më sublime e dramatike. Qerthull i gjithçkaje është Atdheu si një dimension i ekzistencës individuale të poetit, por edhe si një dimension jete. Në një dialogim hipotetitk me të, i sygjeruar prej vetës së parë dhe të dytë të foljes, në një nyjë të pazgjidhshme mes tij dhe Atdheut, ai shprehet: “Atdhe / Sa herë që të deshëm / Vdiqëm nga pak / Rrënjët i ke në të shtatën shkallë / Të zemrës / Në të shtatën palë të dhimbjes” (“Rrënjë në zemër”). Imazhi poetik është lëvizja nëpër toponimi konkrete: Rugova, Kërrsh të Kuq, Guri i Nikë Dukës, varri i Ramçit, Shehu i Love, Qafa e Hajlës etj.. “Pastaj ia thithi ajrin Rugovës / Dritën Diellit e fjalën gjuhës / Mbështeti kokën në Kërrsh të Kuq...” (“Besa iu bë gur fjale “, “Te mrizet e Dukajve”). Semantika e këtyre toponimeve e pasuar nga Kruja, Iliria, apo personazhet e njohura historike janë semantika bazë që shndërrohen në nënshtresa e mbishtresa të pasura leksikore, por më tepër ideore. Në to ngërthehet e shkuara, e tashmja, e ardhmja, historia, martirizimi, sakrifica mbinjerëzore e shqiptarëve për të ekzistuar. Përmes tyre shprehet njëherësh psika kombëtare, por dhe ajo globale e autorit për ta përcjellë te e nesërmja kujtesën historike të së djeshmes. Për këtë e ndihmojnë simbolet poetike të tradicionit si: zanat, guri, fjala, besa, mrizi, plaku, përrallat. “Besa iu bë gur fjale / Pushoi dhe u nis botës tjetër “ (“Besa iu bë gur fjale”). Por talenti poetik i Jeton Kelmentit sjell një mënyrë origjinale konceptimi dhe strukturimi të gjithë sistemit simbolik, duke e transfiguruar materien estetike, në figura të bukura poetike. Në këtë mënyrë bën që këto poezi me këtë tematikë të fitojnë një dendësi mendimi dhe emocioni, duke dëshmuar në një forcë sintetizuese të artit të tij poetik të Kelmendit.
Te poezia e Jeton Kelmendit ka dritë e reflektohet dritë edhe kur është natë. Në këtë dritë shfaqen të tejdukshme realitetet poetike shpirtërore si në rastin e poezisë “Përtej vetevetes jetonte” (Tani ka ardhur tek vetvetja dhe jeton me engjëjt (Nënës Terezë)).
Ashtu si prezantohen të tejdukshme poetikisht, po ashtu shfaqen sigurt edhe kodet e padëshifrueshme lehtë. Dhe këtu behet evidente esenca hyjnore, duke u shndërruar në esencë kumtesh. Këto kode bëhen bashkëudhëtare në kohë të ndryshme. Bëhen grishëse në deshifrim duke tërhequr vëmendjen e receptuesve në kohë e hapësira të ndryshme, ashtu si dhe në kohët e reja të së ardhmes.
Dhe kjo pjesë e padëshifrueshme, e kodifikuar, esencë hyjnore dhe esencë kumtesh, ndihmon për të krijuar më sigurt profilin e një poeti modern si Jeton Kelmenti, perfaqësuesit më dinjitoz të poezisë moderne mbarëshqiptare, që ka për të “rrojtur” shumë gjatë.
Doktorante IRENA GJONI

Jeton Kelmendi duke lexuar poezi.mp4

2010-09-22T23:37:00.000+01:00

Jeton Kelmendi fiton Çmimin Ndërkombëtar Solenzara

2010-04-21T16:44:00.002+01:00

Sot në Paris «Instituti Kulturor Solenzaza» i akordoj çmimin e madh ndërkombëtar Solenzara (Grand Prix International Solenzara de Poésie ) Poetit Shqiptar Jeton Kelmendi.
Ky çmim u akordohet shkrimtareve për të arritura në fushën e poezisë dhe për gjuhen e bukur të përdorur në poezi. Për vitin 2010 ishin një numër i madh kandidatësh, por në finale nga tre kandidatet: përfaqësi i Kilit, përfaqësuesi i Brazilit dhe poet Shqiptar, juria e përberë prej 11 anëtarësh vendosi qe çmimi ti jepet poetit Jeton Kelmendi. Për poezinë e Kelmendit u fol se është një poezi e mesazheve dhe e mendimit te mire. Çmimin ja dorëzoj Athanase Anchev de Thracy kryetar i jurisë. Jeton Kelmendi është njeri nga poetet me te përkthyer shqiptar, ai deri me tani është përkthyer dhe botuar ne mbi 22 gjuhe te botes dhe vende te ndryshme.

Një citat i shkurtër i kryetarit te jurisë, pas dorëzimit të çmimit poetit shqiptar Jeton Kelmendi

Poeti Jeton Kelmendi fiton Çmimin e Madh Ndërkombëtar Solenzara të Poezisë për tërësinë e veprës së tij.
Kënga e tij, e krijuar me qartësi dhe mendim të ngjeshur, depërton deri në zemrat tona me anë të rrugëve të padukshme të dritës, të cilës ai ia njeh sekretin dhe intimitetin e bukurisë së saj. Çdo varg i gdhendur prej tij me finesë, i hap ditës një horizont të ri dhe bën që të na rezonojë në vesh një muzikë e mirëkompozuar në shpirtin e tij.
Kelmendi është një poet kompleks. Ai e njeh peshën hënore të lotëve, parfumin e fjalëve, shkëlqimin e orëve vetmitare që bie nëpër fletët e bardha siç bien frutat e pjekura, ai njeh zjarrin e tokës që flakëron midis fjalëve dhe fërshëllimën e erës që krijon elegancën e strofave të tij. Kelmendi është një nga zërat e rëndësishëm të poezisë bashkëkohore.

Akademik Athanase Vantchev de Thracy, kryetar i jurisë

Shënime shkurt për Jeton Kelmendin

Jeton Kelmendi u lind më 1978 në Pejë.
Shkollën fillore dhe të mesmen i kreu në vendlindje, ndërsa studimet në Prishtinë.
Vite me radhë shkroi dhe botoi poezi.
Është bashkëpunëtor i shumë medieve, shqiptare e të huaja, ku trajton çështjet të ndryshme kulturore dhe politike.
Si emër Jeton Kelmendi u bë i njohur për lexuesin në Kosovë me përmbledhjen e parë me poezi “Shekulli i premtimeve”, të botuar më 1999.
Poezitë e tij u përkthyen në disa gjuhë të huaja, u botuan në disa antologji.
Është anëtar i disa klubeve ndërkombëtare të poetëve dhe bashkëpunon me disa revista letrare e kulturore, sidomos në gjuhën angleze dhe franceze.
Qenësia e punës së tij në fushën e artit letrar është kujdesi që i kushton të shprehurit poetik, shtjellimit modern të tekstit dhe thellësisë së mesazhit, duke thënë me një gjuhë tepër origjinale dhe të pasur.
Në krijimtarinë e tij veçohet sidomos lirika e dashurisë dhe lirika kombëtare.
Është veteran i luftës së UÇK-së, 1998 -1999.
Është anëtar i Asociacionit të Gazetarëve Profesionistë të Evropës.
Aktualisht punon dhe jeton në Bruksel.

Botoi këto vëllime me poezi
Shekulli i premtimeve, Rilindja, Prishtinë, 1999.
Përtej heshtjes, Faik Konica, Prishtinë, 2002.
Në qoftë mesditë, Faik Konica, Prishtinë, 2004.
Më fal pak Atdhe, Faik Konica, Prishtinë, 2005.
Ku shkojnë ardhjet, Ombra GVG, Tiranë, 2007.
Erdhe për gjurmë të erës, (përzgjedhje) Globus R Tiranë 2008.

Më 2007 botoi dramën Zonja Fjalë.

Në gjuhë të huaja botoi përmbledhjen:
Ce mult s-au rãrit scrisorile (Sa fort janë rralluar letrat). Zgjedhje poezish në gjuhën rumune.
A breath (frymëmarrje) poezi në Indi

Poezi nga Victoria Milescu, perkthyer nga Baki Ymeri

2010-04-06T20:06:00.003+01:00

Biobibliografi

Victoria Milescu u lind më 18.12.1952, në qytetin

Braila, Romania. Ka kryer Fakultetin e Filologjisë në Universitetin e

Bukureshtit, degën e rumanisht‐anglishtes. Studime

postuniversitare. Ka punuar si profesoreshë e anglishtes,

pastaj si referent e specializuar në Kompaninë Tarom dhe

ne Departamentin e Aviacionit Civil. Pas vitit 1990 punon

në shtyp, dega e kulturës dhe botimeve. Ka qenë redaktore

e rubrikave të kulturës, publicist‐komentator, zëvendës/

kryeredaktor në disa revista, redaktor libri në Editurën

Scripta dhe në Editurën Nemira. Debutim letrar me vargje

në revistën ,,Luceafărul‘‘, 1978. Debutim editorial përmes

konkursit, paralelisht në Editurën Cartea Românească,

Bukureshti, dhe në Editurën Facla, Timishoara, 1988, në

vëll Prier/ Prier, respektivisht Argonauţii/ Argonautët.

Libra të botuara: Welcome December (edicion bilingv

rumanisht‐anglisht, versioni anglisht i përket autores,

(l994); Şlefuitorul de lacrimi (Latuesi i lotëve, 1995);

Izbânda furată (Fitorja e vjedhur, 1995); Inimă de iepure

(Zemra e lepurit, 1998); Arleziana (2000); Zâmbet de

tigru (Buzëeqshje prej tigri, 2001); Ecoul clipei (Jehona e

çastit, 2003); Flacăra nevăzută/ Láthatatlan Láng (Flaka e

padukshme, edicion bilingv rumanisht‐hungarisht, versioni

hungarez prej Horváth Dezideriu, 2007); Roua cuvântului/

Szóharmat (Vesa e fjalës, edicion bilingv rumanisht‐hungarisht,

versioni hungarisht prej Horváth Dezideriu, 2008);

Conspiraţii celeste (Konspiracione qiellore, 2008). Libra

për fëmijë: Cartea cu surprize (Libri me surpriza), Cine la

salvat pe Murdărel? (Kush e ka shpërtuar të papastrin, 1995);

Abecedarghicitoare

Găseşte rima (Gjeje rimën, 2000);

Animalele mele dragi (Kafshët e mia të dashura, 2006).

Përkthime: Bandiți, gangsteri şi mafie (Banditë,

gangsterë dhe mafi, 2006); Vrăjitorul din Oz (Magjistari

nga Ozi, 2006); Povestiri de Crăciun (Përralla për

Kërshëndellat); Iepurele cel lăudăros (Lepuri lavdërimtar,

2004); Exploratorii (Eksploatuesit); Corpul uman,

atlas (Trupi human, atlas, 2006) etj. Është e përfshirë në

antologji poetike, të kritikës letrare dhe në fjalorë:

Poezia pădurii (Poezia e pyllit, 1998); Icoana mamei

(Ikona e mamasë, l999); O antologie a poetelor din

România (Një antologji e poetëve nga Rumania, 2000);

Personalia, fjalor biobibliografik (2000); Lumini către

Eminescu (Drita kah Eminesku, 2000); Poezia română

între milenii (Poezia rumune ndërmjet mileniumeve,

fjalor autorësh, 2002); Carte de citire (Libër leximi,

2002); Who’s Who în România (Who’s Who në Rumani,

2002); Cinegetica (Kinegjetika, 2003); O istorie a

literaturii pentru copii şi adolescenți (Një histori e

letërsisë rumune për fëmijë dhe adoleshentë, 2003); De

la cuvinte la necuvinte (Nga fjalët në jofjalë, 50 poetë

rumunë bashkëkohorë, edicion bilingv rumanishthungarisht,

përkthyer nga Horváth Dezideriu, 2005);

Râsu’‐plânsu’ lui Nichita Stănescu, (Qeshjeqarja e Nichita

Stanescut, tekste për vëll. 2, 2005); Dicționarul general al

literaturii române (Fjalori gjeneral i letërsisë rumune,

2005); Murmurul vocilor (Murmurima e zërave, antologji

shumëgjuhëshe, 2007); Voices of Contemporary Romanian

Poets (versioni anglisht prej Dan Brudaşcu, 2007);

Voices of Contemporary Romanian Poets, (antologji

anglezo‐koreane, versioni anglisht prej Dan Brudaşcu,

versioni korean prej Youngsuk Park, 2008); Anthologie

albano‐română, Frumusețea frumuseților/ Bukuria e

bukurive (Antologji poetike rumuno‐shqiptare. Përktheu

në gjuhën shqipe Baki Ymeri, 2008).

Është e njohur edhe si autore e një varg recensionesh të

autorëve rumunë, shqiptarë e të huaj. Për veprimtarinë e

saj ka përfituar një numër të konsideruar mirënjohjesh,

çmimesh dhe diplomash. Ka marrë pjesë në disa

konkurse letrare dhe në sallonet e librit dhe shtypit.

Është anëtare e Lidhjes së Shkrimtarëve të Rumanisë,

nga viti 1995.

VICTORIA MILESCU

FIS TË NJË GJAKU

Gjeje rrugën vetë

i thonin burrit të mbetur i ve

kur rrëxohej i dehur në hendek

ne kemi punë në kopsht

fëmijë për të rritur

shit diç nga shtëpia

thirre dikend ta lajë terrin

ne s’e dimë ku e kemi kryet nga punët

gjeje një grua ta djegë temjanin

ne rrimë larg

si të vijmë deri te ti

është shkëputur urra ndërmjet brigjeve

janë egërsuar ujërat

duke e gëlltitur truallin dhe qiellin

me hënën e me yjet...

ZEMRA E LEPURIT

Ndoshta edhe unë

do të dridhem

përmbi gërmadhat e gjakut tënd

të ta shkul gjahun

e përtacisë për të mbetur i pamundur

ndoshta edhe unë do të bëhem boksit

mazut, lidhëse yjesh

për turrën tonë

të rrjepur nga uni ynë

kur jemi elokuentë

me djersën e krimeve të para

pa një zemër të guximshme

çdo gjë është e padrejtë…

RAPORTI I ARTË

Çdo me thënë shëmbëlltyra ime

për ju

është njëra nga gjithato që…

çdo me thënë zëri im

pranë zërit tuaj

në Turnin e erërave Almageste…

ç’don të thotë thënë dora ime

që lan enët, fuçitë e barotit

duke montuar

fokusin e çastevedhe fatale…

dora ime e djathtë

si një hekur i stërkuqur

mbi lëkurën e freskët të ditës

dhe në trup, duke u përpëlitur gjarpëri

i zhivës së bardhë – poezia…

NATA E NATËS

Në secilën vjershë është fjala për vdekje

(oh, inteligjenca binjake e poemave)

vargu yt më i belbacuktë

duke e shtypur thelbin e ndezur të yjeve

vargu yt, mbrojtësi yt

as që ekziston për të

ka harruar ta hedhë kushtrimin

ndër zvarranikët e braktisur në tjetër gramatikë

elektromagnetike

i ka kaluar koha vargut tënd dhe s’e ke vërejtur

(oh, tymi i hashishtë i vjershave)

në secilën vjershë është fjala për vdekje

poeti e vret secilën fjalë duke qëlluar

në insektarin e librave

(të destinuara për gjithfarë gjykimesh)

poeti e vret secilin varg kur

dremit thellë

duke harruar të vejë nga gjaku i vet në kandilin e yjeve.

GËZIMET E MËDHA TË TRISHTIMIT

Si një verë e fortë, dashuria, dhembja

në qytetin me mullinj dhe çikriqe

me peshq të prishur

qyteti i të ndëshkuarve me ndarje

e ashpër, sharra e ditës bie

përmbi krahërorin e ngrohtë të fjalëve

e di, nuk kam të drejtë të të shkruaj

as të ta shpreh emrin

lotët janë një lavë përvëlimtare

që e dinë vetëm rrugën për në shtëpi.

PARIMI I PARIMEVE

Të falënderoj, Zot

që ke menduar të ekzistoj dhe unë

me çuditjet e mia

ta mbush zbrazëtirën ndërmjet dheut e qiellit

në emrin e një lirie të përkohshme

Të falënderoj, Zot

që ke menduar të ekzistoj dhe unë

të ka marrë një çik kohë

të bëhem ashtu siç jam, edhepse

po qe se do më pyesje

tjetërsoj do të dukej çdo gjë...

NJË KASAP GJENIAL

Unë besoj

edhe në krymbin e vogël

edhe në krymbin e madh

sa shkapërderdhje sistemesh solare

në fushën e shuplakës

së prerë nga ai kasap gjenial –

fati

e prêt një cope, e mat

trason, llogarit, shet

jemi klientët

blihemi e shitemi

pa e ditur çmimin e vërtetë

siç vajton kasapi

duke e nxjerrë zemrën,

mushkëritë që ende dridhen

dhe pëlhurën e freskët

mbi atë që po shkruaj

për tepër dritë

jemi të varfër, shuaj diç nga yjet

dhe hesht

pregaditmë diç të papjekur për darkë.

I PALODHSHËM,

MËKATI STËRGJYSHOR

Lërmi gjethet

të lindin përsëri gjethe

mos m’i shkulni gjembat ku vdekja

është gërvishur një çik

e forte porsi heshtja do të isha

përmes ulërimës së epokave të shembura

lërmi flatrat të më ndjekin

edhe po qe se s’më nevojiten

të kam flakur ngase nata

u bë po aq e ndritur porsi dita

duke e lindur poemin e pastër, pa fjalë

poemin e paramenduar

shëmbëlltyrën jotokësore të të cilit e vret.

AR I NDOTUR

Nuk jam

veçse ajo që jam

në një gjuhë

të pashprehur nga frika

për të mos i thyer fjalët

në ajrin e dendur

ndërmjet qenjes dhe joqenjes

jam porsi lulet

mishtake –

e bukur dhe e ashpër dhe e vetmuar

duke banuar në vjershën

e pamundur për ta shkrua.

DRURI ME PRESJE

Mallkimi vjen pas meje

si një mesditë e ëmbël vjeshtake

kam qeshur shumë sot, shenjë e keqe

ditën më të qartë

e kam lënë të më rrëshqasë

ndërmjet luleve

shkoj fijeve të gjakut

ndërmjet tmerreve të atyre që s’dinë

se kanë vuajtje të hatashme

në fushat katalane, me ar në krahëror

jemi gjithnjë e më pak

pranë çdo përdëllimi të fatit

dita e sotme kaloi

pluhuri më i butë kosmik

nga druri me njëmijë vargje në degë.

Perkthimi: Baki Ymeri

Poezi nga Lida Sherafatmand, perkthyer nga Jeton Kelmendi

2010-04-05T19:55:00.004+01:00

Lida Sharafatmand, Athanase Vanchev de Thracy dhe Jeton Kelmendi
E njohur si një artiste e të drejtave të njeriut e cili përqëndrohet në vlerat e jetës dhe zemrës njerëzore, Lida Sharafatmand është një artiste shumedimensionale e cila punon në të dy artet: pikturë, si dhe në stoli e artit dhe skulptura dekorative. Pikturat e saj në vlerat njerëzore janë të publikuara nga disa organe të rëndësishme duke përfshirë OKB, UNESKO, Amnesty International, Vatikani, dhe disa organizata të shoqërisë civile. Ajo është ftuar shpesh për të marrë pjesë në konferenca ndërkombëtare për pikturat e saj.

Punimet e Lides mishërojnë "humanizmin" e shekullit 21 siç e nisi Manifestimin e Art Humanitar në 2004 i cili është nënshkruar dhe nisur nga artistë nga mbi 25 vende, që janë fuqishëm të angazhuar për shkakun e lumturisë së njerëzimit. Ajo beson se çdo person është një dhuratë në botë, ajo gjithashtu është e specializuar në portrete, në të cilën ajo tregon veçantinë e çdo personi.

Lida Sharafatmand punon skulpturë dekorative të cilat i janë përdorur në dekoratat e brendshme dhe dekorimet enëve. Në vitin 2009 krijimet e saj u përdorën në tryezë, të cilat e stolisën kampionatin e Artit të Francës e orendive. Stoli të çmuara artit të saj është vija e parë e xhevahire e cila është e lidhur me pikturë dhe poezi. Ajo paraqet përpjekjet për turbullira të vijës në mes të këtyre tre mediumeve, në mënyrë për të shprehur shpirtin e njëjtë. Kënga është e shprehur në një pikturë dhe pikturë është shprehur në një gur të çmuar.

Dy linja kryesore të artit të Lida Sharafatmand janë: e para, duke u përqendruar në vlerat njerëzore dhe të tjera duke u përkushtuar në vepra artizanale të bukura së janë duke mbajtur zemrën e saj si një artiste ... një dhembshuri aktive për njerëzit në durim kujtuar atyre me shpresë, ndërkohë që brohorisnin deri ajrit duke kontribuar me dekorata të bukura, për të nxjerr vibracionet pozitiv në botë.

Lida Sharafatmand u lind në 1977 në Iran, mirëpo që nga viti 1991 jetoj në ishullin e Maltës, kurse prej vitit 2006 jeton dhe krijon në Paris- Francë.

Unë jam me ju

Unë jam me ju
vajzë e lodhur në uri,

Unë jam me ju
çun luftëtar pa armë,

Unë jam me ju
Gra shtatzëna në vetmi,

Unë jam me ju
Njeri i paralizuar pa punë,

Unë jam me ju
Vajza të paralizuara nën kontrollin e burrave,

Unë jam me ju
Artist të paralizuar pa liri,

Le të kthejnë këtë tolerancë,
Ne mund ta bëjë këtë tani,

Unë ju ofroj shpatullat e mia,
Dhe ju ofroj vetën time tuajën,

Kjo është e gjitha brenda,
Pushteti është i tëri këtu,
Fuqi për të ndryshuar gjërat,

Le të thërrasë forca,
Për të dalë dhe për të shkuar ne,
Lëvizim ne në një vend të lartë,

Vendin e lumturisë dhe
Prosperitet,
Shëndet për shpirtin dhe trupin tonë,

Forca jonë, në bashkim me
Forca e Lartë e universit

Ne mund ta bëjë këtë,
Unë ju ofroj supet e mia,
Dhe ju afrojeni më tuajat.

Le të bëjmë tani,
Orë pas ore, ditë pas dite,
Dhe ne do të arrijë atë shpejt!

Qershor 2005

U Ngrit dhe Rava

Me çdo fjalë e tenderit,
Me çdo kontakt të dashurisë,
U rrita,
U rrita me mendjen time, zemrën,
Trupin dhe shpirtin,
Mund të kandidojë më pas,
Mund të lëvizi,
Rritem dhe unë fluturojë!

Por unë bie si mocionet ndaluar,
Drafti i një hapësire të zbrazët,
Hapësirë vakuumeve të dashurisë,
I bie, dhe pothuajse të vdesin,
Lëngjeve të trupit tim të thatë ...

Për të marrë në këmbë dhe ecin,
Për të vijnë përsëri në jetë,
Ka vjen një burim uji,
Një burim me ujë të dashurisë,
Nga tingujt e muzikës,

Nga puthja e zogjve,
Prej temperaturës së tokës,
Nga puth e lë,
Nga vallja e barit,
Nga drita në sytë e njerëzve,
Nga mocionet e detit,
Prej fuqisë së erës,
Kjo proçkë e rrjedhës së dashurisë,
Deri sa të mbush me të gjitha,
Për të marrë në këmbë dhe ecin.

U ngrita dhe rashë,
Nga drafti i mungesës së dashurisë,
Për burim të brendshëm të dashurisë,
U ngrita dhe rashë,
Unë të humbur dhe të gjej.

Dhjetor 2005

Për Ngjyrat e ëndrrave tuaja

Mos kini frikë
Për t’u ballafaquar me realitetin,
Merruani ëndrrave tuaja të pastërtinë
Si mbrojtjen tuaj,
Ballafaqohuni me realitetin
Deri në transformimin e saj,

Për çdo abuzimi,
Mbrojtjen rrite,
Për çdo shtypje,
Rrite Lirinë,
Për çdo masakër,
Rritet respekti për jetën,
Për çdo përmbarimit,
Dashuri e njeriut rrite,
Për çdo gënjeshtër,
Ndershmërinë rrite,
Për çdo fjalë mizor,
Ndjeshmëri rrite,
Për çdo akt mizor,
Butësia rritet,
Për çdo shëmti,
Bukuri rritet ...

Ballafaqohuni me realitetin,
Deri në transformimin e saj,
Për ngjyrat e ëndrrave tuaja,
Për censin e zemrës suaj,
Për muzikën e shpirtit tuaj,
Për vallen e syve tuaj ...

Shtator 2007

Për Ju zgjohem në jetën

Për dashurinë e prindërve të mi,
Për dashurinë e miqve të mi,
Për dashurinë e kombit tim,
Për dashurinë e njerëzve,
Për dashurinë e botës,
Për dashurinë e jetës,

Për dashuri, për dashuri, për dashuri,
Për të dashuria është e gjitha që kam,
Për dashuri është e gjitha që ndjehem,
Për të dashuria është e vetmja
Qasja në ekzistencë,

Për të dashuria është e vetmja derë
Për të e vërteta,
Sepse dashuria është ajo që
Më zgjon,
Nga një errësirë e përjetshme
E gjumit.

Sepse dashuria është ajo që më sjell
Në jetë,

Për dashurinë tende,
Unë zgjohem në jetën,

Për dashurinë tende,
Unë zgjohem në jetën,
Për dashurinë tende,
Unë zgjohem në jetën,

Për ju unë zgjohem në jetën ...

Dhjetor 2009

Më lejoni të mbajnë valët e dashurisë

Unë jam një fëmijë i tokës,
Ajo më solli mua në jetë,
Qielli lart është babai
Mbrojtja ime,
Bie shi më lanë,
Era më ledhaton,
Këtu është shtëpia ime,
Jeta e universit,

Më leni t’ më bartin valët,
Dhe forcat e dashurisë,
Gdhendura në ne
Në bashkim me universin.

Më lëre të qetë
Në një rreze drite,
Me një fjalë të kujdesit,
Në një kontakt të ngrohtësisë,
T’ më mbajnë valët,
Dhe forcat e dashurisë
Në bashkim me
Universit këtu.

Lida Sherafatmand 2005

Të jesh student jashtë vendit

2010-04-02T22:28:00.001+01:00

Të jesh student jashtë vendit

Nga Jeton Kelmendi, Bruksel

Çështja e të studiuarit jashtë vendit ose më saksish në vendet perëndimore është tepër e me interes dhe atë jo vetëm studentet shqiptar. Në fakt pas rënies së komunizmit, të gjitha vendet e ish bllokut lindor u përballën me një fazë transitore. Pothuajse i tere sistemi u desh të ndryshoj dhe ti përshtatet kushteve të reja të tregut dhe të bëj të përshtatshëm edhe arsimin në nivelin e pranueshëm me vendet perëndimore.

Jeton KelmendiQë nga fillimi i viteve të nëntëdhjeta, njerëzit e këtyre vendeve, që kanë mbaruar studimet neper vendet e perëndimit janë konsideruar si njerëz profesionist dhe kanë gazuar autoritet në vendet e tyre. Populli shqiptar e pati fatin e keq që ti përkiste bllokut të vendeve komuniste, qoftë populli që jetonte në shtetin e pavarur – Shqipërinë, qofshin ata shqiptarë që jetuan në trojet e tyre të okupuara nga Ish-Jugosllavia. Thjeshtë shqiptarëve ju deshi ta ndërrojnë sistemin dhe të rifillojnë organizimin e jetës dhe mekanizmave jetësor, sipas standardeve të botës perëndimore. Në fakt, sistemi i shkollimit në vendet e Evropës Perëndimore çmohej edhe më herët, e sidomos që nga periudhës së Rilindjes Tonë Kombëtare.

Kohët kanë evoluar dhe shoqëria njerëzore ka përjetuar një zhvillim të madh, kurse ne shqiptaret sidomos në dekadën e fundit kemi bërë hapa të mirë drejt një shoqërie moderne, sidomos nëse e shikojmë pozitën ku kemi qenë. Por si është të jesh student sot në një vend perëndimor me një demokraci të konsoliduar dhe me një traditë qindra vjeçare ne fushën e dijes dhe studimeve, ku rezultatet janë të dukshme si të suksesshme. Ndonëse kushtet e këqija të jetës dhe situata e vështirë për jetë, përfshirë këtu të gjitha veshtërsitë me të cilat u përball njeriu shqiptar, bënë që vendin ta lëshojnë një numër i madh i qytetarëve. Për fatin jo të mirë, në mesin e atyre që emigruan, kishte jo-pak njerëz që nuk ishin të arsimuar dhe me sjelljet e tyre, bënë që shqiptaret mos të kenë imazh edhe aq të mirë. Sido qe të jetë kjo ishte një fazë kalimtare dhe sot gjerat kanë ndryshuar deri në mas të caktuar. Kështu sot nëpër universitet e njohura të SHBA-ve dhe vendeve të Evropës Perëndimore janë të shumët studentet shqiptare, madje janë edhe student që po shkëlqejnë me rezultatet e tyre të shkëlqyeshme. Nuk është i vogël, as numri i atyre që tashmë i kanë mbaruar studimet e tyre, qoftë themelore, master apo edhe doktorature. Në ketë kontekst duhet përmendur se është në synimin e shumicës së të rinjve shqiptar, që të bëjnë studime nëpër këto vende. Natyrisht se mundësitë janë faktor që përcaktojnë të vërtetën e profesionalizimit të tyre dhe aspiratat për të ardhmen premtuese.

Duke marrë parasysh të gjitha anët e kësaj medalje, si është të jesh student sot në një universitet prestigjioz të perëndimit. Fillimisht, duhet pranuar dhe potencuar se është një ndjenjë e bukur dhe shpresëdhënëse, së pari për veten e pastaj edhe familjen, miqtë dhe gjithashtu edhe për kombin, sepse një ditë do ta kesh mundësinë ti shërbesh vendit dhe popullit tënd, me një përvojë dhe dije më të mirë. Ti kthehemi pak realitetit të sotëm ne Shqipëri e Kosovë. Siç thotë populli këngën po e di por zëri s’po më shkon.

He pra, tani këtu ka dy mundësi. E para është grupi që studion me forcat e veta ose familjare ekonomike, qe në fakt është grupi absolutisht më i madhi dhe grupi i dytë që mbështetën nga qeveritë e shteteve shqiptare, gjegjësisht Shqipërisë dhe Kosovës. Në ketë kategorinë e dytë len për të dëshiruar përzgjedhja e drejt e kandidateve që vijnë për të studiuar nëpër vendet perëndimore. Nga ana tjetër, kategoria e parë ose studentet që vetëfinancohen e të cilët mbarojnë me suksese të mira studimet e tyre, më pas fillojnë të mendojnë se si, kur dhe ku do ta shfrytëzojnë atë dije që kanë përfituar gjatë studimeve. E këtu fillon të thyhet pak ai vullneti që ishte gjatë studimeve. Duke u bazuar në raste që kanë ndodhur, studentet që janë kthyer në atdhe, pas përpjekjeve të tyre për ta zënë vendin e tyre që meritojnë dhe vendin që i kërkon ata, e vërteta jo rrallë ka ndodhur ndryshe. Do me thënë se njeriu që ka mbaruar master ose doktoraturë nuk ka mundur të punoj, sigurisht në fushën e tyre për të cilën ata ose ato janë diplomuar, por në vend të tyre edhe sot punojnë rivalet e tyre pa diploma relevante dhe pa dije të duhur. Zhgënjimi është i pritshëm, prandaj mendo ose bëj si të duash, fundja ky është vendi yt, që kështu të pret dhe punë e madhe se çka mendon ti. Atëherë ngelen dy mundësi: njëra është që të aderosh në një parti të madhe politike dhe të përdoresh mjete çfarë të mundesh dhe të lavdërosh e trumbetosh kryetarin e asaj parti, se ai është ashtu e kështu, pra me epitete deri te njeriut të përkryer, e pastaj nëse ai mund të shfrytëzoj ty për kusure elektorale, ndoshta do të mund ta gjesh një vend pune. Madje nëse pavarësisht gradës që ke marr, je shumë populist dhe militant, ndoshta edhe ministër mund të arrish të bëhesh. Këtu për profesionalizëm nuk po bëhet fjale më. Kështu pra përformojnë ata që janë të “suksesshëm” edhe pse numri i tyre nuk është aq i madh. Për këso rastesh, besoj se nuk duhet shumë vështërsi, që ti shohësh, këtë e arrin edhe ai që përcjell lajmet jo më shpesh se një here ne muaj. E nëse nuk i ke këto aftësi të bëhesh i “suksesshëm”, atëherë automatikisht je radhitur në kategorinë e dytë. Për ketë kategori, besa nuk është aq e lehtë të flasësh, pasi që kjo kategori është shumëfish më e madhe dhe natyra e saj është e gjerë dhe shumë shqetësuese. Si profesionist tanimë, kur i sheh gjërat se si shkojnë, nevrikosesh dhe të dhimbset populli yt, sado pak që mund ta duash. Pas edhe do ditësh fillon edhe një krizë tjetër, ajo financiare. Pa harruar koston e studimeve që ke bërë, jeta ka shumë kthesa e hile. Vërtet do të dalësh nëpër “rrugë”, duke kërkuar punë, por tani thuajse e ke të gatshme një përgjigje, më vjen keçë por tani nuk jeni pranuar. Miqtë fillojnë të rrallohen. Ata që të kanë rival fillojnë të flasin dhe shpifin kundër teje, në at mënyrë që ti të jesh i munduri i kësaj beteje që ti nuk e sheh e të zhvillohen nën këmbë. Telashet tjera janë të shumta, por kësaj radhe nuk po vazhdoj më për ketë kategori....

Të jesh student tani duhet që të mendosh mirë për të ardhmen tënde. Mirëpo gjithsesi është mirë dhe ndjenjë e bukur, të studiosh dhe të përgatitesh për sfidat e jetës në vendet që kanë traditë në fushën e jetës profesionale. Së pari nuk duhet frikësuar jetës, sepse me ketë diplomë që merr në këto vende, ke siguruar një pagë dhe një punë në venet ku jeta çmohet dhe respektohet, pra vendet perëndimore. Këtu duhet shtuar se shqiptaret sot kanë arritur të punojnë dhe po punojnë në institucione prestigjioze ndërkombëtare, kështu edhe imazhi ynë po bëhet më i mirë.

Ana tjetër e kësaj medalje është se duke u rritur numri i atyre që përgatiten jashtë vendit dhe fatmirësisht ky numër po rritet vit pas viti, bënë që edhe logjika e paarsyeshme të ndryshoj. Shkurt e shqip, kjo kategori e qytetareve është e nesërmja e mbarë, ngase këta njerëz do të ndikojnë që, çdo gjë ta ketë arsyen dhe atdheu të jetë siç e ka hije një vendi demokratik, ku dija e ka vendin në ballë të vendit. Dija do të jetë në ballë të kombit, ketë dua ta besoj.

Autori është magjistrant në politikat ndërkombëtare dhe çështjet e sigurisë ndërkombëtare

Poemas Jeton Kelmendi Tradução ao Português: André Damázio e Rafaella Capelari

2010-03-05T16:01:00.004Z

POEMAS
© Jeton Kelmendi, 2010

Tradução ao Português:
André Damázio e Rafaella Capelari

Primeiras Palavras http://www.scribd.com/doc/27889255/Jeton-Kelmendi-Poemas-Portugise

Jeton Kelmendi é um autor que, escrevendo uma poesia
tridimensional, entrelaça o futuro e o presente e comunica isso
de uma maneira original e também tradicional. Os críticos
literários valorizam seu verso pela clareza, poder e execução
artística de suas mensagens.
A linguagem de Kelmendi é individual e naturalmente fala ao leitor, em uma forma
agradável e atrativa, devido a, talvez, seus conceitos figurativos complexos e
tocantes. A essência de sua poesia é a narrativa vertical e o cerne do assunto
selecionado, no qual ele brinca no tempo e espaço.
Srta. Palavra e Sr. Pensamento
1.
Tenho falado um pouco
Diferentemente
Muito triunfantemente
Senhorita
Espero
Que não te ofendas
Pois elas são afinal
Meramente as palavras de um poeta
E sabes que é permissível
Despir os pensamentos vestidos
Totalmente nus
E os desnudos
Vesti-los com os ternos que gosto
Ou
Está tudo bem para ti
Que te diga que te amo
As palavras que todo mundo diz
Para qualquer um
Como um marido para a esposa
Senhorita
Imploro pela diferença
2.
Bem
O pensamento de nada serve sem a palavra
Ou a palavra
Nada significa se a mente não está engajada
Tu és tão querida,
Tu és a Senhorita Palavra
E eu sou o Sr. Pensamento
É assim que eu sempre vi
A mim mesmo contigo
A ti mesma comigo
Ainda
Essa fórmula de amor
Em qualquer lugar
Se afinal sobreviverá
A modernidade
Então Srta. Palavra, és atraente
Quando o Sr. Pensamento
Empresta-te seu charme
3.
Venha
Façamos as pazes
Porque o silêncio
Assiste ansiosamente
Ao que acontecerá conosco
De qualquer maneira
Srta. Palavra
Quero dar-te um beijo
Apenas um
E não sei como virão
Um segundo ou terceiro
Deixe a liberdade viver livre
Deixe a palavra,
A mente
Falar o que quer
que desejem
Agora quero
O primeiro beijo
Paris, Julho de 2006
A Palavra Evitou o Silêncio
Eu costumava ficar em silêncio
Ontem
Para poder falar um pouco
Inspirei o hálito da tristeza
Sempre me dirigi
A regiões remotas
De encontro a seus olhos
A ti
Para falar-te silenciosamente
Para dizer-te
Sobre ti
E eu
Eu me esforcei
Para dizer-te
Que és
O pão das linhas
A água das palavras
Eu para ti
A canção mais cantada
Sempre
Eu quis ficar em silêncio
Falar pouco
Tornar-me sombra
Para prevenir a luz do sol
Eu quis
Superar
Todos os contratempos da humanidade
E eu percebi
Como poderia
Encontrar-me
Mais perto de ti
Mais cedo ou mais tarde
Ontem
Eu tentei
Desfrutar ao máximo
Sob a Sombra da Memória
Eu te diria algo esquecido
Algo que não possa ser lembrado
nem mesmo amanhã
O esquecimento torna-se cada vez mais velho
Quando o silêncio viaja
Anseio por ti
Junto ao carvalho seco pelo sol
Enfileirado junto ao verso
Pendurado à ponta de meus anseios
Onde alguém geralmente espera pela amada
Eu me sento para descansar
Até que acabe o outono e as luzes se acendam
Eu tentei
Dizer-te exceto aquilo
Seus ritos
Afinal
É um novo começo
E não há como prosseguir em silêncio
Nenhum caminho me leva a ti
Mais cedo que hoje
Minha estrela almejada
E quão mais alto vou
Mais baixo me leva a neblina
Oh, se eu tivesse experimentado amor sincero
Nada temeria
E não é má ideia sonhar
Considere mesmo essa pessoa
Um pelotão de esforços
Um pensamento profético
Rodopiando
Levam-me a ti
Não importa que estejas envolta em teu mundo
Abra espaço para mim
Na poesia
Depois da vinda
E o bardo respondeu
Conhecemos o destino
Das canções épicas
Através do crânio
Da palavra
Entramos
Juntos no velho bairro
Com uma maçaneta
Da palavra
E suspendemo-la dele
Nostalgia do meu eu partido
Daqui para o além
Será meu dia
Porque para fora do mundo vou
Paris, 2007
Assim que nos conhecermos
Eu, um poeta
Tu, uma bela moça
Ainda assim, não nos conectamos
Que foi?
Minha crônica
Desfaz teu sonho
Ou estás em um de teus humores
Fale-me do fogo sem fumaça
Em um momento
Teu café está esperando por nós
E minha linha trêmula
Compreende
Iremos para cima e abaixo no mundo
Podemos fazer mais
Do que podes imaginar, juntos
Então, isso é algo dado
Fim de setembro de 2006, Paris
Elipses
Agora emerge
E então desaparece
Aproxima-se
De um lado
E para longe
Do outro
Brilha cintilantemente
Silencia-se
E sua boca loquaz
Cria um mundo interno
Com o qual vês ao invés
Ela tem um gosto por línguas
De alguma maneira
Desvia-se
E ainda o fita
Entra no mundo
E perturba tua paz
É algo
Algo grande
WoluWe, Bruxelas 2006
Por uma segunda-feira
Dois sons
De uma manhã antecipada
Em um cômodo
E
Os pensamentos que vão além
Do evento
Se o olhar cativo da moça
Chama-te
Poderias
Ficar quieto
Três pontos elípticos
As primeiras horas da segunda-feira
E não podes preencher a distância
Até ela
E se apenas o texto
Escrito pelas mãos da srta. Palavra
Acordassem-te
Um passo mais perto
Sentirias
Como poderíamos
Ficar acordados
Não estávamos juntos?
Ao Invés da Palavra
Até quando? Em sombra
O corpo do teu silêncio
Vieste no despertar do vento
Rainha de ninguém
Até quando essas planícies
Estarão cheias de nada
O destino nos quis unir
No entanto tudo foi para direções opostas
Até quando esconderemo-nos de nós mesmos
O desconhecido
Um pensamento piscou
Ao invés da palavra
Audergham, 9 de Março de 2007
Ao copo de Yen
Bebe homem
Teu copo
O vinho tinto dela
Yen
Bebe prontamente
Até o fim
Não deixe
A gota
Da linha
Para ser escrita na solidão
Ainda assim
Sóbrio
Tu és um homem inteiro
Outono de 2006, Paris

Sobre o autor:
O poeta albanês Jeton Kelmendi nasceu em Peja em
1978. Ele cursou o ensino fundamental e médio em sua
cidade natal, e seguiu os estudos na Universidade de
Pristina.
É correspondente de muitas mídias albanesas e colabora
com muitas outras no estrangeiro. Kelmendi é um nome
bastante familiar para os leitores da poesia kosovar desde
2000. Também é renomado como jornalista de cobertura de
assuntos políticos e culturais.
A poesia de Kelmendi é traduzida em muitos idiomas e está inclusa em muitas
antologias. Ele é membro de muitos clubes internacionais de poetas e contribuiu
com muitas revistas culturais, especialmente em Inglês.
O pensamento essencialmente poético de Kelmendi está na sutileza da expressão e
no cuidado com a palavra. Os temas predominantes em suas criações são o amor e
as duras realidades das situações políticas, bastante frequentemente permeadas por
sentimentos de desapontamento pelo estado presente das negociações.
Veterano de guerra do UCK (Exército de Libertação Kosovar), Kelmendi atualmente
mora em Bruxelas, e é membro da Associação de Jornalistas Profissionais da
Europa.
Obras
Em albanês
O século das promessas, 1999 (poesia)
Por trás do silêncio, 2002 (poesia)
Se é meio-dia, 2004 (poesia)
Dê-me um pouco de casa, 2005 (poesia)
Para onde estão indo os que chegam, 2007 (poesia)
Srta. Palavra 2007 (teatro)
Você seguiu as pegadas do vento 2008 (poesia)
O tempo quanto tem tempo 2009 (poesia)
Em romeno
Quão raras tornaram-se as cartas, 2007 (coletânea de poesia)

Poezi nga Mohammed El Qoch

2010-02-24T23:55:00.002Z

Poezi nga Mohammed El Qoch

Përkthyer nga Frëngjishtja Jeton Kelmendi

Mohammed El Qoch është poet Maroken, ai u lind me 1961 në Kenitra të Maroku, në Oqeani Atlantik që do të frymëzohej qysh ne moshën 13vjeçare. Dashuria e tij për gjuhën e Molièrit e ka shtyrë atë për të shkruar prozë dhe poezi, si: kopshtin e fjalëve, bota e tij etj.
El Qosh është profesor i Frëngjishtes ne Kolegjin “El Kuarizmi”, ne qytetin e tij që nga 1984

Xixa të përditshme ...!

A duhet rrëmih në varre
Ku e vërteta është hutuar tokës
Pa fjalë, gjuhë të maceve
Në grumbull rërë dhe gurë

Unë pas botës
Kjo letargji rrethuar tërësisht
E detyruar për të vrarë kohën
Nën rrënoja vendet e vështira

Nga këto dritare fekondojnë reliefët
Në disa piktura varur
Varreve, një bosht të prirë
Dy epitafe, një fat
Heshtja pushtuar rrafshinën blu
Dhe ngrohtësinë e natës
Fundosen shpirtrat e vetmuar
Trotuareve gri dhe i zi
Nuk gjëmon, ushtimat vijnë
Në anën tjetër të kësaj rruge të gjatë
Që qon në portin e vjetër

Nën dritën e zbehtë, dritë difuze
Siluete e shkathët, garë kundër kohës
Pa afat një moment të ...
Mospërfillëse të tjera si risk asfalti
Trondit, bien dhe vdesin, kërdi
Vdesin vetëm në vetmi imponuar

Një këngë pa rima, vë në dukje të shpërndara
Në vallëzim vallen e njeriut, zvarritje
Zbehet ngjyra kozmetikë hapësirë
Disa i ndez fitila
Dritare Pak ndezur
Duart kapur gëzojnë
Një maskaradë pa maska
Ndërprerë në lot mbi faqet e saj të rremë
Një shushurimë e flokët si natë
Gishtat vazhdimisht furçë

Asgjë por një frymë, një turmë
Të shtypura fjalët e mia rrjedhin si uji
Fragmente të fjalëve që kam zbuluar
Të këqijat e çatisë time
Ajet u rebeluan pa rimë
Njëtrajtshmëria, në mëdyshje
Përkuluni në heshtjet e veprimeve tona
Sipas mendimit tonë
Në ato ditë pashije, i pangjyrë
Monoton pa ritëm
Natën ulet shitjeve
Në një botë në gjumë
Ngulfat mezi merr frymë ...

Fjalët janë ylber

Dredh telat e juaj të qestes
Zogjtë në alarm
Më disa pika e shiut
Një votim në grevë
Thyen heshtjen hutuar ...
Pëshpërisin valët
Fjalët, ndalesave
Keqardhje e shthurur
Dy anije në horizont
Tre pulëbardha, roja shikuar për era
Drita juaj buzëqesh deri te valët paqësore
Dhe këtë mëngjes të gdhire bukur

Jehonë e fjalëve tua
Rrjedh nga buzët
Si mjaltë e shijuar shijshëm
Sytë drejt horizontit ikin
Xixa në udhëkryqet e kohës
Kjo natë zarf nën velin e saj

Sipas perdes së qiellit lule ylberit
Tuaj të errët, i qetë
Në breshërinë e vargut
Nën breshëri të erës
Shpurdh, pëshpërit
Dhe yjet e argjendi
Jeta jote humnerë sublime
Dhe ia plas drita
Për të mësoj qiejve

Një yll i engjëjve
Shikon përtej ëndrrave tua
Në natën tuaj të rrjetëzuar
Deri në agim ...

Fjalët e zgjuara

Qëndruar me fjalë
A nuk qëndrojnë
Në Dok
A nuk e shmange atë
Nuk gaboj
Hijet e natës
Shikimet marrin
E dobët
Shpartalluar, thyer

Qëndruar me fjalë
Shndritur vjen pas
Pa drita
Ku bie
I verbër
Kush gjetur kishte
Shumë rrugica
Verbër

Qëndruar me fjalë
Frika
Ndihma
Kush nuk vjen
Kjo duket
Pasiv, moskokëçarës
Zemrat përkushtuar
Mendje prishur
Dijeni që thotë se
Kjo "po" për kokë
Kush shenja
Në letër të bardhë vë

Qëndruar me fjalë
Ju jeni urtësi
Njohuri që ndriçon
Fikën qiejt
Nga muzget
Ju jeni krimba
Dashuruar
Në kërkim të lumturisë
Ju jeni Shkencë
Ju na tregoni
Historina të paraardhësve
Ju Dëshmitar
Mbrojtës të fortë
Na përshkruani
Lotët e jetimëve
Veja që
Lexo më shumë nga burrat e tyre

Qëndruar me fjalë
Edhe para trekëmbësh
Dhe litar rreth qafës
A nuk e shikuan xhelat
Ju flisni të vërtetën
Çfarëdo dënimi
Libra përkushtues
Dhe libra për fëmijë
Mësuar atë për lexim
Nëse ju shuplakosin
Ata e dinë rrugën e dritës
Dëgjojnë zërin e mirë
Kush do t’iu vizitojë ato
Në natën kur fle ...

Natën e dimrit të gjatë

Erës nuk është i lodhur
Vrullshëm
Fshij gjurmët tona
Në plazh
Avancimin
Pushim
Dune nga dune
Ushton dhe na tregon,
Duke na gudulis
Lëkurë
Në heshtje
Absolute

Lamtumirë
Buzëqeshje mendova
Zoti
Drita
Vela teret
Heshtje e inatosur
Ngacmuese
Nostalgji dhe melankoli
Kombinoje

Po
Pushim
Hijen e hijes së tij
Asgjë por errësirë
Lavaman zemrën
Dhe shpirti
Në thellësi
Letargji

Një dritëz shprese
Një kënd i vogël
Në koresi
Në Medina

Unë bredh
Sipas dritareve të
Pa-shndritshme
Mbështetem
Pëshpërisë
Vështroj
Furishëm

Duke pritur
Durim

Hijen e tij
Llastuar
Ngjethura
Prish
Zemra ime
Në mërgim në fund
Terrnajës

Duke ecur
Kam ndërmend
Në pafundësi
Pavarësisht stuhive
Dhe parë
Ftohtë pika
Në kokën time lakuriq
Disa balotazhe
Ballin e punëve të mia
Pikut të tjerëve
Shtrihej mbi mua
Ia puth supet
Lehtësoj mendimet
Unë dridhem
Dridhem
Kënaqësi e pamend
Flukset zbresin flukset
Koha shkon
Me shpirt
Kam provuar ti qartësoj
Gjuha e thatë e imja
Pashija im etje
Përdhese vjen
Jugoret dua
Reduktojnë dhe mprehin
Kënaqësi e mia ...

Unë erë parfum
Nga toka zgjim
I bekuar nga uji
Depërtimi barkun e saj
Ofron
I tërë
Si
Mësuese e Saigonit

Unë dëgjoj një ajrore
Një melodi e bukur
"Flutë Magjike"
Unë Tamino
Në prag të Paminas
Ndjekur nga natën
I thellë
Gjarpër
Dhe zhurma
Mjegull butë
Kush rigon
Deri në agim

Të njëzet e tre ledhatimet
Sung
U ktheva
Dhoma ime
Prej xhami
I djeg tre qirinj
Unë erë temjan
Mbyll sytë e mi
Dëgjoj një shushurimë
Është ky një pëllumb
Ose engjëllzim i imi

Të shpërndara
Problemet e mia të udhëtimit
Lundrak
Lindur në agim
Valët
Mbizotërojnë deri tani
Detarë
Turmë
Era mposht direkt
Dhe kjo do të thotë
Mprehtë lutet
Pulëbardha
Nën qiellin e vijëzuar

Jeta ime
A është një ëndërr
Nga një natë të gjatë
Dimri ...

Heshtja e kthyer

Heshtje e kthyer
“Kuptim i ndaluar "
Akti 25
Veprimi

Oh! Nënat që frikësohen më të keq
A nuk po qani
Ata janë në linjë
Nesër do të kthehen
Në arkivole të ngurta druri
Veshur me kostume të bukura
Pavarësisht nga ngjyra

Ndaluni
Ju gra, qani
Ne nuk e shohim lotin tuaj
Kjo sekuencë është e domosdoshme
Pra me ndershmëri të fitojë
Buka juaj, ndryshe
Tre pika ...
Ne përpiqemi përsëri
Në vendet tuaja zotërinj

Heshtje e kthyer
“Kuptim i ndaluar "
Akti 26
Veprimi

Oh, të dashur
Kjo vdekje ka bërë papritmas
Pse jeni kaq të heshtur
Ju nuk keni kostume ngjyre të zi
Ata funeralet
Pse vdesin aq të rinj
Si zgjohet e agimit
Le lule lule
Nga një mijë petale

Pres
Ndriçim i dëmtuar
Ne jemi në varrezat e tyre
Dhe ju djema, po ju
Vij
Ti bëjmë përgjithmonë Kolonel dhe ju
Jetë e pikëlluar, tregojnë botës
Ju vjen keq
Për këta fëmijë dhe për të rritur kokën tuaj
Jo këtë mënyrë
Por ndryshe
Shikoni në çfarë pastorri
Kush ishte pajtuar
Ajo duket si një shenjt
Ju afrua shoferit
Kjo grua në zi
Ndryshimi i rrobave

Heshtje e kthyer
“Kuptim i ndaluar "
Akti 27
Akti ...

Shiu fillon të bjerë
Një dush i 67 viteve
Çdokush në strehim
Ne do të rinisë nesër
Ju bënë një punë të mirë
Akoma ...!

Nuk ka keqardhje dhe nuk ka pendim

Unë nuk e fsheh rrudhat e mia
As flokët e bardha
I varrosur në vitet e mia
Zhytur në boshllëk
Nën barrën e kohës
Më tronditi një moment
Ndërsa ata ishin të gënjyer
Ndërkaq ata po vdisnin

I vjen keq asgjë
As dhimbje
Unë nuk harroj fjalët
Jo edhe lot
Kush me tallaze faqet e mia
Kam vënë armët e tyre
Dhe momentet e mia çmendur
As mjerimit
As galerë
Kush e kush ishin vendosur
Dhe se kam refuzuar

Unë nuk jam turp
Nga e kaluara ime
Nuk e fsheh ndjenjat e mia
Mbaj sekretet e mia
Zemra ime pak e përflakur
Jeta ime e çmendur ankimeve
Unë kam qenë një shurdh-memec
Sa klithmat e fishkëllimat

Fjalët e mia zbutin dhembjet
Në pëllëmbët e mia i qetë
Përkëdhel dhe mbulon
Si zjarri që digjet në vetvete nën hiri
Bukur puthesh emblematisht

Kam harruar buzëqeshjen e zbehur
Dhe këto shtrëngime duarsh babëzitur
Pa ngrohje dhe pa emocione
Horron duket u frikësuar i drobitur
Në portin e Tangier, turbullirë dhe kakofoni
Sipas kamionëve dhe autobusëve
Burrat e rinj fshehur
Frymojnë naftë, ëndërruar
Në ditët më të mira të parajsës së imagjinar

I shuar nga kujtesa ime
Të gjitha imazhet e hirta
Si një fëmijë i pritur kundrejt murit
Zbathur pa sandale
Rroba veshur një kukull të piste
Kush e mban atë kompani zëvendësues nëne
Partia kërkuar bukë e famshme e hidhur

I shuar ne vizatimet e mia dhe aspiratat e tjera
Kjo shtëpi e vogël në stepë
Me dy dritare të hapur prej qiellit
Dy pemë palme afër mirë
Ku janë të pijshëm pëllumbat
Prej qytetit të marrë ajër të pastër
Dhe fushë jeshile bari
Ku unë do të ishte dashur për të kandiduar zbathur

I gerrith të gjitha fjalët e dashurisë
Kam transkriptuar në zemrën time
Në të gjitha tavolinat dhe pemët
Në plazh me rërë
Braktisur nga turistët
I kthyer mundit, punës se pandërprerë

Përndryshe
Shpresoj se nuk lodhem
Kuptimi Im i dashur, jetës time ...!

Haikus

Dy unazat ...!

Dyshi duket spirancë
Bojë të Zi në letër të bardhë
Çdo zemër e mbretëreshë

Dashuri e parë ...!

Ritmet e tharë
Zemra dridhet dhe përdridhet
Pikon ëmbël

Martesa ...!

Saten piku
Këna në duart lakuriq
Gëzimin e ditës

Kontrast ...!

Shushurit, e ne nga ana
"Heshtja e maleve"
Aktorë te verbër

Papunë ...!

Anuar kundër-mur
Kohë këndi e imperializmit bosh i lodhur
Të rinjtë papunë

Fjalë të ëmbla ...!

Ëmbëlsi të fjalëve
Rok çun i kënaqur
Vapë në ekstazë

Hije e zezë ...!

Ata përsërisin fjalët
Thith gjakun e të pafajshmëve
Sharrim dhe i mërzitshëm

Momentet e fundit ...!

Pusho shpirti pa trup
Depozitë nate barrën e tij
Gjumë të thellë

Valët i bartin ata ...!

Valët e hidhura, të trishtuar
Hiri në det thyer
Agoni nënash

Dritarja ...!

Fjalë mistike
Fytyrë fshehur poshtërimi
Ndryshimi peizazhesh ...!

Imagjinatë vrojtuese ...!

Ia ndau gjirin në këtë ëmbëlsi
Mos e pini më verë e bukur
Viktimat të iluzionet

Xixë ...!

Vetëm një shkëndijë
Të shndrit botë
Ose të gëlltit

Jeta e të qenit ...!

Mu gërmuan vitet e mia
Dhe unë kam muajin tim dehurak
Mallkoj kohën

Shumëpritur shpresoj ...!

Kaike, shamatë
Ngrehin pankartat kaq të lartë
Fundi i një lufte të tmerrshme ...

Nostalgji ...!

Nostalgji e hirtë
Lodhje e përjetshme
Çrregullësi ...!

Pizamë ...!

Jeta shkon
Flokëve pikëzuar me borë
Debutim Orteku

Fjali ...!

Sy ndaluar
Qep Bec dhe me sytë të lidhur
Brenda fjalës

Ajo ...!

E nën ombrellën e saj
Ajo më ofroi një parajsë
Dhe lumtur kaq shumë

Buzëqeshje ...!

Buzëqeshje e pafund
Valët i thau këmbët e mia lakuriq
Sferë e cila është e grurit artë

Jeta ...!

Vallet me ujqërit
Midis çekiçit dhe fundit
Larg nga parajsa

Ana magji ...!

Ajo, vuri dorën e saj
Në këtë zemrën shterpë, i vdekur
Si një siguresave elektrike ...!

Dëshmitar

Kam harruar kohën që shtrihen
Dhe varka të brishta
Poeti i madh e i shkathët
Varfër e varfër
Unë jam një dëshmitar
Skena sëmurë
Realitet alarmues
Kjo dhemb sytë e mi
Dhe të gjitha këto imazhe
Akumulonin, grumbullonin
Dhe kjo më bën frikë sa terrori

Unë belbëzoj hutueshëm
Tërthorazi valët e stuhishme
Nëse këto organe në mënyrë të pandërgjegjshme që të ankorohen
Në errësirë
A më dënim më
Nuk ka varre
Mban deti
Duerlidhurat e saj
Dhe ky engjëll, loton nënë
Ulur pranë vijave armiqve
Duke pritur padurim për kthimin
Nga i dashuri i dashur
Kush ka jetuar në barkun e saj
Ditët dhe muajt e
Ajo ushqehen me gji, shpirti
Sa shumë netë, mbrëmje vetëm
Ajo ka parë të rritet
Si pjesë e fikut
Dhe nga një ditë në agim
"Nene, prisni për mua, unë do të
Unë do të ofrojë dhuratën më të madhe
Një shtëpi me dritare
Një kopsht i vogël dhe një vresht
Ne do të mblidhen rrush
Kush do të shkrihet në gojë tuaj ... "

Valët O i ndyrë, i tmerrshëm
Kush përpjekje tmerrshëm
Në trup i imët dhe i hollë
Lëri ata në kohë më
Për të parë breg dhe pije
Në ujë e tij e hidhur, edhe kripë
Mëshikëz O
Mëshirë mbi këto rinja
Që shkojnë në mosqenie
Një udhëtim abstrakt pa kthim
Që arkivoleve dhe varreve
Janë zhytur tashmë në fund të ujit tuaj

Unë i thajë lotët e bollshme
Për atë vegjëli
Nesër ajo do të jetë dritë në këtë plazh
Rrethoresh Desert zbuluar
Aktet e lindjeve dhe vdekjeve
Disa pikturave te trenta
Kjo ndryshon nga të rinj kafe-lakmuar
Duart mbahen sikur të thonë
Lamtumirë ...!

Letra e fundit

1

Më le te dua
Pra, është koha
E premtja në të gdhirë të shkoj
Engjëjt e mi do të marrin shpirtin tim
Unë e kam lënë letrën e fundit
Sipas divanit të bardhë që i pëlqente

Kujtoje
Në faqet tuaja, unë fshij lotët e tu
Kesh humbur si valët
Valët e trazuar të zemrës sime
Kujtoje
Psherëtimën tim të parë, kur të pashë
Princeshë
Bysteket stolisur
Lulekaltra, Provence, aromatik
Buzëqeshje të qarta skena juaj
Shpërblim dhe i pikëlluar
A ju kujtohet
Dehje e të rinjve tanë ndriçues
Dhe muzikën tuaj, e cili ishte duke patrulluar univers e ushtimës
Mbetur përgjithmonë në zemrën time
Mos qaj
Unë jam gjithmonë pranë jush
Kam ardhur për pushime
Unë do të ofrojë lule
Çfarë ju gjeni në pragun e derës tuaj
Ajo nuk zbukuron vazon tuaj
Vendin e tyre mbi varrin tim
Unë nuk do të them lamtumirë ...!

2

Kur ju vishit më
Çdo e premte, në mëngjes herët
Bima e varrit time me ujë të freskët
Dhe ndryshimi livandes aromatike
Heq dorën nëpër epitaf tim
Ajo me butësi e inat gëzimi im
Do të heq mall për atdheun tim dhe vetmia
Nuk derdh lot
Mos i paguaj mijërat

Mua do t’më kujtohet gjithmonë
Nga takimi ynë i parë
Ishte shi atë ditë
Flokë të shprishura dhe ngjyra juaj
Ju ishit si një foshnjë
Joshja që injoroj shiu
Ne ishim ata vetëm pa një çadër
Të mbijetuarit e vetëm në këtë rrugë braktisur
Buzëqeshja juaj e mrekullueshme
Më hipnotizoj gjithë jetën time të jetuar
Rrufeja juaj, mprehtë ndërhyrëse
Mu stërmadhove, fjalët e mia janë të humbur
Fluturojnë në qiell, ziliqar
Ne ankoruar në kockë ...

Mjaltë, ju me siguri ktheheni te premtja e ardhshme
Mendoni për mua dhe më jep këtë kohë
Disa mendime ...!

3

I dashur im
Keqardhje shpirtin tim flutur
Kurdo që ju vijnë
Ju mbledhin mbi varrin tim
Ndjehen zemëruar edhe dënimet
Pushtonte mendjen tuaj ziza
Le lule time të thahet
Unë nuk e dënoj ju e dini
Si kjo flutur
Kush vdes në gjatësitë e orëve
Rezervimi tani i papërmbajtshëm
Nga agimi në muzg
Fluturo mendim si pëllumb mbi qiejt
Sekret Xhenetit e fjalët e mia, dhimbjet tuaja
Ende i ri, gëzohen në jetë
Rangje albumit tonë dhe fotografi
Varur në muret e shtëpisë suaj
A keni kujdes më shumë për mua nesër
Ne do të takohen në parajsë ...!

Breshëri e ëndrrave

Nivelet më të larta
Qiejve të erret
Lahet organi
Zhveshur, pa stoli
Ngjit shkallët
Pa kufij

Ata bredhin pa rroba pa dhëmbë-dhëmballë
Rimëkëmbur, jo i kontaminuar
Zhul okër baltë
Pa buzëqeshje i vogël
Dhe bie, rritem
Dhe më lë përsëri
Nuk heqin dorë

Nostalgji e hidhur
Mbetjet e psherëtimat heshtur e hutuar
Hapat e ëndrrave zbathur
Pa këngën, që kalonte në heshtje të përjetshme
Pa buzët fillimet e përpjekura
Le të jetë vetë ninullë e ftohtë dhe trembje
Shkop ndjekur, krahët bredh
Pickim, nxjerr zorrët dhe kënaqësinë
Gjakut të freskët, blu këtë trup të vocërr
Lutës qielli i zi pa yje
Armatosur me lutje dhe gurë
Një dorë zhveshur, gdhendur ne mur
Nga dielli në rritje, jasemini aromatik,
Pa u ankuar

Ata presin agimin
Bilbilin, mizërinë e bletëve
Të Qeshura e fëmijëve
Pëllumb dhe dega e ullirit bekoftë ...

Mohammed El Qoch © 2010

Pse heshtin « Elefantët » për rastin Kurti

2010-02-23T14:42:00.002Z

Pse heshtin « Elefantët » për rastin Kurti

Jeton Kelmendi, Bruksel

Tani që sapo kaluan dy vjet nga Pavarësia e Kosovës, situata ne vend vazhdon te mbetet e keqe. Madje mund të thuhet se jo vetëm e njëjta, por edhe më keq, ngase tani populli ka filluar ta humb durimin dhe dita ditës po behet më pesimist për të ardhmen e vet. Kosova sipas raporteve të mekanizmave ndërkombëtar, ka ngal prapa në shumicën e segmenteve të jetës. Qeveria nuk kontrollon gjithë territorin e vendit, korrupsioni po lulëzon, pasi qe tanimë ka lëshuar rrënjë te thella. Në vend ka shumë zot shtëpie: EULEX që është shefi i të gjithë të zotëve të shtëpisë, Qeveria e Kosovës e cila kontrollon Kuvendin dhe paranë publike, Strukturat paralele të serbeve dhe kush e kush tjetër më. Sa u përket këtyre tre të Zotëve të shtëpisë, tani më nuk është lajm se janë shumë funksional dhe veprojnë shumë legal, por durimi i qytetarëve po bije me të madhe.
EULEX nuk e njeh Pavarësinë e Kosovës, Kosova nuk i njoh strukturat paralele, kurse strukturat paralele serbe nuk i njohin as Pavarësinë e Kosovës as EULEX-in. Është shumë kontraverze kjo mos njohje nga njëra anë, ndërkaq nga ana tjetër aspak nuk e pengojnë njëra tjetrën. Qeveria trumbeton se po e lufton korrupsionin, që i bie konkretisht do ta luftoj vetveten, kurse EULEX thotë se do arrestohen “peshq të mëdhenj”, mirëpo as e para e as e dyta nuk po ndodhin.
Qytetaret e shtetit të ri, prit një ditë e prit një muaj, asgje nuk po luan. Në ketë situatë Institucionet e vendit janë ato që do duhet ta luanin rolin e vet, sepse ato kanë dalë direkt nga populli edhe pse dihet se si dhe qysh kanë dalë. Misioni që ka ardhur për të shërbyer në një vend dhe as nuk e njeh, e as nuk e mohon Shtetin, po dështon. Çfarë epiteti tjetër mund ti jepet pos dështim këtij misioni, kur deri me tani rezultatet e punës së tij janë zero. Në ketë kontekst, ky mision ndërron drejtimin e rrugës për të cilën është e thirrur të ec. Në vend që të hetoj dhe ti gjykoj vrasësit- policet rumun, që vranë dy qytetarë të Kosovës dhe plagosën dhjetëra të tjerë, EULEX nxjerr në gjyq viktimën. Lideri i Lëvizjes Vetëvendosje Albin Kurti, si organizator i protestës së 2007-së akuzohet. Në ketë rast Kurti është viktima, pasi që viktimat e asaj proteste ishin mbështetës të Lëvizjes Vetëvendosje dhe kërkonin të drejtat e tyre qytetare, ku sipas konventave ndërkombëtare i takojnë çdo qytetari të çdo vendi. Kjo lëndë ishte marr nga misioni paraprak UNMIK, i cili poashtu ishte i dështuar në punën e vet në Kosovë. Në ketë kontekst duhet thënë se EULEX po gabon, madje ky ndërrim i kahjes, jo vetëm se është i dështuar, por edhe shumë i rrezikshëm.

Po vjen lideri i ri

Albin Kurti, e refuzoj paraqitjen në gjyqin e EULEX-it me një arsyetim shumë korrekt dhe të drejt: “nuk vij në gjyqin tuaj sepse nuk ju njoh, as ju nuk e njihni pavarësinë e vendit tim as unë nuk ju njoh ju”. Në shikim të parë kjo duket e thjeshtë dhe mund të merret si një përgjigj e zakonshme, por nëse e analizojmë ketë, na del se këtu po vjen një fund i kësaj që jemi duke e duruar. Sipas thinjës së vjetër Kineze se “çdo durim ka një fund dhe çdo fund sjell një fillim të ri”, na del se kësaj gjendje pa emër po i vjen fundi, kurse fillimi i ri do të vije siç e meriton Populli Shqiptar. Vetë Albin Kurti, ndodhet në një situatë të vështirë, por duke e njohur personalitetin e tij, them se është i pathyeshëm, ashtu siç mbahej edhe kur ishte student ne vitin 1997. Kësaj radhe dhjetëra mijëra nënshkrime që u mblodhën në mbrojtje të tij për një javë, jo se vetëm dëshmuan se Albin Kurti po gëzon mbështetje më të madhe, por tani në ato lista janë edhe mijëra qytetare nga Shqipëria dhe shqiptaret jashtë Kosovës. Ky fakt flet qartë se shqiptaret kanë filluar të ndjehen si komb dhe si një trup. Dhjetëra organizata të shoqërisë civile, nga gjithandej trojeve shqiptare, që po kërkojnë mbështetje nga mekanizmat shtetërore të Shqipërisë dhe Kosovës, jap të kuptosh se tani topi është në duart e shqiptareve dhe politika të kthej kokën dhe të punoj për popullin e vet. Në ketë situatë është për të ardhur keq nga “Elefantët”, të cilët heshtin dhe as bëjnë zë, sikur nuk po ndodhe gjë me Kosovën. Ndonëse kontrollojnë opinionin dhe mediet janë në shërbim të tyre, populli nuk po u beson më “elefantëve kosovar”. Sa herë që i teket presidentit të Serbisë, vjen në Kosovë dhe madje as qe qanë kokën të pyet institucionet vendore. Ketë e dinë qytetaret se në çdo shtet, nëse donë ta vizitosh, duhet të kesh një ftesë, ose të lejohesh nga qeveria e atij shteti që do të vizitosh. Viti 2010 do të sjell shumë ndryshime dhe ngjarje për Kosovën. Siç po shihet Kurti po vjen e behet lideri i ri që do ta drejtoj vendin, ose do ti pengoj ata që e kanë humbur rrugën dhe shkojnë drejt një falimentimi të shtetit të ri

Në rastin Albin Kurti, pse heshtin ELEFANTET.
Ndonëse është më vizionar dhe më i zgjuar se “elefantët”: Fatmir Sejdiu nuk deklarohet sepse është president i vendit dhe “respekton kushtetutën”, kurse Hashim Thaçi është kryeministër dhe nuk mund të lejoj që t’ na prish me miçet tanë ndërkombëtar. Liderët e partive opozitare jo për gjë tjetër, por na jemi opozitë dhe mendojmë që të hyjmë në qeveri, fundja edhe na duem si këta të qeverise të bëjmë pak pare. Çështja është shumë delikate dhe me ndërrimin e mendësisë politike do të ndërroj edhe strukturat dhe personat që janë në krye të vendit dhe thjeshtë po të ndodhin këto ndryshime shumë kushi duhet të shkoj në burg, prandaj këtu zë fillin heshtja e elefantëve.
Është e pakuptimtë mos dalja në mbështetje në opinion e Presidentit të Republikës së Shqipërisë z. Bamir Topi, Kryeministrit Berisha dhe liderit Socialist Edi Rama, por fatkeqësisht kanë për tu marr me një proces të përfunduar gjashtë muaj më parë. Sido qe të jetë kjo na bënë më optimist për një ndryshim të madh këndej dhe andej kufirit Shqiptaro-Shqiptar.

Autori është magjistrat në politikat ndërkombëtare dhe çështjet e sigurisë në Universitetin e Brukselit

2010-02-21T21:40:00.001Z

Online Surveys & Market Research

Nga SHAHBAZE VISHAJ

2010-02-11T20:40:00.003Z

Bota e librit

Studim i thellë e i gjithanshëm monografik për bohemin e letrave shqipe

(Prend Buzhala: “Gjenitivi i lirikës – poezia e Mirko Gashit”, botoi Rozafa, Prishtinë 2009, fq. 216.)

SHAHBAZE VISHAJ

Prend Buzhala tashmë është profilizuar si studiues e kritik letrar i zellshëm, që ka bërë emër në gjithë hapësirën shqiptare. Veprat e tij studimore e kritiko-letrare janë botuar në Prishtinë, Shkup, Tiranë e gjetiu dhe janë pritur me respekt e kureshtje nga lexuesit dhe nga njerëzit kompetentë të letrave shqipe. Vetëm vitin e kaluar ky studiues botoi dy studime monografike që dallohen për nga thellësia e qasjes e për nga gjerësia e hapësirës studimore në trajtimin e lëndës së mbarështuar: e para “Kode poetike të mbijetesës shpirtërore – mbi romanet për të rritur të Anton N. Berishës” (botim i Argeta LMG, Tiranë) dhe e dyta “Gjenitivi i lirikës – poezia e Mirko Gashit” botim i “Rozafës” së Prishtinës).

Studimi i fundit monografik “Gjenitivi i lirikës – poezia e Mirko Gashit” dallohet për nga

leximi i thellë, i plotë, i mbështetur e i arsyetuar gjithanshëm nga dora e studiuesit.htu. ky studim mbështetet në një zbërthim e përgjithësim të shumanshëm të lëndës së trajtuar, kësaj ardhe, të poezisë së Mirko Gashit, mbasi autori i zë me themel vlerat e kësaj poezie.

1.

Mirko Gashi ka qenë krijues e poet bohem, që e kishte zërin e vet poetik jo të rëndomtë, jo të zakonshëm. Kjo veçanti e poezisë së tij buron edhe nga mënyra e veçantë e të jetuarit, ku jeta shndërrohet në mbart të veçantë, në art bohemist. Libri ndahet në nëntë kapituj apo LEXIME, kurse struktura e librit e ngërthen edhe një ndarje tjetër: pjesëza e lexime prej numrit 1 e deri në 45 e që përbën një nivel tjetër shtresimi e strukturimi mjaft origjinal të lëndës që merret në lexim. Leximi del si një krye-nocion studimor, i zënë teorikisht nga shumë anë, po edhe i zbatuar praktikisht nga shumë anë te kjo monografi. Në kapitullin e parë “Lexim mitopoetik (Nga gjenitivi i krijimit të kozmosit)” studiuesi Prend Buzhala e analizon kryesimbolin e Mirko Gashit, simbolikën e ujit, të cilin autori e quan Ideal Poetik, nga i cili ideal rrjedhin edhe kuptimet tjera të,poezisë e të poetikës së Mirko Gashit, siç janë raportet mes poezisë, artit e realitetit, miti i krijimit osmologjik e kozmogjenetik i kënduar në artin e poetit tonë bohem. Etj.

Kapitulli i dytë e që e mban titullin “Lexim kontekstual (Kulti i bohemës)” i kushtohet konteksteve kohore kur u krijua kjo poezi, vendin që zë kjo poezi në poezinë tonë përgjithësisht, si dhe fenomeneve social-kulturore, politike, letrare etj që ndërlidhen me këtë kontekst letrar. Del si kapitull jashtëzakonisht i rëndësishëm dhe me vlerë. Kurse kapitujt “Lexim akvapoetik (Në vorbullën e ujit)”, “Lexim në intermedium (Hapësira eternale e akvapoetikës), “Lexim situacional (Netët e bardha)”, Lexim i subverzionit estetik (Gjarpëri i shtëpisë)”, Lexim paradigmatik”, (Arbor vitae)”, “Lexim fenomenologjik (Reinkarnimi im)”, merren me interpretimin e leximit, tp[ë cilin Buzhala e quan polimorfizëm të leximit, i përkufizuar nga shumë dijetarë e teoricienë bashkëkohorë. Pra lexohen të gjithë librat poetikë të Mirko Gashit veç e veç deri te libri në dorëshkrim “Reinkarnimi im”. Kapitulli i fundit mban titullin “Lexim estezik Requiem për poetin Mirko Gashi/ poezi kushtuar Mirko Gashit nga poetët tanë”. Estezë krijuesi e quan lidhjen artsitike tëe ndërsjellë në mes veprës, autorit dhe receptuesve e krijuesve të artit. Poezitë përkushtimore për Mirko Gashin janë të e poetëve tanë, si Sabit Rrustemi, Tahir Desku, Beqë Cufaj, Mexhid Mehmeti, Milaim Berisha, Esat Loshaj, Kalosh Çeliku, Ramadan Mehmeti, Muhamet Mavraj e Bardh Frangu.

2.

Në këtë monografi autori merret edhe krijimtarinë letrare për fëmijë të Mirko Gashit. Në fund me interes është edhe bibliografia e veprave të botuara, e krijimeve për fëmijë, e përkthimeve, e shkrimeve kritiko-letrare për veprën e Mirko Gashit, e shënimeve për jetën e veprën e poetit, e intervistave të Mirko Gashit, e roleve teatrore e filmike që i ka realizuar Mirko Gashi, e përfaqësimit nëpër panorama e antologji etj.

Do theksuar se studiuesi Buzhala përdor një ligjërim kritik modern, të vjelë nga shumë dije e disiplina bashkëkohore jo vetëm letrare, teorike-letrare apo kritiko-letrare, po edhe nga fushat jashtëletrare studimore e që e ndihmojnë për të zbërthyer e sintetizuar fenomene e dukuri letrare. Prandaj kjo monografi e përbën risinë e vet studimore në letrat shqipe.

Poezi nga Giuseppe Napolitano

2010-02-08T13:04:00.003Z

Poezi nga Giuseppe Napolitano

(Përktheu nga italishtja:
Elvana Zaimi)

Poesie tradotte in albanese

1
Come facili scorrono parole!
(12 maggio: a mio padre)

L'impermanenza della mansuetudine
è un macigno irremovibile
sulle impronte faticose a seguire
approssimandosi la cima
da cui scollina rovinosa quest'ascesa
riconosciuta solo in fine

Sangue le mie parole sono il tuo
che mi hai lasciato scorrere
tua guida inesorabile
midollo stesso della mia esperienza
fatta parola oltre un tuo segno
a dire chi mi porto dentro e so

È il giorno in cui mi concepisti e in me
la speranza ti accese ad altri lidi
attraversando il pelago scomposto
di esistenza raminga offerta nuova
rimediata in azzardo dentro l'orma
dall'antico dolore segnata

Vorrei nelle parole come vive
propaggini di un vivere perduto
essere ancora in credito dei sogni
in me lascito ignaro impressi un tempo

1
Sa lehtë rrjedhin fjalët!
(12 maj: babait tim)

Paqëndrueshmëria e butësisë
është një gur i paheqshëm
në gjurmët e vështira për t'u ndjekur
ndërsa afrohet maja
nga rrëzohet në mënyrë rrënuese
kjo hipje e njohur tamam në kohë

Fjalët e mia janë gjaku yt
që ti lejove të rrjedhë brenda meje:
udhëheqja jote e pashmangshme
tamam palca e përjetimit tim
bëhet një fjalë përtej shenjës sate
që marr brenda vetes dhe e di

Është dita kur më ke konceptuar
dhe brenda meje ndeze një shpresë
për brigje të tjera
duke notuar nëpër detin e ashpër
të një ekzistence endacake: një propozim i ri
i gërvishtur rastësisht në shtypjen
e nënshkruar nga një dhembje e lashtë

Do të dëshiroja nëpër fjalët
si pasardhës të gjallë të një jete të humbur
që ende kanë mirëbesim nga ëndrrat e mia:
trashëgim i pandërgjegjshëm që dikur
m'u dha

2
Perché domani non sappia di domani
A mio fratello in memoriam

how many years - quanto ancora
starò a rimproverarmi per essere cresciuto
meno di come avrei dovuto per essere
detto un uomo :se questo è un uomo -

quanti modi ci sono per esserlo e per
sentirselo dire - ma importante ancora
di più è rimanere tra gli uomini
confidando in una traccia - magari
camminando a ritroso dentro l'orma
fino a giungere (hic optime manebimus)
dove il giardino dei ciliegi è sempre in fiore

immeritato eden ritrovato
del quale infine riconoscere almeno
un momento prima di sbagliare
quale errore incredibile sia credere
di potersi impunemente misurare
con la genesi di un nuovo ideale

ma tu calchi nel vento i tuoi passi
e sei voce di nuvole in pianto

2
E nesërmja të mos ketë shijen e së nesërmes
Vëllait tim in memoriam

Sa shumë vite - sa kohë ende do ta
fajësoj veten që jam rritur
më pak nga ç'duhet për t'u
quajtur burrë: nëse ky është burrë

sa mënyra ka për të qenë ashtu
që të ndiesh që njerëzit ta thonë - por është
gjithnjë më e rëndësishme të mbetesh
mes burrash
që besojnë në një gjurmë - ndoshta
duke ecur mbrapa në gjurmët e këmbëve
për të arritur atje (hic optime manebimus)
ku kopshti i qershive lulëzon gjithmonë

parajsë e pamerituar dhe e rigjetur
që më në fund duhet ta pranoj
vetëm një çast para se të gabohem.
ç'gabimi të pabesueshëm qenka të besosh
që mund të luftoj pa
me gjenezën e një ideali të ri

kështu i stampon hapat e tu në erë
dhe je zëri i reve që qajnë

3
La risposta figlia mia

e se Bob ancora chiede quanto tempo
quanto tempo ti ci vuole ad essere uomo
non hai pronta la risposta e non è vero
che se l'è portata il vento - l'hai perduta
quando ancora avresti avuto tutto il tempo
di rincorrere anche il vento e farla tua
(ora provaci a forzare la tua sorte

*

per sempre giovane finché mi sei accanto
seguirò l'apprendistato dei tuoi anni
e presto o tardi sarò pronto a regalarti
l'orizzonte che non ti risponde ancora

proprio come una donna figlia mia
sappi che non è facile: non cambiano
le tue moine il corso degli eventi

se davanti un mondo ostile si presenta
agli occhi tuoi di bambina che cresce
e non ha che da aspettare
e non ha che da credere - in sé

3
Përgjigjja, vajza ime

Po qe se Bobi pyet në të vërtetë
"sa kohë të duhet për t'u bërë burrë"
nuk ke asnjë përgjigje dhe nuk takon
se është blowing in the wind - e humbe këtë
kur duhet të kishe pasur gjithë kohën
për të gjuajtur bile erën dhe për ta përvetësuar
(tani provo të joshësh fatin tënd…)

*

Forever young përderisa je pranë meje
do të ndjek shkollimin e viteve të tua
dhe sooner or later do të jem gati të të jap
horizontin që ende nuk të përgjigjet

just like a woman, dije, vajza ime
që nuk është e lehtë me dredhitë e tua
të ndërrosh drejtimin e ngjarjeve

nëse shfaqet një botë armiqësore
para syve të tu të një fëmije që rritet
dhe ajo vetëm ka për të pritur
dhe ajo vetëm ka për të besuar - në vetveten

4
IL NOSTRO SOGNO D'AGOSTO
(a mia moglie, a mia figlia)

Tu mi insegni la pazienza della vita
se mi insegui senza fretta
e vuoi capire come
questo e quello fanno un due diverso

*

Accanto a me la sedia
vuota è testimone
della malinconia di averti
qui

ma pacata la mente
ora nemmeno solitudine
la turba - nemmeno
al pascoliano cielo d'agosto
alzo gli occhi: da chiedere
più nulla

- avuto il più bel dono
dalle stelle che un duplice sogno
accesero nel nostro desiderio
(ci credevamo volevamo crederci)
l'ultima volta che le vidi piovere
:è il frutto nostro che ci nutre nel cammino
di una vita che ora vive accanto a noi

4
ËNDRRA JONË E GUSHTIT
(Gruas sime, bijës sime)

Ti më mëson durimin e jetës
po më ndoqe pa ngut
dhe po deshe të kuptosh se si
kjo e ajo gjë bëjnë një dyshe të ndryshme

*

Krah meje karrigia
bosh dëshmon
melankolinë që të kam
këtu

por me t'u fashitur mendja
tash as vetmia
s'e shqetëson - as
qielli grigjor i gushtit
ngre vështrimin: asgjë më
s'kërkoj

- mora dhuratën më të bukur
të yjeve që një ëndërr e dyfishtë
ndezi në dëshirën tonë
(besonim deshëm të besonim)
hera e fundit që i pashë të binin
:është fruti ynë që na ushqen oxhakun
e një jete që tashmë jeton ndanë nesh

5
VARIAZIONI SUL FARE POESIA
(a me stesso)

Invano custodisci memorie -
ormai stracci a riciclare impossibili

Se una piaga la vita ci procura
nella parola (senza una ferita
non c'è arte - dici) la si può sanare

e lacerarsi l'anima ti aiuta?

Essere poeta non basta:
bisogna fare il poeta - costruire
quotidiana una missione

Come il pane di ieri
quando è buono
la poesia è buona domani

Ma chi ha fame
la mangia in fretta
oggi senza gustarne
a fondo i sapori

A egregie cose la poesia
chiama chi poco ascolta
ma chi ascolta prende in mano
la sua vita e la regala
(corrispondenza di amorosi sensi!)
perché nel tempo un'orma sua si stampi
per il fratello che verrà
cercando nel tempo a venire
percorsi alternativi al quieto vivere

Nga Agron Y. Gashi

2010-01-25T22:10:00.001Z

(Jeton Kelmendi: “Koha kur të ketë kohë”, poezi, botoi, Ideart, Tiranë, 2009)
Poeti jeton Kelmendi tash ka arritur kulmin e pjekurisë në shkrime letrare, madje duke u bërë një urë lidhëse ndërmjet brezave dhe shkollave letrare poetike. Me një fjalë, Jeton Kelmendi, tash i lidh tre breza të poezisë shqipe, duke qenë reprezentues i denjë i frymës dhe i “shkollës poetike shkreliane”, qoftë për nga tema, motivimi, qoftë edhe për nga struktura artistike. Ajo çfarë e bën më të veçantë është qasja ndaj historisë si koncept en gjeneral dhe historisë si koncept individual. Jashtë kësaj qëndron dashuria, vargjet moshës brenda kodeve tematike që shtresohen nga cikli në cikël, ku arti bëhet për art, për t’u shndërruar në një harmonizim të së resë me të vjetrën. Kjo ndodh edhe në poezitë që u përkushtohen personave të ndryshëm, për të pasur objekt trajtimi edhe njerëz me emër dhe mbiemër, figura të njohura të kulturës dhe historisë nacionale. Në asnjë poezi bashkëkohore kodi tematik nacional, nuk mishërohet aq mirë me kodin tematik erotik sa në librin “Koha kur të ketë kohë”, duke performuar me një gjuhë tipike ideale për të qenë më pas një ideoletër poetike autentike.
Libri më i ri “Koha kur të ketë kohë” ehe nga vetë tituj e poezive shenjon një stilistikë të gjuhës , të cilën Kelmendi tashmë e ka përvetësuar dhe e ka kultivuar mirë, duke e ngritur në nivel të shprehësisë së përhershme nga teksti në tekst. Autori përherë flet me “gjuhën e shpirtit” në netët e gjata të pagjumësisë ideale duke u shndërruar në një alkimist të fjalës dhe figurës poetike. Nivelet e thënies poetike , kur zhveshin kodet poetike të përgjithshme dhe kthehen te persona, e që më mirë se ku thuret himn për dashurinë, madje sias një diskursi tipik mashkullor, çfarë e sublimon edhe me tepër ndjenjën, ajo provohet herë në trajtë rrëfimi, herë si trajtë pësimi për të qenë një kreaturë e përjetshme artistike.
Përfundimisht, në tërë strukturën poetike të librit “Koha kur të ketë kohë “, poeti jeton Kelmendi është poet që jeton për fjalën e bukur artistike dhe vargun konotativ, të menduar mirë.
Jeton Kelmendi është një poet i lindur, natyrisht duke ia shtuar edhe punën e pareshtur, ai është bërë një emër që do t’i bëjë nder poezisë shqipe, madje edhe si autor i përkthyer në shumë gjuhë të huaja.

Studiuesi dhe shkrimtari i mirenjohur Prend Buzhala

2010-01-23T11:37:00.001Z

Prend Buzhala u lind më 1 nëntor 1951 në Çabiq të Klinës. Filloren e kreu në Ujëmirë, gjimnazin në Klinë, fakultetin filologjik (gjuhë e letërsi shqipe) në Prishtinë. I ndoqi edhe studimet postdiplomike, po për shkak të burgosjes politike më 1982, iu ndërprenë nga regjimi i kohës, ashtu siç iu ndalua edhe botimi i shkrimeve dhe e drejta e punësimit.
Shkrime letrare botoi prej vitit 1967. Shkruan poezi, prozë, kritika e studime letrare, publicistikë. Gjatë tri dekadave të fundit ishte i angazhuar në lëvizjet nacionale, politike e kulturore të kohës. Për këtë arsye, për dy dekada rresht u përndoq nga organet shtetërore të ish Jugosllavisë e sidomos nga ato serbe, kështu që gjatë viteve '90 të shekullit që e lamë pas, u arrestua e u keqtrajtua dhjetëra e dhjetëra herë nga milicia e paramilitarët serbianë. Për arrestimin e fundit të tij, lexo: http://www.kosova.com/arkivi1997/i980602c.htm.
Gjatë luftës së fundit në Kosovë, raportonte nga zonat e luftës për disa media. Punoi profesor i gjuhës e letërsisë shqipe në shkollën e mesme të Klinës (1976-1982, 1992-1996), drejtues i arsimit komunal të Klinës (1995-1999), redaktor në gazetat “Fjala” (1990) e “Bashkimi” (1991) të Prishtinës, korrespondent i gazetave “Bujku” e “Rilindja” (1995-shkurt 2002), pastaj te “Epoka e re”, Radio Rilindja, “Express” i Prishtinës, redaktor i faqeve të kulturë në të përjavshmen “Focus” të Prishtinës (2006-2008). Punoi edhe zyrtar arsimi (2001-2003). Tash është drejtues i Bibliotekës Publike “Kongresi i Manastirit” në Klinë. Ka qenë ndër themeluesit e themelues i disa revistave lokale të Klinës, si “Jehona e Dukajginit “ (vitet ’70 e këndej), “Ylli”, “Synimet”, “Tribuna”, “Profili” etj. Është redaktor e recensues i qindra botimeve në dy dekadat e fundit.

Disa nga çmimet letrare e publicistike:
Çmimi i gazetës “Rilindja” për gazetarin më të mirë të decenies gjatë viteve ’90, 12 shkurt 1999,
Çmimi “Agim Ramadani”, në Takimet e Dom Mikelit, Stubëll, shtator 2008, për poezinë më të mirë, me titull “Nga ligjërimet e Nji Plake Ditën e Shën Premtes”,
Çmimi ”Ora e Tahir Deskut” për veprën më të mirë, “Kode poetike të mbijetesës shpirtërore”, shtator 2009, Klinë,
Çmimi “Fondi Akil Mark Koci”, për kontribut në kulturë e në krijimatrinë artistike, në Takimet e Dom Mikelit, Stubëll, shtator 2009.

I. Veprat në poezi:
O Amë, o Amë, 1995.
Për kë bie këmbanë e re, 1998.
Shtatë seanca pranë Apokalipsit, 1998.

Prend Buzhala ne promovimin e vepres se Anton Nik Berishes, Prishtine 2008
II. Kritika, studime monografike, vështrime:
Metafora e vendlindjes, 1999.
Përqasje estetike, 2000.
Ex libris - I, 2003.
Odeoni i fjalës, 2003.
Shkrimtari pranë buzëqeshjes. Studim mono-grafik për letërsinë për fëmijë të Ali Huruglicës, 2005.
Muza e zemrës, 2006.
Temë dhe tekst,- Shkup, 2006.
Muza e Kujtesës, 2007.
Aty ku krizat i besohen engjëllit, (Ndërko-munikime estetike: arti - literatura – lufta), 2008.
Res Publica e shkrimtarit, (Ese, trajtesa), 2008.
Kode poetike të mbijetesës shpirtërore/ Mbi romanet për të rritur të Anton Nikë Berishës, Argeta LMG, Tiranë, 2009.
Gjenitivi i lirikës - poezia e Mirko Gashit, 2009.

III. Roman:
Moisiu fluturonte me Qerren e Zjarrtë, 2003.

IV. Publicistikë:
Lartësimi i lirisë. Monografi për mësuesin dëshmor Ismet Rrahmani, 2002.

V. Përgartiti për shtyp:
Testament letrar, Mendimi kritik për veprën e Ramadan Mehmetit, me komente, Prishtinë 2008.
Të kuvendosh nën shenjën e Euterpës, Intervista të Akil Mark Kocit dhënë mediave 1976-2008, Prishtinë 2009.

Nga Fatmir Terziu: BUKURTINGËLLIMA POETIKE NË POEZINË E JETON KELMENDIT

2010-01-14T18:52:00.001Z

...natyrshëm shihen disa figura poetike që lidhen me timbrin dhe funksionin tingëllor të poezisë...

Nga FATMIR TERZIU

Duke marrë në konsideratë poezinë e Jeton Kelmendit, natyrshëm shihen disa figura poetike që lidhen me timbrin dhe funksionin tingëllor të poezisë. Onomatopetë, aliteracioni, harmonia, asonanca, bukurtingëllima, kasofonia dhe sibilanca janë më të ushtruarat e këtij poeti që nëpëmjet tyre krijon një shkollë të veçantë komunikimi poetik me brezin e tij të poetëve. Tek poezia “Zonja fjalë e zotëri mendim” krahas aspekteve gjuhësore dhe figuracionit që pushton tërë vargun e tij, fjala vjen e ëmbël dhe e dashuruar me lexuesin duke imituar tingullin natyror. Kjo edhe pse duket si një element i vogël në këtë lloj poezie, mbetet tepër e rëndësishme për funksionin e mesazhit nëpërmjet gjuhës në poezinë e Kelmendit. Krahas kësaj vlere që vjen nga onomatopeja është edhe aliteracioni që vjen si një plotësues me anën e tingujve fillestar e bashkëtingëlloreve të fjalëve, në mënyrë tipike e në të njëjtën linjë si për shembull tek vargjet: “Edhe fjala/Edhe mendja/Le të flasin çka/Të duan/Unë/Tani dua puthjen e parë” tek poezia “Zonja fjalë e zotëri mendim”, apo edhe tek vargjet e tjera: “Dje jam mësue/Me heshtë/Me folë pak...” tek poezia “Fjala kapërceu heshtjen”. Fjalët ‘edhe mendja/edhe fjala’ dhe ‘me heshtë/me folë pak’ përbëjnë këtë veçori tipike të komunikimit ritmik me anë të tingëllit të alternuar. Alteracioni që prodhohet në këtë rast e fuqizon poezinë dhe e afron atë me atë çka poeti Agim Gjakova e quan “Poezia e Jeton Kelmendit është një shpërthim autokton i shpirtit shqiptar. Ai i jep poezisë së tij art dhe shpirt, pra, një ndjenjë të bukur. Lasgushi shkruante për yllin e zemrës dhe gjumin e shpirtit, Jetoni shkruan për hijen e kujtimit dhe shpirtin e fjalës. Ndjenja e tij poetike përçohet tek lexuesi, nuk mbetet tek autori. Ajo godet mprehtë, gjallërisht dhe hijshëm.”. Në këtë mënyrë gjejmë edhe harmoninë që vjen nga ritransmetimi i jotingujve bashkëtingëllorë të një fjale që buron nga shpirti poetik, sidomos në theksimin rrokjor të vargjeve që pasojnë poezinë e tij: “Nën hijen e kujtimit”. Në vargjet e kësaj poezie nuk është tipike rima, as edhe shtysa renditëse e vargut të lirë por anatema logjike që vjen si pasojë e harmonisë, si figurë që paraqitet në këtë poezi: “Të kisha thënë diçka të harruar/Atë që s’të kujtohet as nesër/Harrimi bëhet gjithnjë e më i vjetër/Atëherë kur rrugëton heshtja/Te lisi i tharë prej diellit/po të pres/në radhë me vargun/e varur në cikol të mallit/Aty pritet vetëm e dashura/e unë u ula me pushua/M’u shterë vjeshta ose ra drita/Provova me t’ thënë diçka” (Kelmendi 2004).
Në të gjithë këtë analizë të poezisë së Kelmendit bie në sy natyrshëm dhe pa sforcim ‘bukurtingëllima’ poetike e fjalës, vargut, poezisë dhe vetë gjuhës me të cilën autori komunikon në të gjitha parametrat funksionalë të poetikës. Bukurtingëllima mbetet një klauzolë dimensionale për të dhënë një funksion tipik e të veçantë në poezi. Më saktë për të gjetur atë që shkrimtari rumun Florentin Popescu e shpreh qartë se “Jeton Kelmendi i jep poezisë së tij art dhe shpirt, pra ndjenjë të bukur. Ndjenja e tij poetike përçohet tek lexuesi, nuk mbetet tek autori. Ajo godet mprehtë, gjallërisht dhe hijshëm. Madje hijshëm edhe kur nëpër midis vargjeve ka heshtje. “Sa fort janë rralluar letrat”. Në një mënyrë të ngjashme vjen edhe fjalëlidhja me veprimin që mbart poezia në këtë bukurtingëllimë që sqarohet nga poeti shqiptar Ali Podrimja: “Verbi poetik i jeton kelmendit është mjaft tronditës, se poeti na zbret nga lartësitë, ku nuk mungon imagjinata dhe ku njeriu konsiderohet shkëmb i një jete, që vlen të shpaloset dhe lexohen mesazhet”. Me këtë rast duhet shtuar se poezia bukurtingëllore e Jeton Kelmendit sforcohet me merakun e largimit të kasofonisë si aspekt që vjen në pronën e tingëllimit të ashpër kondradiktor me fjalën ndryshe a kapërcimin e sibilancës së tejngarkuar ku fishkëllima fjalëngarkuese kalon nga një kuptim në tjetrin. Kjo kuptohet qartë dhe në mënyrë analitike tek vargjet e poezisë: “Udhëpërshkrim” më të cilën autori kërshëron metafizikën me dialektikën e largësisë duke lakmuar një sibilancë vargu të qetë e joshpërthyes, qëmtues deri në detaje: “Aty nis e perënduar heshtja/Si në gjysmë të natës e shtuna/E diela e fjala e dhënë/Presin me u pa me ne/Gjithçka perëndoi dje/Dikujt i ra harrimi/Lirika e këngës, as zëri i Lahutës/Nuk dëgjohet më në kullën e gurit...” Këtë aspekt shkrimtari rumun Mihai Popescu e sheh tek “Drita e fjalëve”, ndërsa Prend Buzhala tek pesë katëgoritë e poezisë së tij që ai i kategorizon si estetike: “Dashuria, Fjala, Heshtja, Koha dhe Etnia. Ja pesë “kategori” estetike, apo pesë “territoret” tematike të artit, mbi të cilat këndon poeti Jeton Kelmendi”, duke marrë në konsideratë edhe mendimin kritik të Ndue Ukajt që e gjen këtë lidhje tek “Simbolika e fjalës dhe arti i kontrasteve”. Më tej në këtë lidhje është edhe mendimi i Visar Zhitit ku shprehet se kur lexon poezinë e këtij poeti ndjehet ndryshimi dhe gjetja se “Kërkon ardhmërinë dhe zbulon të tashmen, kërkon tjetrin dhe zbulon veten.” Tek poezitë e autorit “Monaliza” dhe “Amorfe” janë pikërisht lidhjet që lidhin arsyen imagjinare të jetës në një udhëtim tejzbulues të shpirtit poetik mes bukurtingëllimës si aspekt më vete. Kelmendi ndryshon paksa tonin, por timbri prodhon të njëjtin ritëm dhe kapërcehet ndryshimi logjik me anë të një kodi të vecantë, që vetëm ai di ta sfumojë në lidhjen e tij imediate me lexuesin. Në vargjet “Bash/Ajo është femra/Që i kaloj krejt/kënaqësitë/Se të hynë në sy/E të jep/Kënaqësi (Monaliza, Paris 2006) dhe në këto vargje të shkëputura nga poezia “Amorfe” “Enigmën e Pegasit të dritës/E preku hëna e vetmisë/Me hapin tjetër shkel/Të nesërmen/Bukës e ujit s’ka mbetur m’u besua/Etja as uria” duket qartë distanca mes rrëfimit poetik dhe bukurtingëllimës që afron logjika dhe filozofia e fjalës. Në këto vargje duket qartë sinestezia poetike që garanton imazhin e poezisë si një figurë e gjetur mirë dhe bukur nga autori. Një perceptimi ndijor është shprehur në lidhje me një kuptim të ndryshëm, duke u dyfishuar dhe me një gërshetim të kuptimit fizik ( "se të hynë në sy", "ajo është femra", "e preku hëna e vetmisë") (Kelmendi dy poezitë e lartcituara)

Vazhdon...

Rexhep M. Shala Opium Alter Wor(l)d

2009-11-26T20:57:00.003Z

Doli nga shtypi Romani "Opium Alter Wor(l)d" i autorit Rexhep M. Shala
libri eshte pjese e dyte e romanit te mrekullueshem Papa Global Wor(l)d
z. Shala eshte njeri nder me te shquarit ne fushen e romanit modern. Ky liber paraqet nje imagjinate shume te mprehte dhe perdore gjuhe dhe simbole qe vertet te magjepsin. jane dy tri fjale per librin "Opium Alter Wor(l)d" qe vlene ta keni ne biblioteken tuaj dhe ta lexoni.
J. Kelmendi

MENDIME PËR POEZINË E JETON KELMENDIT

2009-11-17T14:18:00.003Z

Jeton Kelmendi është një nga figurat e mëdha të poezisë së sotme

Për të shprehur ndjenja të fuqishme në poezi, nuk ka gjë më të efektshme sesa shkurtësia e vjershës dhe forma e saj e ngjeshur. A nuk e tendos bisha trupin dhe të gjitha forcat e saj kur bëhet gati për të sulmuar ? Poezia e Jeton Kelmendit i ngjan këtij imazhi me fërgëllimat e saj të brendshme. Ajo karakterizohet nga ndenja e masës dhe lakonizmi. Lirizmi i saj i kondensuar arrin të depërtojë thellë në ndjesitë e lexuesve. Me anë të strofave të tij eliptike, ai na kumton në fakt atë çfarë ka më të lartë shpirti njerëzor. Kelmendi është një nga figurat e mëdha të poezisë së sotme. Vepra e këtij poeti kosovar nderon jo vetëm letërsinë në gjuhën shqipe, por letërsinë në përgjithësi.

Athanase Vantchev de Thracy
Paris, më 15 korrik 2009

Poeti kërkon ta shpikë edhe një herë atdheun dhe dashurinë

Jeton Kelmendi ka aq pasion sa duket sikur kërkon ta shpike edhe një here atdheun dhe dashurinë. Ëndrrën kërkon ta bëjë zhgjëndërr, por edhe të kundërtën. Në poezinë e tij ka diçka të kundërt, që u del përballë erës dhe arritjeve, ai sikur nuk do të arrije, por është luftëtar i kërkimeve. Të degët zbulon rrënjët, te frutat - fytyrat. Kërkon ardhmërinë dhe zbulon të tashmen, kërkon tjetrin dhe zbulon veten.

Visar Zhiti Romë

Janë pesë “kategori” apo “territore” tematike në artin poetik të Jeton Kelmendit

Dashuria, Fjala, Heshtja, Koha dhe Etnia. Ja pesë “kategori” estetike, apo pesë “territoret” tematike të artit, mbi të cilat këndon poeti Jeton Kelmendi në vëllimin e përzgjedhur poetik “Erdhe për gjurmë të erës”. Ani se të gjitha këto lirika i zotëron ndjenja e skepsës (qenia njerëzore është vjelë e harxhuar në gjithçka), në njërin breg të kësaj skepse ligjëron folësi autopoetuk që e gjen shtegun e realizimit të qenies e të esencave jetësore, që i drejtohet një vete të dytë, herë të dashurës, herë një vete të dytë të depersonalizuar apo të sintetizuar si vete kolektive, nacionale, universale, apo herë si vetë alternative e zërit personal lirik. Kurse në “bregun tjetër” qëndrojnë raportet e aktivizuara në mes të këtij zëri-subjekti-folësi dhe Dashurisë, Fjalës, Heshtjes, Kohës dhe Etnisë. Historisë, Njeriut dhe Shoqërisë. Të mos harrojmë, epiqendër të interesimit krijues, poetik e ka qenësinë artistike të poezisë, kurse aty ndodh dialogu poetik me vetveten, me Tjetrën/Tjetrin, me vetë ligjërimin poetik. Ky procedim i tillë poetik paraqet fatin e mendimit aktiv nëpër “regjionet” e lartheksuara. Së këndejmi, nga pak me një ton e fjalor të tujgun poetik të Azem Shkrelit, poeti prodhon atmosferën e kontrastimeve paradoksale (të tipit të thënieve lirike “ku shkojnë ardhjet”, “ujë i etjes së saj”, “edhe deti mund të thahet” etj. ), procedon asisoj, në mënyrë që Fjalën artistike ta “zë ngushtë”, ta sjellë në situatën e “palakmueshme”; aty vjen një nivel tjetër i thënies artistike, ai i klithmës poetike me thënien krejtësisht të dendur, të spastruar, fine; për të arritur, së fundmi, t’ia vërë poezisë edhe një shkallë estetike, edhe një “detyrë”: atë të vetëzbërthimit, të vetëtinterpretimit estetik njerëzor, nëpërmes aq e aq nuancimesh e variantesh thëniesore e metaforike dhe, pse jo, edhe fjalëformimesh figurative.
Të lexuara e të sistemuar kësisoj, poeti veç sa e ka thelluar mitologjinë e poetikën personale të krijuar mbi gjakimin lirik dhe mbi situatat arketipore, tek i vë në gërshet ato qoftë me përvojën e vet personale, qoftë me atë kulturologjike apo historike. Nëse këto janë pesë “elementet” mitike, të cilat e përbëjnë bazën e kujtesës dhe atë të të gjitha gjërave, atëherë edhe Dashuria, Fjala, Heshtja, Koha dhe Etnia na dalin si përvojë tejet e rëndësishme personale. Do theksuar se poezia e Jetonit e përpunon gjuhën si subjekt autonom, me vetëdijen moderne ligjërimore për tekstin letrar.
Prend Buzhala shkrimtar dhe studiues

Një heshtje e gjallë e bukurisë me shpirt të qetë

„Poeti Kelmendi, që vjen nga një familje fisnike me rrënjë të lashta të krishterimit shqiptar dhe betejave shqiptare për liri e pavarësi, është i talentuar, i lindur i tillë (1978), tejmatanë Prizrenit historik të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit (1878), e nderon sot Kosovën si poet i mendimit të madh.
Poezia e Jeton Kelmendit si një uratë admirimi edhe nga ana e njohësit më të mirë të poezisë shqipe në gjuhën rumune, Marius Chelaru, i cili e vlerëson këtë vepër si „një udhëtim në një botë të brendshme, të sentimenteve multikolore dhe sekondave që derdhen përmes gishtërinjve të kohës, duke e konstruktuar realen në kohën kur koha, nganjëherë, duket se është thuajse „e prekur” dhe e thithur nga poeti, si çdo pjesë tjetër e ndjeshmërisë së dashurisë dhe shpirtit njerëzor”.
Përmes lirikës së tij të qartë e të brishtë, autori i jep kuptim jetës, duke e mundur të keqen si një luftëtar/mendimtar, i cili përmes universalitetit të tij, jep kontribut për çlirimin e popullit të vet. Zoti Kelmendi! Lusim Zotin të përgëzosh evolucionin tënd, e të na bësh të mbetemi përjetë krenarë për faktin se të kemi njohur në Bukuresht, si një misionar i klasicizmit shqiptar të ditëve tona!

Prof. Dr. Xhelku Maksuti Rumani

Verbi poetik i Jeton Kelmendit

Verbi poetik i Jeton Kelmendit është mjaft tronditës, se poeti na zbret nga lartësitë, ku nuk mungon imagjinata dhe ku njeriu konsiderohet shkëmb i një jete, që vlen të shpaloset dhe lexohen mesazhet

Ali Podrimja, Prishtinë

Drita e fjalëve

Më duket se prej shekujsh e mbaj në trup këmishën e poezisë shqipe, ndërsa drita e saj e nxit murlanin në shpirtin tim me vargje të cilat më shërojnë nga vdekja duke i lexuar, apo, duke ua dëgjuar fëshfërimën e mrekullueshme. Fuqia e vargjeve të poetëve shqiptarë buron nga zemra e përjetshme e një dheu të mbrojtur me dashuri dhe vuajtje që e përmbushin misionin e jetës me merita që mbeten në histori. Ja, mbaj në pllakat e shuplakës, shpirtin poetik të Jeton Kelmendit, ndërsa drita e tij më duket e mjaftueshme, ngase buron nga rrënja e fjalëve që i lartëson në drejtim të shikimit, aq sa e kuptoj britmën e tyre edhe në adresën time, një lexues i gjorë, dhe më bën të jem dëshmitar i çastit fitimtar të lotit kosovar. Jetoni është një zjarr i brendshëm i degdisur nëpër prita e pritje fjalësh që s’të lënë të mbetesh i vetmuar, edhe pse i kaplon nga një here vetmia në largësinë e një mendimi të cilit i janë fshehur rrugët. Poeti shkëput nga mishi i shpresës një mahnitje turbulluese që turfullon me të gjitha hijet që vijnë pas teje, dhe vjeshtat kalojnë këndejpari si një heshtje e fillimit kur të mbyll e shkuara në vetmi. Kush e din se cila erdhi më parë: “ardhja apo shkuarja”, pyet poeti duke ëndërruar t’i shërojë me fjalë krejt të vetmuarit e botës. Jeton Kelmendi e fiton betejën mendimtare të mundimit duke arritur të bëhet një zë i veçantë i ndërgjegjes artistike të shpirtit shqiptar. Kështu, poemat e tij i japin peshë plotnisë dhe vlerës, duke u shndërruar në stoli të vërteta. Nga do të nisë dita ime e nesërme, ku është hija ime e djeshme, pyet poeti duke i kundruar te guri i padukshëm ëndrrat dhe zgjimin nga ëndërrimi
Delikat dhe i sinqertë, poeti sjell në gjykatën e instancës së fundit të gjuhës së tij dhe të gjithëve, çdo gjë të mbrujtur me vërtetësi, dashuri, dyshim apo fitore, në një regjistër personal të mirë strukturuar, që e vë pa kurrfarë dyshimi në qarkun e zërave të mëdhenj të lirikës së sotme shqipe. Poeti dëgjon qetësinë e skalitur në gjurmët e fjalëve, në brigjet e të cilave unë, shtegtar i vonuar apo i ardhur para kohe, nuk jam veçse njeriu me duart e pastra nga bardhësia e të cilave ka marrë fluturimin një pulëbardhë e vetmuar. Dhe ja, dha Zoti një “një çik më vonë”, më mirë më vonë se kurrë, të dalë një “bandit” që din të përkthejë, e të na e sjellë shpirtin poetik të Kosovës kreshnike në veri të Danubit, në gjirin e gjuhës së një kombi me të cilin na lidh një e shkuar e lashtë dhe e bukur, nga e cila buron edhe fjala më e lashtë dhe më e bukur e nënshtratit të gjuhëve tona: bukuria. Qoftë i gëzuar dhe paharruar ky çast i bekuar, me poezinë e Jeton Kelmendit ne gjuhen Rumune.

Mihai Antonescu shkrimtar Rumun

Kelmendi është një shpirt i brishtë që din t’i mësoje fjalët të të dashurojnë

Jeton Kelmendi i jep poezisë së tij art dhe shpirt, pra ndjenjë të bukur. Ndjenja e tij poetike përçohet tek lexuesi, nuk mbetet tek autori. Ajo godet mprehtë, gjallërisht dhe hijshëm. Madje hijshëm edhe kur nëpër midis vargjeve ka heshtje. “Sa fort janë rralluar letrat”.
Fjala poetike e Jeton Kelmendit dhe tejkalimi i saj në gjuhën e Emineskut (rumune), si dhe përurimi që i bëhet në këtë zonë të bukur të Favoritit, e zbukuron Bukureshtin me një moment të ri në folenë e pikëpjekjeve shpirtërore ndërmjet shpirtit shqiptar dhe gjuhës rumune të atdheut të poezisë. Kelmendit i vjen keq pse janë rralluar letrat. Neve s’na vjen keq pse fjalët e poetit të veprës së madhe të ftojnë tu bësh ballë betejave të jetës për të mbajtur lart flamurin e atdhetarizmit dhe qytetërimit shqiptar. Poeti e përjeton jetën në Kosovë, Francë, Belgjikë e gjetiu. Ai është një shpirt i brishtë që din t’i mësoje fjalët të të dashurojnë. Fjalët e tij janë fluturime lirike që të japin dritë për imagjinatë, aftësi, përgjegjësi dhe ekuilibër.

Florentin Popescu shkrimtar Rumun

Poezia e Jeton Kelmendit është një shpërthim autokton i shpirtit shqiptar. Ai i jep poezisë së tij art dhe shpirt, pra, një ndjenjë të bukur. Lasgushi shkruante për yllin e zëmrës dhe gjumin e shpirtit, Jetoni shkruan për hijen e kujtimit dhe shpirtin e fjalës. Ndjenja e tij poetike përçohet tek lexuesi, nuk mbetet tek autori. Ajo godet mprehtë, gjallërisht dhe hijshëm.

Agim Gjakova, Prishtinë

Bukuria e vargut

Ka do kohë që në poezinë shqipe doli para lexuesve një zë i bukur i poezisë. Dhe u lexua e u pëlqye. Vepra e parë nuk ishte e rastit, një zbrazje ndjenjash e një të riu që do të thotë krejt çka ka e çka ndien. Veprat e tjera na bindën se po shkruan një dorë e sigurt e poetit që poezinë e do, e njeh dhe di ta shkruajë. Jeton Kelmendi është poeti i poezisë intelektuale dhe shumë domethënëse, që pavarësisht nga modelet letrare që kishte lexuar, do ta gjejë rrugën e vet poetike me tema e forma dhe me shprehje e stil të veçantë. Në zemër të poezisë qëndron e bukura artistike si kategori estetike. Në të njëjtën paralele qëndrojnë dashuria e poezia, në piedestalin shpirtëror të poetit.
Duke i lexuar poezitë e Jeton Kelmendit na duket se ndeshim tema e motive të shkruara edhe më parë, si ato nga e kaluara historike, nga përditshmëria, nga jeta intime, motive dashurie, ku frymëzohen edhe poetë të tjerë, por mënyra se si poetizon, se si i artikulon ky, është krejt personale. Unë kështu e kuptoj poezinë e tij, që është një prej formave të mundshme të leximit e të interpretimit. Poeti Jeton Kelmendi mpleks në një, dëshirat e veta me të atdheut.
Në ndonjë poezi ma përkujton poetin Azem Shkreli, sidomos kur është fjala për kujdesin, respektin e maturinë e fjalës së shkruar: Edhe ky kërkon pedanterinë e fjalës e të mendimit, me një qëndrim prej poeti e intelektuali, se fjala e bukur dhe mendimi i qëlluar krijojnë art, krijojnë poezi, krijojnë të bukurën estetike: Prandaj hasim përafrime në shenja autobiografike me ato biografike të atdheut. Metaforat e tij janë tepër artistike, këtu e ka burimin e tërë bukuria e poezisë. Bukuria e bukurive.

Prof. Dr. Xhavit Aliçkaj kritik letrar

Simbolika e fjalës dhe arti i kontrasteve

Ashtu sikurse shkruante Horaci te "Arti poetik" se "poetët duhet të sjellin dobi ose të argëtojnë, ose njëkohësisht të thonë gjëra të këndshme dhe të dobishme", poezia e Kelmendit ngërthen në vete tipare poetike origjinale, sjell të këndshmen dhe të dobishmen para lexuesit, me një stil të kultivuar e gjuhë të dendur me simbole të gjetura, por asnjëherë duke e ngarkuar poezinë. Poezia e tij, diskursi lirik, apo "mimezisi i brendshëm i tingullit dhe imazheve mëton të jetë një modues tematik" (Northrep Fraji) edhe në poezinë e Kelmendit. Ky modues tematik që është karakteristikë e poetikës së tij, ndërtohet nga figura të përpunuara, me vargje të ëmbla, me ritëm të brendshëm e tonalitet impulsiv, shpeshherë me pasthirrma, apo një shkronjë të vetme që mbart shumë shprehësi- elemente këto që i japin kësaj poetike dimension specifik dhe origjinal poetik.
Jeton Kelmendi i përket brezit më të ri të letërsisë shqipe, brez ky i cili ka përjetuar katrahurat më tragjike në Ballkan dhe që tani ecën krah trendëve bashkëkohëse të letërsisë, duke mbart mbi sup një të kaluar të hidhur, të cilën Kelmendi e përjetëson me imagjinatë të bujshme dhe diskurs poetik dinamik.
Poezia e Kelmendit është asociative. Ajo sa evokon perceptime, aq krijon. Ajo është imagjinative aq sa reale. Poeti ec me vargun për të kuptuar skutat e botës, ai gjendet në tehun e paradokseve edhe atëherë kur ndoshta e "ka zënë ora e ligë" (Pas njohjes), por ai ka në shpirt fuqinë e poezisë për të sfiduar dhe këndej pari për të triumfuar fjala

Ndue Ukaj Kritik letrar, Suedi

Jeton Kelmendi ka dhuntinë për të gjetur një stil personal, një fushë tematike dhe një botë poetike vetjake, në të cilën lëviz me mjaft zhdërvjelltësi. Pa e shkëputur lëngun poetik nga dramatizmi i mbarimit të periudhës komuniste apo te luftës që e ka prekur deri para do kohe botën në të cilën jeton, përkatësia ndaj historisë dhe qenia e vendlindjes, të konturuara me bindshmëri (për shembull Atdheu im është atdheu i Zotit/ Qe ma ka dhëne emrin/ Shqiptar), në shpirtin dhe në vargun e tij qëndrojnë pranë vargut te dashurisë (për shembull: Dashuri/ Bukuria dhe vargjet se bashku rrjedhin/ Për ty dhe për atdhe).
Duke e lexuar poezinë e tij nen thjerrën e një analize te fjalorit të përdorur, te proceseve linguistike/ stilistike, përmes mënyrës në të cilën e përdor fjalën, Jeton Kelmendi ma përkujton nganjëherë njërën nga figurat me te rëndësishme të poezisë amerikane, Charles Olson: Elementet e fjalorit janë të përkufizuara, por poeti, përmes qëndrimit të tij, (loja e mendjes) është ai qe i përdor fjalët në një mënyrë të sofistikuar. Sofistikimi për Jeton Kelmendin nuk donë të thotë precizitet, por përpjekje për të zhvilluar një fushe semantike sa me te gjerë për fjalën, me të cilën e vesh vjershën. Dhe për ketë, mund te themi se ia arrin me mjaft sukses.

Marius Chelaru Bukuresht

Vepra e Jetonit është një Kaliforni e fjalës

Po qe se të vjen frymëzimi dhe s'e përjetëson në varg, fjalët i merr era. Jeton Kelmendi, jeton në shtjellën e fjalëve që fluturojnë nga fjala në fjalë. Fjala e tij që parashtron pyetje mbi bukurinë është ilaç i mirë për dëbimin e trishtimit. Ai ka dëshmuar një pjekuri brilante me paraqitjen e tij në fushën e poezisë. Vepra e Jetonit është një Kaliforni e fjalës. Monaliza e tij i shikon njerëzit në fytyrë pa u folur. Në vargjet e tij ndjehet Dardania me ritmet e zemrës që trokasin në zemrat e atyre që dashurojnë dhe ndjejnë. Monaliza e tij është femra që i përjetoi të gjitha kënaqësitë që të bëjnë të pavdekshëm. Poeti ka zgjedhur për njësi matëse ritmin e zemrës, peshën e fjalës, forcën e ajrit, ngadalësimin e shpejtësisë, kujtesën dhe harresën. Lasgushi shkruante për yllin e zemrës, ne shkruajmë për gjumin e shpirtit, Jetoni shkruan për hijen e kujtimit dhe shpirtin e fjalës. Mbi shtratin e fjalëve të tij shtrihet vjeshta dhe bie drita. Aty pritet vetëm e dashura, dhe ulet poeti pranë saj të pushojë. Misioni i fjalës së tij është fisnik, artistik, etik, patriotik dhe erotik.

Baki Ymeri, Bukuresht Rumani

Poezia e Jetonit është një pikturë e gjallë që hesht si një hijeshi me shpirtin e qetë

Rruga e fjalëve të poezisë së Jeton Kelmendit, është një dritë magjike që të shpie në tempullin e lirisë dhe dashurisë. “Poeti din të korrespondojë lirshëm me fuqinë e fjalës dhe peshën e saj autoktone. Ai është ai që, po qe nevoja, din të tejkalojë përtej vetvetes, duke e kapërcyer hijen e natës, duke u përballur me të gjitha sfidat e jetës, për të dalë nga terri në dritë. Dhe vazhdon të krijojë poeti pandalshëm, nëpër prekshmërinë dhe paprekshmërinë e shpirtit dhe mendjes. Poezia e Jetonit është një pikturë e gjallë që hesht si një hijeshi me shpirtin e qetë duke ruajtur një ofshamë jetike për të mistershmen”.

Miradije Ramiqi Prishtinë

Një kërkimtar i lirisë përmes trupit të fjalës

„Poezia, për mua është ajo gjë që nuk mund të kalojë tejmatanë kufirit”. Para një dekade, kur kishte vetëm 20 vjet, një kosovar i ri e dinte ç’ donë të thotë të humbësh çdo gjë, përveç lirisë dhe vëllimit të parë të poemave. Ndoshta mu për këtë Jeton Kelmendi dëshironte që poezia të arrijë të bëhet një „diç” që do të ketë forcën e përcaktimit të kufijve të paçes dhe dashurisë për të pasur „pak atdhe” Prej atëherë, nga ai vit (1999), ai shkruan. Qe dhjetë vjet, ky kosovar i ri shkruan me elanin dhe produktivitetin që beson në fuqinë e fjalës, që mendon se „përtej heshtjes” e pret obligimi moral për të kërkuar lirinë dhe gruan e shkëlqyer, për të folur për to, për ta mbajtur të pashuar flakën në tempullin e Kosovës.
Marilena Lică (Paris)

Krenaria jo vetëm e bjeshkës së Rugovës, por edhe e miqve të tij
Një emocion i fuqishëm është metafora lozonjare e formuar me thjeshtësinë e të shprehurit, me freskinë e entuziazmit në vargun e dashurisë së Jetonit, sepse melodia e shpirtit të çiltër sjell në ujëvarën e fjalës së tij plotësinë e së veçantës së stilit jetonian. Për mua poezia e mrekullueshme e Tonit është aroma e një flladi të ri në letërsinë shqiptare, që do ta pasurojë atë me një thesar për të cilin shqiptarët e botës dhe jo vetëm ata, kanë filluar të ndihen të mrekulluar. Nuk të udhëton vetëm shpirti shqiptar e znj.''Fjalë'', por është thellësia e z. ''Mendim'' ajo që të zhyt në botën e tij, sidomos në përfundimin e poezisë, aty ku shpallet qëllimi i të shprehurit dhe hapen dyert e fantazisë së kuptimit. Ndihem e nderuar me miqësinë e Jeton Kelmendit, sepse nuk është vetëm krenaria e bjeshkës së Rugovës, por edhe krenaria e miqve të tij dhe e kombit. Zoti e ruajt gjithmonë ndër të bekuarit!
Marije Hysko (Patra, Greqi)

Përfaqësues i brezit të vet

Jeton Kelmendi është një përfaqësues tipik i brezit të vet të poezisë, që u rrit e u zhvillua në rrethanat e pasluftës së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Me rritjen e tij fizike, është rritur edhe poezia e tij. Ai sot në letrat shqipe njihet si një poet i mirëfilltë dhe me emër në qarqet letrare. Nga libri në libër, nga poezia në poezi, Jetoni ka shkuar duke e përsosur stilin e tij. Edhe pse në fillim ka ecur gjurmëve të poetit të mirënjohur rugovas, Azem Shkreli, me kohë Jetoni ka arritur ta krijojë stilin e vet unik dhe personal. Po ashtu, edhe aspekti semantik i poezisë së tij ka shkuar duke u pasuruar me një shumësi temash, motivesh e idesh, duke e bërë atë një emër të respektuar në poezinë shqipe.

Mr. Arben Atashi (Prishtinë

Nga Jeton Kelmendi, Bruksel

2009-09-15T15:15:00.001+01:00

Politizimi i marrëveshjeve teknike apo defaktorizimi politik i Kosovës
Jeton Kelmendi, Bruksel

Nënshkrimi i marrëveshjes teknike ndërmjet Qeverisë së Serbisë dhe EULEX tash e sa kohë na është bërë kryengjarje politike në opinionin Kosovarë. Institucionet e vendit kanë shkuar aq larg sa që kanë mohuar aq fuqishëm nënshkrimin e një marrëveshje teknike, gjithsesi në dobi të Kosovës, sa qe kanë humbur besimin tek qytetaret, por kështu janë duke e defaktorizuar vetveten. Nuk është hera e parë që qeveria dhe politika Kosovare mohon kategorikisht gjëra të tilla dhe pas pak dite ngjarjet ndodhin, krejtësisht kundër asaj që ata e deklarojnë. Institucionet e Republikës së Kosovës me veprimet e tyre kinse për opinionin e brendshëm veprojnë kështu siç po veprojnë, ato dita ditës po i shërbejnë vendit për të keq. Kjo e keqe ka tri anë:
1 Së pari kjo gamë politike që është duke drejtuar Kosovën, por fatkeqësisht edhe partitë opozitare janë të paqarta në veprimet e tyre. Në vend që të kërkojnë faktorizimin e institucioneve dhe pjesëmarrjen në nënshkrimet protokollare ndërkombëtare, politika jonë mohon me shumë bujë. E keqja e parë është se nuk po ecet me kohën që Kosova të bëhet faktor dhe të kontrollojë vetën.
2 Me mohimin patetik që u bënë akteve të tilla, Qeveria e Kosovës dhe fuqia e saj mbi medien, po ndikon në prishjen e raporteve qytetar-mekanizma ndërkombëtar dhe poashtu krijon një opinion tek qytetarët e vendit, se komuniteti ndërkombëtar është kundër tyre.
3 Dhe e keqja më e madhe është se për gjëra teknike, të cilat janë për të mirën e Kosovës dhe qytetarëve të saj, politizohen tej mase nga Qeveria dhe institucionet. Kjo bënë që në sytë e qytetarit, Presidentin, Kryeministrin dhe mekanizmat shtetëror, nuk i pyet kush. Në fakt politikanët janë duke e zbehur ndikimin e tyre, kjo po shihet dita ditës.

Veprimi konkret politik
Presidenti, qeveria dhe institucionet e Republikës së Kosovës, kanë nevojë për veprim konkret dhe punë praktike. Kosova duhej të këmbëngulte që të ishte vet nënshkruese e marrëveshjeve të tilla. Kësaj sigurisht do ti paraprinte sikur të nënshkruheshin marrëveshje me Shqipërinë, Maqedoninë dhe Malin e Zi, pastaj ti kërkonte EULEX që të ishte vetëm inicuese, kurse marrëveshja të nënshkruhej nga qeveritë e Serbisë dhe Kosovës, e jo të mohohej nënshkrimi i marrëveshjes. Qeveria e Thaçit nuk ndalet me kaq, ajo thotë se nuk mbaj përgjegjësinë për marrëveshje të tilla, thua se marrëveshja po u zbatuaka në Kinë e jo në Kosovë. Është jo vetëm e pakuptueshme kjo që deklaron kryeministri, por edhe të bën të dyshosh se ai nuk qenka njeriu i parë i qeverisë, por e paska dike tjetër mbi vete.
Veprimi konkret do të thotë punë praktike. Kosovës i duhet një gamë e re politike që krijon raporte të mira me faktorët ndërkombëtar, si institucionet e BE-së, raportet me fqinjet. Deri me tani sa i përket Brukselit, Kosova nuk ka krijuar asnjë lidhej konkrete. Nuk ka kërkuar nga Brukseli që edhe Kosova të përfshihet në liberalizim e vizave, të fillimit të bisedave për stabilizim ascijim etj. Shteti i ri me ketë qeveri që e drejton, nuk ka krijuar akoma lidhje ndershtetrore me vendet fqinje, Maqedoninë dhe Malin e Zi. Secila nga vendet e Ballkanit ka ecur në drejtim të Evropës së Bashkuar, kurse Kosova nuk e ka bërë as një hap përpara. Natyrisht duhet theksuar se për tu afruar drejt BE-së duhen plotësuar disa kushte, gjë që Qeveria në Prishtinë nuk qanë kokën për ketë.
Politika që drejton ketë qeveri të Kosovës, mendon se BE do ta marr terë Ballkanin dhe ta fus ashtu siç është në strukturat e saj, por sa për ta dëshmuar të kundërtet shih liberalizimin e vizave, ku Serbia, Maqedonia dhe Mali i Zi nga një janari i vitit që vjen shkojnë në Evropë pa viza, kurse Shqipëria duhet përmbushur edhe disa standarde, ndërsa për Kosovën akoma nuk behet fjalë. Ky besim se ne nuk na ndajnë nga vendet tjera të Ballkanit është i dëmshëm për Kosovën.

Shoqëria civile në shërbim të qeverisë
Në vendet që kanë sado pak demokraci të zhvilluar, shoqëria civile është shumë më e zëshme dhe jo rrallë herë del kundër qeverisë për çështje të caktuara. Në Kosovë, gjithçka është politike edhe pse politikisht është shumë pasive. Shoqëria civile edhe pse e pakët si organizata të zëshme, del para opinionit me objektiva të gabuara. Edhe pse dilet para medieve dhe kundërshtohen veprimet dhe deklarimet e qeverisë, ata kanë të njëjtat fjale. Demonstruesit e djeshëm në Prishtinë edhe pse shprehnin pakënaqësi në institucionet ata kishin një fjali “ jo marrëveshje me Serbinë”, po këto i ka thënë edhe qeveria sa e sa herë. Mendoj se demonstruesit po i shërbejnë kësaj game politike që po qeveris vendin. Ata në vend se të kërkonin që Kosova të nënshkruaj protokolle qofshin edhe teknike siç ishte rasti i fundit EULEX –Serbi, pa mençur i shërbejnë për të keq vendit, kjo u pa edhe nga mesazhi i Ambasadorit Amerikan në Prishtinë.
Dhe kur bie fjala te politika, jemi dëshmitar se në shoqërinë tonë –shtetin e ri, çdo gjë është politike, por çfarë politike, është pyetje tjetër që donë pak mendim për ta kuptuar.
Politika në Ballkan e veçanërisht në Kosova është sinonim i parasë. Krejt për fund duhet thënë se nëse Kosova bëhet vend normal si vendet tjera të Evropës, atëherë politikanët nuk mund të përfitojnë më.
Haptazi, nënshkrimi i marrëveshjes teknike për ta luftuar krimin e organizuar në veri, nga politika kosovare është shfrytëzuar dyfish: në njëren anë politikanët me kundërshtim kanë treguar patriotizëm para popullit, kurse nga ana tjetër kanë dashur ta lëna ashtu sepse nga ai krim ekonomik zyrtaret me të lartë qeveritar kanë marr rriskun e tyre jo të vogël.
Kjo është esenca e kundërshtimit.

Nga Alfred Beka

2009-03-30T12:32:00.004+01:00

MBT: Intervistë me shkrimtarin dhe publicistin Jeton Kelmendi

Poezia dhe lufta të dyja janë luftëra

NT: Poeti dhe publicisti Jeton Kelmendi tashmë është një emër i njohur në letrat shqipe. Poezitë e tij janë përkthyer në 11 gjuhë të botës dhe janë përfshirë nëpër disa antologji. Në këtë intervistë ai pohon se tematikat kryesore në poezitë e tij janë: dashuria, lirika kombëtare dhe realiteti i kohës.

Jeton Kelmendi është poet dhe publicist i lindur më 1978 në Pejë. Shkollën fillore dhe të mesmen i ka kryer në vendlindje, ndërsa studimet e larta në Prishtinë. Në vitet 1998-99 ka qenë pjesëtar i Ushtrisë Clirimtare të Kosovës, duke i shërbyer në këtë mënyrë kërkesës së atdheut për liri. Pas luftës, Kelmendi zgjodhi një mënyrë tjetër për t’i shërbyer kombit, e cila herë pas herë duket më e vështirë se e para. Filloi të botojë librat e tij me poezi, duke u futur në këtë mënyrë edhe në një botë tjetër, atë të poetit. Ai u anëtarësua në Lidhjen e Shkrimtarëve, ku arriti të bëhet edhe sekretar i saj. Por, pas një kohe të shkurtër, për arsye të ndryshme, jep dorëheqje nga ky post. Tani është anëtar i Pen Qendrës së Kosovës. Aktualisht Jetoni jeton dhe punon në Bruksel. Deri më tani ka botuar gjashtë përmbledhje me poezi dhe nje drame. Poezitë e Kelmendit janë të përkthyera gjithashtu në disa gjuhë dhe janë pjesë e disa antologjive. Ato kane pasur vazhdimisht lexues me përmasa te gjëra, si dhe janë ndjekur nga një kritikë pozitive, që e ka cilësuar poezinë e Kelmendit, një poezi bashkëkohore, moderne si dhe poezi me premisa ndikuese në esencën e letërsisë shqiptare.
Në intervistën për Tung, Kelmendi flet për luftën dhe poezinë, për tematikën e poezive të tij, për përkthimin e poezive të tij në gjuhë të huaja, pastaj për shkrimtarët që kanë ndikuar në jetën e tij, e për shumë gjëra të tjera.

Tung: Çfarë ju ka shtyrë dhe vazhdon të ju shtyjë të shkruani poezi?
Jeton Kelmendi: Poezia është diçka e veçantë për mua. Është diçka e brendshme që më bën mua të shkruaj poezinë, ashtu siç më bën të shkruaj edhe drama, tregime, ese e shkrime të tjera letrare. Një gjë që mbërrin të ma ngacmojë shikimin, më shtyn ta shkruaj poezinë dhe si e tillë poezia më përcjell kah shkoj unë.
Tung: Sa ju krijon satisfaksion ndjenja e të qenit poet?
Jeton Kelmendi: Në përgjithësi të qenit artist është satisfaksion, nga që arti është diçka shpirtërore që e krijon mendja në raport me gjërat me të cilat na lidh diçka që e ndiejmë. Të jesh poet ka dy anë: njëra ta ndiesh vetën mjeshtër të fjalës dhe të folurit dhe tjetra ta ndiesh vetën pa ndikim. Të kjo e dyta ka dy arsye kryesore, se çdokush shkruan poezi (diti e s’diti) dhe arsyeja tjetër është se janë tepër të pakët ata që e lexojnë poezinë. Sido që të jetë, unë e konsideroj poezinë punë për elitë dhe kjo ma krijon një besim dhe ma rrit dashurinë për këtë mbretëreshë të artit.
Tung: Ju keni qenë edhe luftëtar i UCK-së. Cila është më e vështirë për ju, të luftoni apo të shkruani?
Jeton Kelmendi: Ma thotë mendja se është pyetja më e mirë që mu ka bërë deri me sot, e tillë duhet t’i bëhet pyetja çdo artisti. Sa i përket luftës ju e dini se unë kam qenë pjesëtar i luftërave. E dinë çdokush sa është e vështirë lufta edhe ai që sado pak ka lexuar për luftërat, por unë do të ju them se gati po aq e vështirë është të shkruash. Dallimi është se vështirësitë janë të ndryshme. Çdo shkrimtar që e ka parasysh këtë thënie brilante, duhet të ketë kujdes me fjalën dhe me atë çka thotë. Kam një mendim se të dyja janë luftëra.
Tung: Cilat tema preferoni t’i shtjelloni më shumë në poezinë tuaj?
Jeton Kelmendi: Që kur njerëzimi filloi të merret me art e deri në ditët tona, dihet se temë kryesore ka qenë dhe është dashuria. Edhe unë si shkrimtar ose një nga hallkat e vogla të zinxhirit “poet” , e kam në mendje atë thënien “dashuria mbret i botës”. Një fakt është më se i vërtet se ambienti dhe rrethanat e jetës ta diktojnë deri në një masë tematikën. Ju e dini se populli im vuajti shumë në robëri, prandaj lirika kombëtare ka një hapësirë të madhe tek unë. Thjesht tematikat e mija kryesore janë: dashuria, lirika kombëtare dhe realiteti i kohës.
Tung: Kohëve të fundit pjesën më të madhe të vitit e kaloni jashtë vendlindjes. A jua rikujton kjo poetët tanë të Rilindjës që kanë shkruar në mërgim dhe çfarë gjurmësh lë vendlindja në poezinë tuaj?
Jeton Kelmendi: Po, është e vërtet se unë jetoj në perëndim, më saktë në Bruksel. Ndoshta si artist shumë e kisha pas idealizuar lirinë, e ajo me vete po bartte edhe atë anën tjetër. Gjithkujt të iu hidhërosh ka një rrugë, por po t’i hidhërohesh lirisë është diçka më shumë se keq. Jashtë më nxori atdheu që mos t’i hidhërohem lirisë. Sa shumë më dhimbset liria që po e hamë dhe po e shkelim kaq pa shije. Është e vështirë ta marrësh me mend se si koha po i gjasonte kohës. Gjithmonë e jetës kujtoj dhe lexoj rilindësit, tani edhe më shumë. Kurse atdheu kështu siç është, është buka dhe uji i mendimit dhe shkrimit tim.
Tung: Poezitë tua kanë filluar të përkthehen edhe në gjuhë të huaja dhe janë përfshirë nëpër antologji të ndryshme. A mund të na tregoni diçka më shumë rreth kësaj. Në cilat gjuhë janë përkthyer, nga kush janë përkthyer dhe në cilat antologji janë përfshirë poezitë tua?
Jeton Kelmendi: Poezitë e mia janë përkthyer deri më tani në 11 gjuhë: Anglisht, Frëngjisht, Japonisht, Spanjisht, Rumanisht, Greqisht, Kroatisht, Suedisht, Polonisht, Turqisht, Rusisht. Ju e dini, unë kam qenë i nominuar disa herë për çmime ndërkombëtare, natyrisht se jam pjesë e disa antologjive evropiane e botërore. Në Francë jam prezent në 50 poetët më të mirë të botës, në Rumani, në një antologji poashtu botërore nga Akademia Orient Oksident, në Spanjë së bashku me Ismail Kadarenë, Ali Podrimjen, Agim Gjakovën, Skender Sherifin dhe Petraq Riston. Jam edhe në disa antologji tjera ndërkombëtare dhe shqiptare. Përkthyes kam disa p.sh. në rumanisht rilindasi ynë Baki Ymeri, në frëngjisht Athanas Vanqev de Thracy e keshtu.
Tung: Pas përkthimit të poezive tua në gjuhën rumune, një kritik rumun ka shkruar për poezinë tuaj kësisoj: “Po qe se rezumojmë në një fjalë të vetme krijimtarinë e tij, nuk dimë cili term do të ishte më i përshtatshëm: Thjeshtësi? Sinqeritet? Fshehtësi? Pëshpëritje? Dëshmi?” Cilën prej këtyre e përmban më shumë poezia juaj?
Jeton Kelmendi: Është e vërtet se disa shkrimtarë dhe kritikë rumun kanë shkruar për poezitë e mia. Sa i përket pyetjes tuaj, ma thotë mendja se “si është vendi bëhet kuvendi”. Le t’i mbetet kritikës kjo punë, e imja është të them diçka, e tyre është ta konstatojnë atë.
Tung: Cilët autorë shqiptarë i lexoni me më dëshirë?
Jeton Kelmendi: Mendoj se kemi disa shkrimtarë që janë vërtet të mirë. Sa për ilustrim: ua dhashë nga disa poezi, të Azem Shkrelit, Ali Podrimës, Visar Zhitit në frëngjisht kuptohet disa miqve të mi francez dhe pasi i kishin lexuar më patën thënë se ky nivel poezie është tepër i lartë, është si poezia evropiane. Lexoj autorët e lartpërmendur me shumë knaqësi, por lexoj edhe romanet e Ismail Kadaresë dhe Mehmet Krajës, për mua më të mëdhenjt romancier sot. Natyrisht ka edhe shumë të tjerë por s’po i përmend tani.
Tung: Po prej shkrimtarëve të huaj cilët të pëlqejnë më shumë?
Jeton Kelmendi: Janë të shumtë autorët e huaj që i lexoj dhe i preferoj, Broun, Markez, Svahnstrom, Gjejms etj. Natyrisht se i lexoj edhe librat e disa prej miqve të mi, kryesish nga anglishtja.
Tung: Cilët shkrimtarë kanë ndikuar më shumë në personalitetin dhe në formimin tuaj?
Jeton Kelmendi: Kam mësuar nga Rilindasit, Klasikët, por mësues të mi janë shkrelët, Azemi, Ymeri e Ademi. Ata i kanë të gjitha fajet, pse unë shkruaj. Kurse gjeni im prej malësorit Rugovas bart një pjesë të asaj natyre.
Tung: Cilit shkrimtar preferoni t’i përngjani më shumë apo me cilin shkrimtar preferoni të ju identifikojnë?
Jeton Kelmendi: Një gjë është më se e vërtet, çdokush ka një idol, por duhet ta krijoj vetveten. Jam përjekur t’i lexoj shkrimtarët e mëdhenj dhe t’i përcjell aq sa kam mundur. William Shakespeare është autori që shumë e dua. Kam shkuar dhe e kam vizituar shtëpinë muze të tij, në Stratford upon Avon të Anglisë. Më bëhej sikur Shakespeare po fliste me Lady Makbethin. Megjithatë jo vetëm që preferoj por dhe shumë dua që të jem Jeton Kelmendi.
Tung: Deri me tani keni botuar gjashtë përmbledhje me poezi dhe një dramë. A pritet ndonjë roman apo vëllim me tregime nga ju, apo keni frike t’i hyni kësaj aventure?
Jeton Kelmendi: Unë deri me tani kam botuar kryesisht poezi, mirëpo normal se kam edhe dy romane që besoj se sivjet mund të botohen. Kam edhe dy drama dhe diçka nga kritika dhe publicistika periodike. Them të vërtetën viteve të fundit jam orientuar në botimin e librave të mi në gjuhë të huaja. Kam botuar në rumanisht një libër, në Indi këto ditë një tjetër dhe pres edhe ne Itali. Si ebook kam botuar disa në Francë, Angli e Turqi.
Tung: Çka jeni duke punuar tani dhe kur pritet të botohet vëllimi i ardhshëm i juaj me poezi?
Jeton Kelmendi: Unë thashë jetoj në Bruksel, ku edhe punoj si zyrtar i medies. Ndërkaq vëllimi tjetër besoj se do të dalë deri ka shtatori më së largu.
Intervistoi: Alfred Beka

Jeton Kelmendi Bruksel

2008-12-25T18:31:00.002Z

Kur durimi i kapërcen kufjet shqiptaret do të jenë ashtu siç duan

Jeton Kelmendi, Bruksel

Një dukuri që rrallë ku mund ta shohësh është fenomeni i durimit. Se si bëhesh i durueshëm dhe kurë kapërcen kufjet durimi, është një fenomen që shqiptaret janë mostra më autentike. Ka popull që janë të butë ose siç thotë populli të urtë, mirëpo asnjëherë nuk durojnë padrejtësi deri në pafundësi, përjashtim populli im. Shembuj të shumtë kemi në botë për durimin, por zakonisht ai durim nuk ka shkuar gjatë dhe ka përfunduar. Me popullin shqiptar e veçmas me shqiptarët e Kosovës është një karakteristikë autentike, si askund në botë nuk mund të shohësh. Pa dashur të shkoj larg në histori, vetëm në njëqind vjetët e fundit, njeriu shqiptar i Kosovës, ka duruar çdo gjë dhe është normuar me shkeljet e të drejtave dhe gjë më keq që i ka ndodhur. Dardanët u ndanë nga shteti shqiptar me 1912, duruan e madje edhe krijuan një far nën identiteti kosovarë. Durimet ishin të të gjitha llojeve deri të masakrimi dhe eliminimi fizik i tyre. Për ketë ka me bollëk raste.

Ma thotë mendja se ky fenomen u krijua si pasoj e nënshtrimit dhe mos ndjenja e identitetit si shoqëri, nga njëra anë dhe mos vendosmëria për të sfiduar kohën në ndryshim pozitiv. Nën krijesën artificiale të quajtur Jugosllavi, shqiptaret ishin të vonë në kohë dhe të pa përgatitur. Kjo edhe mund të duket e hidhur, por është e vërtet dhe derisa nuk e kuptojmë se ku është defekti, gjithmonë do ti vuajmë pasojat. Faktikisht jemi edhe ka durojmë pasojat. Kjo nuk donë shumë angazhim për ta vërtetuar, “shih realitetin sot kur jemi bërë shtet” dhe ki parasysh gati një shekull rrugëtim deri të kjo ditë. Pas Luftës së Dytë Botërore, kur u ri bë Jugosllavia, shqiptaret qenë të vonë për të kërkuar së paku republikë si vendet tjera të ish-federatës. Krejt vonë ishin në kërkesat e themelimit të Universitetit dhe komponentëve tjera që kanë elemente të shtetit. Si dukuri nuk ishin të gjithë të tillë, por për fat jo të mirë shumica po. Ndaj dhe shqiptaret u ambientuan më jetën që kishin, qytetarë të dorës së dytë, në at federatë. Koha për ne nuk kishte vlera dhe nga kjo reflektoj të kemi dy kategori: njëra me durim pa kufij dhe tjetra që braktiste durimin, mirëpo ishin të pakët. Kjo edhe nxori në pah disa përpjekje të njëpasnjëshme, si 68-tën, 81-tën, 89-tën, dhe së voni edhe UÇK-në dhe statusin e vendit.

Shtetin e bëmë para se ne të jemi gati për shtet

Edhe pse vendet e tjera kanë shkuar me zhvillim aq larg dhe kanë konsoliduar shoqëritë e tyre moderne, ne sapo mbërritëm të kemi shtet, shtet po i themi se praktikisht dhe funksionalisht është gjysmë shtet. Po ti hedhesh një sy kohës dhe të bësh krahasimin me popujt tjerë, ne jemi tepër të vonuar në bërjen e shtetit, mirëpo duhet ta pranojmë se edhe tani shteti që bëmë ka mbërrit para se ne të jemi gati për shtet.

Periudha kalimtare pa status e vendit, e cila ishte afër një dekade nuk na mjaftoi të përgatitemi për shtet. Ndoshta nuk e ditëm si duhet dhe çka duhet për ta bërë shtetin, ndoshta vogëlsia shpirtërore e liderucave, sido qe të jetë kjo na ndodhi. Kjo shumë kënd e ka bërë nervoz. Njëri prej të nervozuarve isha edhe unë, sa herë që nuk doja ta pranoja realitetin në Kosovë, realitetin se sa po bëjmë ne, për ndërtimin e shtetit.

Tani kurë jemi bërë shtet i (pa)varur, kush mund të thotë se nuk kemi pasur kohë të shkollojmë oficer që na duhen shumë për ushtrinë e re. Kush mund të thotë se nuk patëm kohë të shkollojmë jashtë vendit njerëz të ri, që na duhen për shërbimin inteligjent, për ekonomi, diplomaci të jashtme e shumë fusha të tjera që janë me rëndësi për ngritjen e kapaciteteve shtetërore. Nuk e di se si t’ia gjej një emër kësaj, pos vonim dhe jemi vonuar, tepër vonë jemi. Kësaj gjithsesi ia rritë përmasat e shqetësimit edhe durimi. Populli durimtar i Kosovës, nuk duket shumë i mërzitur, kur kryeministri dhe presidenti i vonuar, vonohet në emërimin e drejtuesve të institucioneve me shumë rendësi. Ashtu siç nuk duket i shqetësuar kush me emërimin e komandantit të ushtrisë, një njeri me shkollë të mesme.

Dikush që ia vë dorën kokës dhe sado pak mendon, çka mund të thonë ndërkombëtaret që na kanë në dorë, për ne kur shohin se aspirojmë Evropën e Bashkuar nga njëra anë, ndërsa nga ana tjetër institucionet kryesore që bëhen, drejtohen nga njerëz të pa përgatitur profesionalisht. A thua Evropa në ketë mënyrën tonë ka arritur deri ku është sot. Jo, jo jo ketë e din edhe ai që nuk din. Është në rregull le të shpallen heronj, le tu jap shteti paga e çfarë privilegje tjera, kësaj kategorie, por tani është vakti i profesionalizmit. Duket se zyrtaret tanë ndjekin thënien e Agim Çekut para pak vitesh se “Kosovës nuk u duhen akademitë ushtarake, i mjaftojnë akademitë e kryera nëpër fshatrat e Drenicës”. Mos të kërkojmë moral qytetar sepse ai na mungon. Në kushte normale Sylejman Selimi nuk duhet të pranonte të emërohej komandant i FSK-së. Kryetari i Komisionit Parlamentar për Siguri, një njeri me edukim të ulet, del para mediave dhe e arsyeton mos zgjedhjen e shefit të Agjencisë së Inteligjencës dhe thotë se na “nuk pa kemi koadra prandaj po vanohemi”. Institucionet e vendit prioritet kanë terciaren. Nwse kthejmë kokwn ka qeveria dhe e pyesim se çka po bëni, përgjigja është se po ndërtojmë parajsën, kështu ata thonë, sepse mentaliteti rural i tyre kaq kapacitete ka, por ti kthejmë kokën realitetit në teren. Aiii, nuk duhet ti hapesh shumë sytë se shihet lehte, nuk duhet të koncentrohesh shumë se tepër dëgjohet. “Si a ma mirë?...”

Kjo dëshmon se pushtetarët janë në fazën e pubertetit politik

Shoqëria e vonuar, kurse politikanet pubërtetli

Një mik imi dhe i shqiptarëve, zyrtar i lartë i Komisionit Evropian, kur unë e kritikoj për eksperimente që bëjnë ndërkombëtaret me Kosovën, një herë më pati thënë: po është e vërtet se komuniteti ndërkombëtar po bënë eksperimente me Kosovën, por ki parasysh se faktori politik atje është pubertetli politik. Sa është jashtë lojës duket i moshës pas 20 vjet, kurse ata që vinë në krye të përgjegjësive janë pubertetli dhe mosha e tyre politike nuk e kalon 14 vjetshin.

Inati ballkanik më tërhiqte të mos e pranoj ketë të vërtet dhe i thash, se ju po i mbani ata të tillët duke i mbështetur. Nga ana tjetër në veten time e kisha të qartë se kësaj i thonë e vërteta dhe vetëm e vërtet.

Pastaj m’u kujtua “Katërmbëdhjetë vjeç dhëndër” dhe bëra një krahasim të të dy katërmbdhjetëshave, të dyja kanë një lojë përmasash qesharake, por dallimi është se nga katërmbdhjetëshi i dytë po vuajnë të gjithë durimtarët.

Dua ta përmbyll ketë shkrim me konstatimin se sot shqiptaret e Kosovës janë shumë pesimist dhe të iu drejtoi një pyetje “shtet bërsive”, se a mendoni më shumë me kokë a me tjetër çka?

Athanase Vantchev de Thracy ne shqip

2008-11-28T13:05:00.003Z

Përktheu Gjovalin Kola, përgatiti për botim Jeton Kelmendi
Athanase Vantchev de Thracy është pa dyshim njëri nga poetët më të mëdhenj bashkëkohës francezë. I lindur më 3 janar 1940, në Haskovo të Bullgarisë, ky poliglot me kulturë të jashtëzakonshme ndjek për shtatëmbëdhjetë vjet me radhë studime të larta në disa nga universitetet më të njohura të Evropës, ku ai fiton njohuri të thella për poezinë botërore.
Athanase Vantchev de Thracy është autor i 28 përmbledhjeve me poezi (të shkruara në varg klasik dhe të lirë), ku ai përdor gjithë spektrin e prozodisë : epopenë, odën, sonetin, bukoliket, idilet, pastoralet, baladat, elegjitë, rondon, satirën, hymin, épigramin, epitafin etj. Ai ka publikuar gjithashtu një numër monografish si dhe punimin e doktoraturës, Simbolika e dritës në poezinë e Paul Verlaine-it. Në bullgarisht, ai shkruan një studim për shkrimtarin epikurian Pétrone, të mbiquajtur Petronius Arbiter elegantiaru, i preferuari i Neron-it, autor i romanit Satirikon, si dhe një studim në gjuhën ruse me titull Poetika dhe metafizika në veprën e Dostojevskit.
Duke qenë një njohës shumë i mirë i antikitetit, Athanase Vantchev de Thracy shkruan mjaft artikuj për poezinë greke e latine. Kurse gjatë qnëdrimit të tij prej dy vjetësh në Tunizi, ai boton njëra pas tjetrës tri vepra kushtuar dy qytezave punike tuniziane : Monastir-Ruspina – ana e tejdukshme, El-Djem-Thysdrus – i fejuari i kaltërsisë dhe Mozaikët e qytetit të Thysdrus-it.
Ai studion për shumë vite me radhë islamin dhe vendet e Lindjes si Sirinë, Turqinë, Libanin, Arabinë Saudite, Jordaninë, Irakun, Egjiptin, Marokun, Tunizinë, Mauritaninë dhe Taxhikistanin, ku kalon edhe një pjesë të jetës së tij. Në këtë periudhë, ai përshtat në gjuhën frënge veprën historike të Mustafa Tlass-it Zenobie, mbretëresha e Palmyre-it.
Ai qëdron gjithashtu dy vjet në Rusi (1993-1994) për të studiuar poezinë ruse. Përkthyes i një plejade të tërë poetësh, Athanase Vantchev de Thracy është nderuar me shumë çmime letrare e ndërkombëtare, midis të cilëve me Çmimin e Madh Ndërkombëtar të Poezisë Solenzara. Ai është laureat i Akademisë Franceze, anëtar i Akademisë Evropiane të Shkencave, Arteve dhe të Letërsisë, Docteur honoris causa i Universitit të Veliko Tarnovo-s, në Bullgari, laureat i Ministrisë së Punëve të Jashtmë të Francës, anëtar i P.E.N Club-it francez, i Shoqatës së Shkrimtarëve francezë si dhe i Shtëpisë së Shkrimtarëve dhe të letërsisë në Francë.
Poezitë e tij janë përkthyer në shumë gjuhë të huaja.

Vepra poetike

- Flakërime (1970).
- Hije e marrëzi (1971).
- Polyhymnia (1981)
- Libri i transparencave (1981)
- Orë e Stinë (1981)
- Ti, Virgjëreshë e zjarrit (1985), ribotuar më 2001 dhe 2002
- Oaz, fytyra drite (1986)
- Strofa pentacorde(1986)
- Animula vagula, blandula (1986)
- Sonetet e Damaskut (1987)
- Elozh drite (1987)
- Libër për oktavat (1987)
- Leptis-Minor (sonete romane)
- Përmbi Fjalët (1988)
- Anamnezë (1991), ribotim i zgjeruar(2006)
- Vetmia e Tridhjetë (1992)
- Trallisje, pasuar nga Shkëlqimet (1992)
- Këngë homofonike (1997)
- Zëra të bukur antikë (2000)
- Befas, një drithërimë ëngjëllore (2000)
- Momente përjetësie (2001)
- Anale dhe përshpirtje (2002
- Epopteia ( Soditje sublime) 2003.

- Elegji (2003)

- Ora e Nëntë (2004)
- Mëshirë, o Zot (2005)
- Kështu bëhen njerëzit (2006)
- Dhe deti kthehej në këngë (2007)

DHEMBSHURI
Carolina di Gregorio-s

Sa i kthjellët është ky mëngjes, e ëmbla ime, Carolina,
Këtë e dinë edhe trishtilat që luajnë
Kukafshehtas me flladin si pëlhurë xixëlluese.
Zëra fëmijësh gjallojnë lumturisht rrugëve
E shpërthejnë si këmbana kristali
Në ajrin e tejdukshëm.
E qeshur, ti shtrin nga dritarja krahët e tu Të Të brishtë drejt gëzimit të padukshëm
Nga kraharorët e tyre fërgëllues,
Dhe ndjesitë e tua, nën puthjet e pastërvitua
Të diellit adoleshent
Rezonojnë si kordat
E harpës!
Mos u përkul më tepër drejt
Hapësirës së dritares,
Engjëlli im i Bukurisë !
Ti mund të biesh në greminë
Nga zemra ime, ku vetëm ti,
Në këtë pranverë të qeshur,
E veshur me zefir e trëndafilë,
Mbretëron si Afërditë,
E madhe, e panënshtruar,
Perëndeshë e pashoqe
E Bukurisë, e Dashurisë
Dhe e Dhembshurisë !
Paris, e martë, më 24 shkurt 2004

FJALË KALTËRSIE
Stephen-it

« Kërkoj pa pushim sytë e asaj
Që ishte për mua aq e bukur »

Perandori Wou

Ne e donim detin, valët et qeta të ujit
Gjelbërimin mahnitës të fushave e kodrinav e Librin e qetësisë dhe muzikën hyjnore Të vargjeve të Teokritit në hije të pemëve luleberadha

Fleurigny – Touques, këtë të martë të 1 janarit 2008

HYR DHE NDIZE DRITËN
« My God, what is a heart? »

George Herbert-it (1593-1633)

Hyr et ndize dritën dhe qesh ! Kënga e ëmbël et natës pranverore hyn edhe ajo Në shtëpi, plot me lule të kuqe e të kaltra.
Përse je kaq e frymëzuar, kaq e lehtë ? Përse fustani yt vallëzon nëpër kadifin e qetësisë Me një ëndërr lumturie të thurur kaq bukur ?
A ëndërron ti për parfume ngacmuese Që t’i bëjnë lëvizjet e tua kundermonjëse Dhe perdet të dridhen nga fryma e kohës Si fletët që bien nga plepat e vjetër ?
A do ta ndërroje ti aromën e butë të një peme,
Me fëshfërimën e ndrojtur të qershive ?
E Dashur, sa e dua këtë lumturi
Që buron prej trupit tënd,
Si një fllad i ardhur nga deti
Që shkon drejt pyllit me pisha!
Hajde, të lutem, të më mësosh
Artin e harmonisë me dritën e qiellit,
Gramatikën e dashurisë së bimëve të gjalla,
Dhe kuptimin e yjeve të ndezur në zemër.
Jam shumë i lodhur !
Por shpirti im kërkon të flasë pa pushim
Gjuhën e virgjër të lëndinave
Dhe të dëshifrojë fshehtësitë
E « Tablettes de buis d’Apronenia Avitia ! »
Më thuaj se me çfarë lloj arti të pashprehur
Dashuria i zhvendos pa pushim kufijtë
Ndërsa unë, i harruar në melankolinë time,
Dëgjoj këngë që më ngjajnë me ato të mëllenjave !
Thuamë, pra, shpirt im,
What is a heart ?

Në Paris, këtë të diel të 6 shkurtit, Anno Christi 2005

TRI PSHERËTIMA

E çfarë mund t’ju them më qartë se këto fjalë :
Koha është e mirë në pemishten e paqtë të kumbullave,
Le të pushojmë këtu, të mbështetur në lëvorën e tyre të butë.

*
Një grua me freskore fildishi tund flokët e saj
Nën shiun e petaleve. Ajo këndon. Ajo hesht.
Çfarë shprehin fjalët e saj ? Çfarë fsheh heshtja e saj e bukur ?

*
Melodi e heshtur e meshkujve të bletëve,
Këngë elegjiake et bletëve, përsipër
Shtëpisë sime, plot me miq që qeshin e më duan.

(Vjersha të shkurtëra nga vëllimi me poezi Momente përjetësie, 2001)

TI JE MIK I VËRTETË
Ti je, Mik i shkëlqyer, mot që të bën të dridhesh
Zemër e mendimit dhe shpirt i diturisë,
Drithmë gjethesh që mbrëmja e dashuruar
E mbush me puthjet e delirit të saj hyjnor.

"Nena tereze" liber nga Anton Nike berisha

2008-11-02T17:50:00.003Z

Ka etje Nëna e Dritës

Ka etje Nëna e Dritës

Jeton Kelmendi, Bruksel

Sa herë që flitet për Nënën Tereze, më thotë mendja, ke kujdes me fjalën. Kujdes, për arsye se sado që të mundohem të them diçka për figurën e ndritur, që njerëzimi i shekullit e thirri Nëna Tereza, fuqia e fjalës është e vogël për të përshkruar madhështinë e saj.
Për humanizmin e saj u mahnitën njerëzit, u shkruan qindra libra nga autorë të ndryshëm. Mirëpo, nëse lexojmë me vëmendje letrat që Gonxhja i kishte shkruar, na del jo vetëm një njeri në shërbim të Zotit dhe njeriut, por edhe një mendje aq e kthjellët sa që me etikë dhe filozofi përshkruan rrugën e Zotit, siç dëshmohet në librin e Anton Nikë Berishës: “Jeta është vetë jeta e Zotit në ne” (Sanctae Crucis, Prishtinë 2007).
Duke pasur parasysh figurën e Gonxhe Bojaxhiut - Nënës Tereze dhe njohuritë jo të mjaftueshme që kemi ne, populli i saj, për shenjtoren, me një punë përkushtuese dhe argumente shkencore autori, Anton Nikë Berisha, e bën edhe një hap përpara për njohjen e Nënës sonë, që me të drejtë është quajtur Nënë e dritës.
Vëllimi “Jeta është vetë jeta e Zotit në ne”, është një vepër që kërkon koncentrim të madh dhe njohuri përkatëse për ta kuptuar, për ta marrë vesh filozofinë mbi njeriun dhe humanizmin si virtyt më i lartë njerëzor.
Profesor Berisha, duke qene njohës i italishtes (populli italian bëri shumë për njohjen e figurës së Nënë Terezës) i përktheu në shqip një varg letrash dhe tekstesh të nënës Tereze dhe të mendimeve të autorëve të tjerë të shquar, që e njohën Nënën Tereze në veprime dhe në flijime konkrete në Kalkutë dhe në vende të tjera të botës. Pra, Berisha sjell para lexuesit tonë në mënyrë ta argumentuar dy cilësitë me përmasa brilante të Nënës Tereze: veprimin dhe flijimin e saj për njeriun dhe dashurinë ndaj Hyjit dhe besimin në të.
Kështu na del konkretja ose ajo që shihet. Që kur Gonxhja vendosi të vihet në shërbim të shtresave më të ulëta dhe më të harruara, varfanjakëve dhe të sëmurëve, ajo kapërcen mundësinë dhe bëhet vetë veprimi. Në esencë kjo paraqet njërën nga anët e saj me përmasa madhështore që rrallë herë ngjet midis njerëzve.
Ndonëse kemi parë disa shkrime e libra për Nënën Tereze, shumica merren me anën tjetër. Pra me Gonxhen shenjtore, me Nënën Tereze kur ajo veç ishte bërë e njohur si personalitet.
Për mua libri “Nëna Tereze: Jeta është vetë jeta e Zotit në ne” është një hap i rëndësishëm për njohjen më përafër të Gonxhes dardane, me dy shpirtra: njërin për Zotin e tjetrin për njerëzimin. Mendoj se neve na duhet, si buka që e hamë, njohja më e madhe me figurën prej më të ndriturave të mbarë botës në shekullin që lamë pas.
Berisha me kujdes dhe me zgjuarsi ka sjellë dhe ka shfletuar mendimet e Nënës Tereze të shfaqura në letra dhe në raste të tjera, të dashurisë së saj për Zotin e të dëshmisë së kësaj dashurie me të varfit e më të varfërve. Është Zoti që ndërhyn në jetën e Gonxhes dhe ajo të bëhet vegël e Tij, duke shërbyer atje ku njerëzimi kishte më së shumti nevojë, sidomos në Indi.

“Kam etje”

“Për të dalë i suksesshëm në rrugën që ke marrë, gjithmonë duhet pasur një koncept të sigurt dhe atëherë do ta arrish”, kishte thënë filozofi anglez, Xhejms Eduards, në vitet e tridhjeta në një studim filozofik për të arriturat e njerëzve dhe sukseset e mëdha.
Nëna Tereze ishte tepër e sigurt për rrugën që kishte marrë, madje vendosmëria e saj ishte aq e madhe sa që me po aq fuqi e përmbushi përkushtimin në shërbim të njerëzve të varfër. Sipas këtij parimi Nënë Tereze mbante në mend dhe në shpirt atë thënien e Krishtit “Kam etje”. Në ketë kuadër Ajo më shumë vepron sesa flet. Sado që të thuhet e thuhet, veprimi është shumë herë më i fuqishëm, sidomos sipas konceptit të saj që ishte koncepti i Krishtit, gjithçka për Zotin dhe të varfrin.
Duke iu referuar shkrimeve të shumta për Shenjtoren, Anton Nikë Berisha stis të vërtetën për një të vërtetë të madhe - Nënën Tereze. Ai veçon disa mendime të shenjtores, që janë dhe në Ungjijtë: Hyji është dashuri dhe banon brenda nesh, Hyji është dashuri dhe kush mbetet në dashuri, mbetet në Hyjin dhe Hyji mbetet në të(1 Gjo, 4, 11-16); fuqia më e madhe mbi tokë është muzika e shpirtit, vuajtja e përtërin dashurinë në shpirt, e të tjera, që njëherit janë dëshmi e mirë për ta njohur shpirtin human të Nënës.
Sa i përket botës hyjnore, pra Hyjit, vetë shenjtërimi dhe dëshmitë nga njerëzit në procesin e shenjtërimit të saj, por që është më esenciale cilësimi i saj si shenjtore për së gjalli, flet për veçanti dhe pasurinë e saj shpirtërore. Është e rëndësishme, po ashtu, mënyra se si Berisha i qasjet Nënës së Dritës. Ai është i vetëdijshëm se ka të bëjë me një personalitet të madh, prandaj del nga vetja dhe subjektivizmi dhe shtron me fakte, pa ngarkesë, gjithë atë që e sheh të nevojshme për njohjen e Nënës Tereze nga lexuesi dhe studiuesit e rinj.
Duke u bazuar në parimin “e vërteta është më e madhja”, Anton Nikë Berisha i sjell disa analiza që spikasin Shenjtoren si personalitet i të gjithëve. Për ketë edhe është Nëna e Dritës. Ajo lutej sepse besonte fuqishëm, por edhe pse lutja i shërbente për tejkalimin e sëmundjeve e të dhembjeve të veta dhe të tjerëve. Ç’është e vërteta, gjënë më të fuqishëm Nëna e kishte lutjen, vë në dukje autori i librit. Po ashtu janë me rëndësi edhe një varg vlerësimesh të njerëzve që e njohën dhe bashkëpunuan me Nënën Tereze. Po përmend këtu vetëm një: “më shkonte mendja nganjëherë se ajo nuk është vetëm njerëzore por diç më shumë”. Këto gjëra bënë, që njeriu që e njohu nga afër Nënën, të ndihej më afër me Zotit.

Letrat e Nënës

Janë të një rëndësie të veçantë edhe letrat e saj dërguar kryeipeshkvit të Kalkutës, Ferdinand Périer-it dhe priftit, udhëheqësit të saj shpirtëror, Celeste Van Exm-it.
Në libër autori sjell për lexuesin shqiptar edhe tekstin e plotë të Testamentit shpirtëror të Nënës Tereze, që është jashtëzakonisht i rëndësishëm për njohjen e shpirtit e saj, të besimit të saj në Hyjit dhe të dashurisë për njeriun.
Nëse i bëjmë një vështrim pak më të thuket letrave që ajo u shkroi kryeipeshkvit të Kalkutës, Périer-it, dhe priftit, Van Exem-it, të botuara në këtë libër, përveç se ka nivel të lartë të komunikimit njerëzor, vërejmë një përkushtim, vendosmëri dhe vullnet të madh.
Tekstet e Nënës Tereze janë marrë nga libra të ndryshëm, nga letra dhe shkrimet e saj, edhe pse, siç e vlerëson dhe veta autori, gjithë kjo nuk është tjetër pos një ndihmë e vogël për njohjen e Nënën Tereze. Mendoj se kjo është për ne një ndihmë e madhe, deri me sot nga më të mëdhatë për arsye se libri sjell fjalët dhe mendimet e vetë Nënës.
Sado që të shkruajmë për Gonxhen tonë e të botës, prapë nuk do të mund të themi gjithë atë që meriton të thuhet, ndërsa për librin e Berishës do të them shkurt: Një qiri për Nënën e Dritës.
Po e mbyll këtë shkrim me thënien e Nënës Tereze: “Unë jam vetëm një vegël në dorën e Zotit”, mendim që ka rëndësi të jashtëzakonshme.

Dy libra ne gjuhe te huaja te Petraq Risto

2008-10-24T22:23:00.003+01:00

Poeti ynë i mirenjohur Petraq Risto është përkthyer në dy libra poetikë, në Meksikë dhe Rumani.

Vëllimi me titull “Kujdestari i dallëndysheve” i jepet lexuesve meksikanas në dy gjuhë. Poezitë janë përkthyer me mjeshtëri në spanjisht nga Xhevdet Bajraj dhe Rikardo Romero Vajeho.

Në Rumani prej disa javësh qarkullon vëllimi i tij titulluar “Gjuetia e kuajve të detit”, përkthyer nga Kopi Kyçyku.

Në këto vëllime me poezi të zgjedhura, Petraq Risto paraqitet me një zë origjinal, me ndjeshmëri të thellë e shqetësim qytetar për njerëzimin në shekullin 21.

Së shpejti poeti Petraq Risto do të botojë në Paris vëllimin “Mjalti i varreve është i hidhur”, përkthyer nga Solanzh D’Angely dhe Luan Rama.

Ne attachment do te gjeni dy kopertinat e librave.

Beogradi i bien tupanit Prishtina e luan vallen

2008-10-22T12:25:00.001+01:00

Beogradi i bien tupanit Prishtina e luan vallen

Jeton Kelmendi, Bruksel

Pas çdo lufte, vendi pushtues që ka humbur luftën, është tërhequr dhe populli i çliruar ka marrë në kontroll vetveten dhe të ardhmen e tij. Në Kosovë për çudi çdo gjë ka ndodhur jashtë çdo norme dhe kundrejt parimeve dhe ligjeve ndërkombëtare.
Vendi i vogël, me afër njëmbëdhjete mijë kilometra katror arriti ta bëjë krah vetes ushtrinë më të fort në botë NATO-n dhe shtetet më të zhvilluara dhe më demokratike. Kështu nga populli duel një formacion ushtarak UÇK qe e nisi luftën, pastaj për më pak se dy vjet me ndihmën e forcave të Aleancës, Kosova u çlirua. Duke shikuar realitetin e kohës dhe gjendjen e keqe që ndodhej populli, kjo ishte një kthesë e madhe historike, por puna nuk përfundoj me kaq. Se Serbia e humbi luftën, kjo është e thjeshtë për tu shpjeguar, por se si Kosova nuk po mund ta ndërtoj të ardhmen e as ti bie vet tupanit e vet ta luaj vallen, kësaj nuk e di si ti themi. Beogradi e ka humbur betejën me luftë por diçka tjetër me “paqe”. Ndoshta sociologet mund ta quajnë ketë “gjysmë fitore të një humbje”, por unë e krahasoj me bërjen e muzikës dhe lojën e valles. Në ketë rast duhet përmendur vetëm disa fakte: Beogradi e propozoj decentralizimin. Ajo u bë realitet dhe Prishtina nuk i bëri kundërshti, bëri ashtu siç ishte propozuar nga fqiu dirigjues. Në negociatat dy paleshe për zgjidhjen e statusit, pasi nuk u arrit marrëveshja, u tha nga Beogradi se duhet shtyre dhe ajo pati ndodhur, Prishtina nuk tha jo seriozisht. Kështu kemi mjafte shembuj, por këto dy që përmendem sa për ta argumentuar se sipas muzikës që po e kompozon Serbia, po luhet vallja në Kosovë.

Valltarët politik si këngëtaret e tallavah-it

Që t’ua gjej një model krahasues të përformancës së tyre, valltarëve tanë “politikan”, m’u kujtua se këngëtaret kosovar të shundit ose siç po quhen në popull Tallava që janë bërë aq shumë, muzikën gjithmonë e kanë të huajën, më së shpeshti të vendeve ballkanike, por fjalët i prononcojnë gjysmë shqip. Të mendosh jo më shumë se dhjetë sekonda dhe ti krahasosh këto dy kategori, vëren një ngjashmëri tepër të madhe. Po në çoftë se të kërkohet ta bësh dallimin në mes tyre. Për ketë duhet kohë tepër e gjatë dhe nuk mund gjesh shumë dallime, tek valltarët politik ekziston një xhelozi më e madhe dhe kritikojnë njëri tjetrin me fjalë që nuk thonë asgjë të hairit, kurse Tallava këngëtaret, sigurisht se janë xheloz edhe ata, por janë pak më të përmbajtur. Së paku kanë gënjyer nuk kam dëgjuar ti thonë njëri tjetrit ashtu siç ndodhë të valltarët politik.
Media në ketë rast shumë pak iu thotë atë që duhet thënë, pak i informon valltaret për rrugën e tyre, por fuqishëm iu shërben për lëshimet që ata bëjnë. Shqetësimi është edhe më i madh kur ti kthehesh pak vite më parë ose konkretisht pas çlirimit të vendit dhe ta analizosh unitetin politik të faktorit vendor në at kohë. Sigurisht aso kohe më së shumti i duhej uniteti popullit të sapo dalë nga lufta dhe vendit ta shkatërruar e djegur, por valltarët politik veç se nuk e hanin për së gjalli njëri tjetrin. Nuk u morën vesh për krijimin e një qeverie të përbashkët, për tre muaj sa u pati lënë kohë ish-shefi i UNMIK-t Bernard Kushner. Sikur të merreshin vesh dhe të krijohej qeveria, e jo të fillonte nga zero, padyshim se Kosova do bëhej më heret shtet dhe do kishte më pak korrupsion e shmë çka tjetër do ishte më ndryshe për të mirë. E sot kur gjërat kanë ndryshuar dhe rrethanat janë krejtësisht tjera, ku lypen edhe mendime tjera, as pozitë as opozitë, nuk del kush ti thotë jo ndonjë propozimi që vjen nga fqinjët tanë “muzikëbërës”. Uniteti është i madh, ose të egrit janë zbutur edhe më shumë seç duhet, kurse të butet janë të butë. E keqja është se të fortë nuk kishim pasur por ose të fortit e fjalës kishin vdekur.
Pas sa muajsh të Pavarësisë së Ahtisarit, Kosovën e kanë njohur pesëdhjetë vende dhe atë falë ndikimit të SHBA-ve, jo të lobimit të qeverisë dhe faktorit politik të Prishtinës. Vendin e kanë njohur shtetet më të industrializuara të planetit dhe ekspertët ndërkombëtar e thonë se kjo është plotësisht e ligjshme. “Muzikëbërësi” i valltarëve të Kosovës Politike Qeveritare e opozitar nuk dinë të thonë jo. Si duket fjala jo u është fshirë nga fjalori i tyre varfanjak ose kanë ra në gjumin dimëror edhe pse me koha jemi akoma në vjeshtë. Beogradi ngriti çështjen e pavarësisë në gjykatën ndërkombëtare, për ta dëshmuar si jo legjitime siç thonë ata. Në Prishtinë nga Presidenti i Kukullave Fatmir Sejdiu, kryeministri i vet lëvduar Hashim Thaçi e deri tek partitë opozitare, ambicioze për një prapanicë në karrige të ministrit, nuk i shkon mendja kujt të thotë jo, jo nuk do të marrim pjesë në Gjykatën Ndërkombëtare të Hagës, për shpalljen e pavarësisë, ose në gjykatë do të shtrohen për gjykim të gjitha çështjet që kanë të bëjnë me Serbinë dhe Kosovën. A nuk ju mjaftojnë faktet që Shqiptarëve të Kosova u është djegur pasuria, janë vrarë dhjetëra mira qytetarë të të gjitha moshave, janë dëbuar me dhunë nga shtëpitë e tyre kohë pas kohe deri, një milion luftën e fundit . Dëmet e luftës paguhen gjithmonë sipas konventës ndërkombëtare, për këto duhet së pari një gjyq pastaj çështjet tjera.
Fundja edhe vendimi që do të dalë nga gjykata nuk është obligues për asnjërën palë. Kështu zë-vë-dhënësi i qeverisë Hajredin Kuqi, në vend se të dal para mediave dhe të thotë Kosova nuk e pranon një gjykim të tillë, ai tha se ne do të ndajmë një buxhet për ketë çështje. Puna e gjykatës zgjat deri në dy vjet dhe pos që është një kompozim i keq, është gjithashtu edhe një valle e keqe. Për të punuar punët e kryera, buxhetit të varfër të Kosovës kjo do ti kushtoj goxha majm. Ky gjyq do të ndikoj edhe në mos njohjen e pavarësisë nga vendet tjera.
Nuk e di kush, se ku mbeten tu ato njëqind shtete që para pavarësisë ishin duke e pritur Hashimin. Ndoshta janë gjithnjë duke e pritur.
Pas këtij procesi gjyqësor, ka informacione se Prishtina dhe Beogradi do të kenë biseda të tjera shtesë dhe kjo prapë do të ndodh ngase valltarët tanë nuk do i thonë jo.

Vështrim i shkurtër historik për fisin e Kelmendit

2008-08-15T23:46:00.002+01:00

Shkrim i marre nga albdreams

Vështrim i shkurtër historik për fisin e Kelmendit

Shtrirja gjeografike

Malësia e Kelmendit shtrihet në skajin verior të Alpeve Shqiptare, në trekëndëshin e formuar mes kufijve shtetërorë të Republikës së Shqipërisë, Republikës së Kosovës dhe Malit të Zi. Në kuptimin etnografik, fisi i Kelmendit bën pjesë në malet e Malësise së Madhe. Sipas shtrirjes fisnore Kelmendi kufizohet me Hotin, Kastratin dhe Shalën në Jug, me Gash e Krasniqe në Lindje, kurse me Vasojeviqët, Kuçin, Triepshin dhe Gruden në Veri. Banorët e këtij fisi, banojnë kryesisht rreth dy burimeve të lumit Cem, Vuklit dhe Selcës dhe lumit të Vermoshit. Komuna e Kelmendit sot ka 6344 banorë, të përqëndruar në fshatrat: Vermosh, Lëpushë, Selcë, Tamarë, Brojë, Kozhnja, Nikç, dhe Vukël.1)

Emri i fisit.

Emri këtij fisi vjen nga fjala latine clemens-(tis), dmth. i urtë, i thjeshtë, i mirë.2) Këtë emërtim të natyrës së njeriut, më vonë e gjejmë si emër personal, Clemens. Ndër shkrimet e studiuesve të huaj e gjejmë në forma të ndryshme fonetike "Klemnti" "Klimenti", "Clementiner"etj. kurse në gjuhën shqipe "Klmen-Klmente"3) gjegjësisht "Kelmendi". Për herë të parë, në kuptimin e sotëm, si emër personal, e takojmë tek zëvendësi i tretë i Shën Pjetrit Papa Klementi e I-rë (90-101),4) cili duke predikuar fjalën e Krishtit ndër paganë, u martirizua. Kelmendasit këtë e kanë mbajtur për Shenjt, dhe mbrojtës të fisit në tërë historinë e tyre duke ia kushtuar njëherit edhe tempujt e lutjes ndër kisha. Për këtë arësye kelmendasit në menyrë të veçantë i nderonin papët e Romës. Këtë gjë na e dëshmon në një relacion për kelmendasit dërguar Selisë së Shenjte në vitin 1636, nga At Bonaventura. Ai shkruan se kur se serbët e fesë ortodokse, të ardhur në tokat kelmendase për të shpëtuar nga barbarizmat e ushtrisë turke, filluan ta fyenin papën, këta të fundit i kërcënuan se do t´i përzinin nga territori i tyre fisnor.5)

Si toponim, ky emër identifikohet me emrin e kështjellës bizantine "Klementiana", të cilën e përmend historiani i epokës Justiniana Prima (527-565), Prokopie i Cezaresë. Sipas historianit serb Vladislav Popoviq, kjo kështjellë duhet të këtë qenë e vendosur ndër viset e Kelmendit, ose në veri të liqenit të Shkodrës.6) Kurse për Sufflay-n kjo fortesë duhet të këtë qenë në rrugën romake Shkodër - Prizren, tek dogana e Shpëtimit Shenjtë (Svetog Spasa).7)

Origjina

Origjina e fisit të Kelmendit, si dhe fiseve të tjera të Malësisë së Madhe, sipas trajtimeve shkencore, deri me sot është ende e paqartë. Por e gjithë kjo nuk do të thotë se nuk duhet të bëhen përpjekje për të plotësuar apo shtjelluar sado pak atë çka albanologët shqiptarë e të huaj, si Selami Pulaha, Rrok Zojzi, Milan Šyfflay, Franz Baron Nopcsa, Georg Stadtmuller, Giuseppe Valentini dhe në kohën e fundit, Peter Bartl-i, kanë shkruar mbi origjinen e fisit në fjalë si dhe për fiset e tjera të Malësisë së Madhe.

Albanologët e huaj si dhe ata shqiptarë, në mungesë të dokumenteve të shkruara, prejardhjen e këtij fisi e shpjegojnë sipas koncepteve të gojëdhanave popullore. Kështu, sipas misionarit françeskan Bernardo nga Verona, i cili për shumë vite punoi në mes të këtij fisi, në relacionin e dërguar "Kongragates për Ungjillzim" në vitin 1663, në mes të tjerash shkruan: "nuk është e lehtë të thuhet nga e ka origjinën ky fis, por është bërë zakon me thënë se kjo popullsi është pasardhëse e Kuçasve ose e fqinjëve të tjerë"; , kurse Arqipeshkvi i Shkodrës (1656-1677) dhe më vonë i Shkupit (1677-1689) Pjetër Bogdani, në relacionin e vet të vitit 1685 dërguar Selisë së Shenjte, ndër të tjera thotë: "sipas gojëdhënës, i pari i kelmendasve ka ardhur nga rrjedha e epërme e lumit Moraça"9), dmth nga fiset e vjetra shqiptare kodrinore, të cilat, sipas Valentinit janë: Piperri, Kuçi, Vasojeviçi, Bratonoshiqi, Palabardhet-(Bjelopavliqi) 10) etj. Më pas, i pari i kelmendasve u martua me një vajzë nga fisi i Kuçit dhe djalit të parë të lindur ia vuri emrin Kelmend.11) Ndërsa albanologu i shquar Zef (Giuseppe) Valentini, pas shumë versionesh, si më te besueshmin variant mban atë se ky fis rrjedh nga fisi i vjetër Kodrinor shqiptar i Kuçit, e ky i fundit rrjedh nga fisi Berishë, të cilin në dokumente e gjejmë që në vitin 1242.12). Sidoqoftë, një mbiemër të dokumentuar të këtij fisi ne e gjejmë në vitin 1353 me emrin, Gjergji, i biri Gjergj Kelmendit nga (vendi) Spasë, (dominus Georgius fulius Georgii Clementi de Spasso)13) tek fortesa e lartpërmendur Clementiana, kurse si fis të organizuar mirë, e takojmë në vitin 1497.

.Megjithatë, kur themi se zanafilla e fiseve sipas konceptit shkencor dhe atij popullor zakonisht lidhet me emrin e toponimit, ose me emrin e një antroponimi në patronim (mbiemër njeriu), më vonë në emër vllaznie dhe së fundi në emër fisi, dhe se, mbeturinat e rendit fisnor në Shqipëri janë të trashëguara nga kohët më të lashta të historise sonë,14) d. m. th. nga trungu ilir, e kur në anën tjetër mësojmë se sa i lashtë qenka prejardhja e këtij emri, në mënyrë të natyrshme i bëjmë vehtes pyetjen: Vallë, a mund të na tregojnë gjë fjalët e enciklopedisë gjermane, të botuar në Altenburg në vitin 1824, e cila këtij fisi i kushtoi 22 rreshta, e ku ndër të tjera thotë: " Kelmendasit, Arnautët, janë nga fiset e vjetra ilire".15) Pra, ndoshta kemi të bëjmë me një fis të lashtë, i cili gjatë invazioneve barbare sllavo-avare në trojet tona mbeti krejtësisht nëndhe deri në shekullin e XI-të (sikurse vetë emri i popullit shqiptar dhe historia e kishës shqiptare), sepse, siç e dimë, ky fis në rrjedhen e historisë kombëtare shqiptare, luajti një rol të rëndësishëm në ruajtjen e identitetit kombëtar dhe atij fetar në Shqipërinë e Veriut, me çka shkurtimisht do te njihemi në vazhdim.

Mbi historinë e fisit

Siç shihet në regjistrimet e hollësishme të Defterit të Sanxhakut të Shkodrës të vitit 1497, kelmendasit para pushtimit turk jetonin në dy fshatra: fshatin Selçisha ku ishte vendosur katundi Liçeni dhe fshati Çpaja-Spai-Ishpaja ku ishin vendosur katër katunde dhe kishte 152 shtëpi16). Truallishta e përbashkët quhej Petersjan-Petershban-Bishtan, dhe gjendet një orë larg Selcës, në veri të Podgoricës.

Fakti se në vitin 1582 në Kelmend shënoheshin vetëm 70 shtepi17), tregon qartë se me ardhjen e pushtuesit aziatik ky fis u detyrua të bëjë lëvizje brënda Malësisë dhe të shpërngulet në viset e Anamalit, fshatrat Muriq, Shestan dhe Goljemadhë në Mal të Zi1 . Kurse sipas relacionit të providurit Marin Bolica, procesi i organizimit territorial i këtij fisi si dhe fiseve Hot, Piper, Kuç etj,19) në fund të shekullit të XVI kishte përfunduar dhe ishte formuar tashme teritori bazë i Kelmendit. Në relacionin e tij të vitit 1638 dërguar Selisë së Shenjtë, ipeshkvi i Sapes Frang Bardhi, thotë: "Kelmendasit banojnë ndër male shumë të mëdha dhe me pozita të forta ndërmjet Bosnjës dhe Shqipërisë. Ata janë me kombësi shqiptare, flasin shqip dhe janë të përfshirë ndër kufijtë e Shqipërisë, ushtrojnë besimin tonë të shenjtë katolik romak".20) Përndryshe, sipas dokumenteve, që në vitin 1671 këtë fis e gjejmë të ndarë në tri vllazní: Selcë, Vukel, Nikç dhe në vitin 1688 edhe vllaun e katërt Bogë21) që në fakt paraqitnin katër degët e fisit të shpërndarë nëpër katër lugina.

Sipas ipeshkvit te Sapes, Gjergj Bardhit, i cili më 8 korrik 1634 beri një vizitë baritore në malet e Dukagjinit, Pultit e Kelmendit, në këtë vit, ky fis kishte 300 shtëpi me 3200 shpirtëra22).

Kelmendasit gjatë pushtimit otoman

Pas rënies së Medunit më 1457, dhe më në fund, të Shkodrës më 147923) ushtria pushtuese osmane ngadalë arriti tashmë që pushtetin e vet ta shtrijë edhe në viset e Malësisë (së Madhe). Kelmendasit në pjesen më të madhe të tyre, përkundër njohjes së pushtetit sulltanor në vitin 1497, me gjithë vështërsitë e mëdha jetësore me të cilat ballafaqoheshin, qendruan të panënshtruar duke mos paguar asnjë lloj detyrimi ndaj pushtuesit deri në vitin 1664.24) Deshmi për këtë është fakti se kelmendasit nuk ishin të regjistruar në Defterin e Sanxhakut të Shkrodrës të vitit 1485. Pothuajse ekzistonte traditë në të gjithë malësorët të refuzohej dora e pushtuesit turk. Kjo mund të vërehet edhe në relacionin e Marin Bicit (1608-1624), arqipeshkvit të Tivarit, i cili në vitin 1610 i shkruante Selisë së Shenjte, se malësorët janë vetëm të besimit latin (katolik) të ndarë në fise Kelmend, Grudë, Hot, Grise, Kastrat, Tuz, Shkrel, etj. Përsa i përket Kuçit, gjysma e tyre janë të fesë ortodokse, pjesa tjetër të fesë katolike, e të gjitha këto fise jetojnë në bjeshkë të papërshtatshme dhe asnjëherë nuk u janë nënshtruar tuqve.25). Përndryshe, Bici në këtë relacion emërtimin Kelmendi e përmend për gjithë konglomeratin verior shqiptar, duke përfshirë këtu edhe fiset gjysëm të slavizuara si, Bjelopavliqët (Palabardhet), Piperët, Bratonozhiqet dhe Kuqasit.26)

Organizimi i parë i malësorëve me përmasa ballkanike, për t'iu kundërvënë turqve me përkrahjen e aleatëve, të Selisë së Shenjtë dhe spanjollëve, mbajtur në Kuç në vitin 1614, bëri që Kelmendi të bashkojë 650 luftëtarë27) dhe të formohej aleanca ushtarake "Bashkimi i Maleve"2 për luftë çlirimtare kundër osmanllinjve. Kështu, malësoret u bënë një fuqi e rëndësishme, e cila përcaktoi fatin e sundimtarëve të Sanxhakut në grindjet e tyre për pushtet. Nuk kaluan shumë vite dhe pjesa më e madhe e zonave malore duke udhëhequr kryengritje të vazhdueshme hodhi poshtë si detyrimet e vitit 1497, ashtu edhe regjimin e timarëve.29) Kështu, në fillim të shekullit XVII, spahinjtë u dëbuan përgjithmonë nga 11 krahina të Malësisë së Madhe, pra edhe nga Kelmendi, i cili sipas relatorëve kishtarë, bëri kryengritjet më të mëdha duke qenë edhe i favorizuar nga shtrirja gjeo-strategjike. Shumica e malësorëve, pas sakrificave të mëdha, rrënimeve, dëmtimeve, marrjes së njerëzve si skllevër, mbeti fshatarësi e lirë.30)

Kelmendasit, të lirë nga armiku nëpër malet e tyre, për shkak mungesës së tokës, luftonin me armikun tjetër, varfërinë, e cila ata i detyronte të grabisnin pronat e feudalëve, karvanet tregtare dhe disa herë vetë qytetet. M Bolica, në kronikën e tij të vitit 1614, thotë se rajoni i Plavës dhe i Gucisë, të cilin e administronin turqit, është shkatërruar shumë herë nga plaçkitja e kelmendasve që jetonin në fqinjësi direkte. Për këtë, Porta e Lartë, në vitin 1612, u detyrua nën udhëheqjen e pashait të Podgoricës, Cem Çaushit31) të ndërtonte një fortesë të madhe mbi fshatin Gerçar, në vendin e quajtur Godilje, fortesë që u emërtua Qytet i Ri. Përndryshe, kelmendasit i quajnë njerëz të palodhur dhe trima. Ipeshkvi i Sapës Frang Bardhi, për kelmendasit sulmues, në një relacion të vitit 1638 thotë se, ata u bënin sulme të pandërprera karavanave në Shqipëri, Bosnjë dhe Serbi.32)

M. Bolica, shkruan gjithashtu se sulmet e këtij fisi si dhe fiseve të tjera, kanë arritur deri në Filibe, qytetin e sotshëm Plovdiv në Bullgari33). Këtë gjë kelmendasit e bënin me siguri edhe për shkak të grumbullimit të materialit luftarak për të bërë luftë me turqit. Kjo shihet në luftrat çlirimtare të udhëhequra më vonë kundër Asllan Pashës së Podgoricës në vitin 1613, Ibrahim Agës të Shkodrës në vitin 1617, dhe Mehmet Beut në vitin 1633 etj.

Në vitin 1638, pas një përgatitje të gjatë, me direktivat e vetë Sulltan Muratit IV (1623-1640), nën udhëheqjen e Vuço Pashës nga Bosnja34) dhe sanxhakbeut të Shkodrës, Ali Çengiqit, ku morën pjesë, sipas ipeshkvit të Sapës Frang Bardhit 15.000 ushtarë (kryesisht me përbërje turq, dalmatinë, serbë bullgarë dhe boshnjakë), qeveria turke bëri një luftë masovike, vendimtare për shkatërrimin e këtij fisi heroik35). Por edhe pas një lufte njëvjeçare nuk ia arriti që t'i mposhtë trimat kelmendasit, të cilët me një luftë vetmohuese ia arrtitën ta mbrapsin në vitin 1639 armikun. Madje ata shpreheshin se, vetë Papa i Romës është lutur për ne qe të na ndihmojë Zoti në këtë betejë. Kështu kelmendasit, edhe pse të dërrmuar, ruajtën amanetin e të parëve: "fe dhe atdhe".

Megjithatë, kelmendasve nuk iu desh të prisnin shumë për luftën e tyre: në vitin 1645 filloi lufta 25 vjeçare për Kretën, një ballafaqim ky veneciano-turk që e kishte arenën e luftës në Ballkan. Kelmendasit gjatë kësaj kohe hynë në marrëveshje me venecianet dhe në muajin gusht të vitit 1648 nga paria e Kotorrit morën ftesë, që së bashku t'u kundërviheshin turqve për t'i çliruar tokat shqiptare deri në Krujë. Si datë për të sulmuar Shkodrën u caktua 27 shkurti 1649, por edhe pas përgatitjeve të mëdha që u bënë në Budva, sulmi nuk u realizua36)

Më vonë, për shkak të ruajtjeve të pozitave të veta të cilat kërcënoheshin gjithnjë nga hordhitë osmane dhe për arsye të islamizimit të një pjesë të fisit, Kelmendasit për një kohë u terhoqën nga kjo marrëveshje veneciane, në trojet e veta. Por, gjatë viteve 1686-1699, kur austriakët avancuan deri ne Prizren dhe Shkup në luftë kundër osmanllinjve, kelmendasit përsëri ndryshuan qëndrimin e tyre dhe iu bashkangjitën gjeneralit austriak Piccolominit,37) i cili kishte përfshirë në marreveshjen e 12 tetorit 1689. edhe fisin e Kelmendit.3 Dyshimi i shprehur nga autorët serbë mbi pjesëmarrjen e kelmendasve në luftën e madhe austriako-turke (1683-1699), është i pabazuar. Këtë gjë shumë qartë e deshmojnë burimet austriake në fund të XVII. Jo rastësisht, Graf Luigi Ferdinand Marsigli (1658-1730), në një promemorie, drejtuar mbretit Leopoldit I, 39) më 1 prill 1690 për Shqipërinë dhe kelmendasit thekson se, "Pikolomini bëri marrëveshje me Kelmendasit dhe me ata që jetonin në Rozhajë dhe përrreth saj" dhe, se "Kelmedasit jetojnë në Shqipërinë Turke". "Ata - vazhdon Marsigli - shtrihen nga afersija e Prishtinës, në Pejë e Plavë deri në Shkodër"40). Këtë me siguri e thotë për arsye se Kelmendasit kanë qenë të shpërndarë edhe në këto vende, së paku në rrethin e Pejës. Për një shtrirje të ngjashme na flet edhe harta venedikase e Giovanni Giacomo Rossi-t, e vitit 1689 ku shihet qartë se territori i këtij fisi është i shtrirë deri në Hercegovinë.41) Graf Marsigli, këtë e shkruan për të treguar rëndësinë e madhe që kishte ky fis. Marsigli, i cili gëzonte një autoritet të madh në shtabin e perandorisë austro-hungareze, nuk mund të ishte i keqinformuar, gjë që e pohon edhe Rajko Vaselinoviq.

Në vitin 1700, për t'i mposhtur kelmendasit, Porta e Lartë angazhoi pashain e Pejës dhe të Dukagjinit, Hodoverd Mahmutbegun, i cili me dredhi dhe pará depërtoi në drejtim të Ulqinit dhe Tivarit, pasi nënshtroi Malësinë e Madhe42). Sipas relacionit të vitit 1702 dërguar Selisë së Shenjte nga arqipeshkvi Shkupit, Pjetër Karagaqit, kelmendasit, pas një rezistence të spikatur, nga dhuna e madhe 274 familje u detyruan të shpërngulen dhe të vendosen në rrethin e Novi Pazarit, në Peshtër, Rozhajë dhe Rugovë.43) Kështu, vazhdoi shpërngulja pakthim, tashmë masovike e kelmendasve e cila kishte filluar më parë, që në vitet 1661, 1667, 1669 në grupe të vogla për në Plavë e Guci.44) Për gjendjen e tyre të mjerë ekonomike dhe fetare, më së miri njoftoi Arqipeshkvi i Tivarit Vinçenc Zmajeviqi (1701-1712) në letrat e tij baritore dërguar Selisë së Shejtë që nga viti 1702 e tutje,. i cili tashmë i kishte marrë nën kujdesin e vet atëror45).

Gjatë luftës ruso-austriake kundër turqve (1735-1739), austriakët përsëri u përpoqën si shumëherë më parë ta çlirojnë Balkanin nga hordhitë turke dhe arritën madje deri në brendësi të Serbisë, ku më 28 korrik 1737, pa luftë, morën Nishin dhe Novi Pazari. Patriarku serb i Pejës Arsenije IV. Shakabenda, arqipeshkvi i Shkupit Mëhill Suma, ai Ohrit Joasaf, hynë në bisedime të fshehta me Vjenën,46) për të organizuar një kryengritje. Kelmedasit, së bashku me fiset e tjera të Malësisë, me këtë rast i dhanë një mbështetje të fortë këtij organizimi. Në anën tjetër, shtabi perandorak u kishte premtuar shqiptarëve se në rast të vendosjes së paqës dhe nëse rajonet e tyre nuk çliroheshi nga sundimi turk, malësorët do të mund të emigronin në rajonet perandorake, d.m.th. në brendësi të Serbisë. Por, fatkeqësisht, shkatërrimi ndodhi më shpejt se sa kelmendasit dhe kryengritësit e tjerë kishin imagjinuar. Kështu, austriaket u detyruan të zbrapseshin e të hiqnin dorë edhe nga Prishtina. Me 24 gusht ra Novi Pazari, ku kishin përparuar 200 kelmendas, 200 nga Hoti e 100 nga Gruda. Kryengritësve shqiptarë dhe serbë, së bashku me trupat austriake nën komanden e kolonelit Lentulus, iu desh të tërhiqeshin për në Kryshevc47). Pas këtij dështimi më 4 tetor kelmendasit dërguan një përfaqësues në shtabin austriak tek feldmarshali Sekendorf për të kërkuar si mjet shpëtimi, emigrimin në Banat-Vojvodinë. Kështu, në nëntor të vitit 1737, një grup i madh i këtij fisi, së bashku me disa nga fiset të tjera të Malësisë së Madhe, rreth 4000 vetë,4 u dërguan në rajonet e Rudnikut, Nishit, Mitrovicës, Sremit, Karlovcit. Në vitin 1738, për shkak të sulmeve barbare turke në Valjevë, u masakruan dhe robëruan 3000 shqiptarë dhe serbë. Kjo bëri që disa nga malësorët të kthehen në trevat e veta të okupuara, një grup t'i bashkangjitej ushtrisë austro-hungareze, kurse një pjesë tjetër të mbetet në Serbi, ku më vonë në vitet 1749-55 u përqëndruan në banim të përhershëm në fshatrat Hritkovci, Nikinci dhe Jarak.49) Në këto vende kelmendasit qëndruan dhe ruajten deri në gjysmën e dytë të shek. 19 gjuhën dhe etninë e tyre. Megjithe ambientin orthodoks serb përreth, ata mbetën katolikë. Sipas regjistrimit të vitit 1900 këto fshatra numëronin 4438 banorë shqiptarë,50) kurse sipas një kronike në vitin 1921, në Hritkovc flisni akoma 5 vetë shqip dhe në Nikince vetëm 4 vetë.51) Por në këtë popullatë tashme të sllavizuar edhe sot e kësaj dite mbetet e pashlyer vetëdija e origjinës.

________________________________________

Kelmedasit që mbeten në Shqipëri nga viti 1737, (bëhët fjalë për më shumë se gjysmen e fisit) vazhduan revoltën kundër turqve edhe pas tërheqjes së austriakëve, ashtu si dhe fiset e tjera kodrinore. Ekspedita ndëshkimi për nënshtrimin e kelmendasve u zhvilluan edhe në vitet 1739, të udhëhequra nga Ibrahim pasha i Trebinjës, dhe në vitin 1740, nga Sulejman Pasha i Shkodrës, i cili kishte superioritetin absolut, por nuk e përjetoi gjatë këtë sukses, sepse po në këtë vit vdiq52).

Gjatë luftës austro-ruse me turqit 1787-1792, ku merrnin pjesë edhe malazezët, me përjashtim të Piperit, fisi i Kelmendit nuk i mbeshteti. Kjo mospërfshirje erdhi vetëm nga antagonizmi i tyre kundrejt malazezve53). Këta, së bashku më banorët e Kuçit, me të cilët pothuajse gjithmonë qëndronin së bashku, kësaj herë qëndruan në anën e Mahmut Pashë Bushatliut, i cili duke manovruar mes Austrisë e Rusisë, donte të krijonte një pozicion të pavarur kundrejt Portës54)

Në kohën e Rilindjes Kombëtare, në mesin e atyre burrave të Malësisë së Madhe të cilët moren pjesë në Lidhjen Shqiptare të Prizrenit në vitin 1878, ishte dhe seljani Ujke Gila,55) si vëlla më i madhi i katër bajraqeve që kishte Kelmendi: Selca, Vukli, Nikçi dhe Boga. Sidomos gjatë dhe pas Lidhjes Shqiptare, kelmendasit ishin nga ato fise që u ngriten kundër dhënies së territoreve shqiptare, Malit të Zi. Të fuqishme ishin edhe protestat e tyre kundër të ashtuquajturit kompromisi "Corti" mbi shkëmbimin e territoreve.56)

Më 24 mars të vitit 1911, Turgut Pasha, komandanti i ekspeditës turke kundër kryengritësve malësorë, shpalli tradhtarë disa prej burrave më të nderuar të Malësisë së Madhe. Në mesin e tyre ishin edhe Fran e Mirash Pali, Lucë Mark Gjeloshi nga Selca57). Por e gjithë kjo, si dhe shumë kercënime e vrasje të tjera që iu bënë këtij fisi nga pushtuesit, nuk i zbrapsen këta trima që të marrin pjesë në gëzimin shumë të pritur, krah për krah me Hot, Grudë Kastrat, Shkrel e Shalë në majën e Bratilës së Deçiqit, më 6 prill 1911, ku me urdhërin e trimit legjendar Dedë Gjo' Luli, Nikë Gjelosh Luli, Gjon Ujkë Miculi dhe Pjetër Zefi ngriten flamurin kombëtar shqiptar5 . Kelmendasit nuk mbetën prapa as në Kuvendin e Gërçes, i cili u mbajt më 10-23 qershor të 1911, në kulmin e kryengritjes së Malësis së Madhe, duke dërguar si përfaqesues të vetin Lule Rapuken nga Vukli, Col Dedën nga Selca, Llesh Gjergjin, bajrakatarin e Nikçit59). E kështu, malësorët kelmendas, tashmë, luftë pas lufte ishin të molisur dhe të shperndarë. Numri i tyre në vendlindje në vitin 1916 ishte: Selca 852 banorë, Vukli 712, Nikçi 685, Boga 228, gjithsejt 2475 banorë.60)

Po kaq e rëndësishme në historinë e ketij fisi ishte koha kur nga shtetet fqinje bënë përpjekje si shumë herë më parë t'i zaptonin trojet tona. Kështu Kelmendi, përkatësisht paria e Bogës së bashku me fiset e tjera, më 2 korrik 1919 nënshkruan Memorandumin që do t'i dërgohej Konferencës së Paqës në Paris61), ku shprehën qartë kundërshtimet për cungimin e trojeve stërgjyshore. Po kështu, këtë pakënaqësi e shprehën së bashku me malësorë të tjerë edhe me grykën e pushkëve në vitin 1920, duke i dëbuar ushtritë grabitqare serbo-malazeze nga këto vise njëherë e përgjithmonë.

Në fund të bie në sy se, ne vitin e pavarësisë së Shqipërisë më 1912, Kelmendi tashmë numëronte 2.475 frymë, dhe se 3% kishin pranuar islamizimin. Më se shumti ndër vllaznitë kelmendase u islamizue Nikçi, deri në 10 %.67). Kundrejt atyre luftrave të përgjakshme pesëshekullore, dhe presioneve të ndryshme: tatimeve të mëdha, dërshirmes-jeniçerizmit, marrjes skllevër, torturave çnjerëzore, likuidimeve fizike etj, ky fis, si dhe fiset e tjera shqiptare edhe pse të dërmuar, arritën te mbijetonin, ndokush më pak e ndokush më shumë, duke ruajtur etninë e pastër, fenë stregjyshore, e cila kombit i dha dritë e jetë.

Në fund, themi se fisi i Kelmendit si një gjymtyrë e rëndesishme e popullit tonë me një organizim dhe vet flijim të mahnitshëm gjatë tërë të se kaluarës, edhe kundrejt demtimëve te popullatës qe pati, luftoi dhe rreshtoi fitorët të panumërta duke ndërkombëtarizuar edhe më shumë çeshtjen tonë dhe duke i treguar qeverisë osmane si dhe fuqive ballkanike se trojet e stërgjysherve dhe etnia do të ruhen me çmim jete si sytë e ballit.

Ragip SYLAJ: “Eliksir”

2008-07-07T12:19:00.003+01:00

Ragip SYLAJ: “Eliksir”

Shkrimtari Ragip SYLAJ deri tash ka botuar katër libra me poezi për të rritur dhe katër libra të tjerë me tregime. Për punës e tij krijues është shpërblyer disa herë edhe me çmime letrare. Ka botuar këto vepra letrare: “Hije e gjallë (poezi, 1986), “Anatomia e rrënjës” (poezi, 1989), “Obsesioni” (tregime, 1992), “Lisi i shenjtë” (poezi, 1993), “Përhitja” (tregime, 1996), “Mëngjes qumështor me akull” (poezi, 2000), “Humbella e fërgëllisë” (tregime, 2001), “S’kam kohë të jetoj me vdekjen” (tregime, 2004). Libri më i ri i këtij autori është përmbledhja e poezive me titull “Eliksir”, një sintagmë kjo që ka domethënien e mëtimit për ta shpikur lëngun e jetëgjatësisë dhe të rinisë së përjetshme. Sipas Anders Sandberg, kjo ka të bëjë me përlartësimin alkimik, kur gjithçka do të evoluojë në stadin më të lartë të mundshëm dhe universi do të bëhet me të vërtetë i mbaruar (i përkryer).
Libri “Eliksir” i Ragip Sylajt është i strukturuar në këtë formë: i nisur nga poezia programatike me titull “Në ditën e tetë të javës”, lënda e librit më tej është organizuar në ciklet poetike: Ora e qiellit, Pritja e madhe, Antikënga e mllefit, për t’u përmbyllur me poezinë si dedikim nga subjekti lirik për lexuesin e kësaj poezie, me titull “Eliksir”.
Vëllimi i poezive me titull “Eliksir” është libër këngëtimi me përsiatje ekzistenciale për disa nga kuptimet e të jetuarit. Kjo është bërë duke u nisur nga një mëtim i vetënjohjes, nga depërtimi deri te dhembja, synimi i përmbushjes së vakuumeve ekzistenciale me dashurinë hyjnore dhe me atë tokësore. Përkundër ndonjë lektisjeje dashurore dhe ndonjë note shqetësimi krijues, poezia e këtij libri është thirrje për të jetuar, në kohën kur dëshpërimi po e (vetë)vret shumëkënd.
Poezia e Sylajt shquhet për një vokabular të pasur, për një gjuhë të vërgjilltë, për vargun elegant dhe për një lirizëm të kulluar. Poezi e një kontemplacioni filozofik, ajo përbrenda vetes rrok probleme të natyrës refleksive, të dramës së përditshme të gjëllimit të subjektit lirik, dhe të dashurisë si forcë krijuese.
Librin e botoi shtëpia botuese “Rozafa”, Prishtinë, 2007 dhe ka 88 faqe.

Biografia e autorit

Ragip Sylaj (lindur në Sllapuzhan më 1959) me shkrime merret qysh nga bankat e gjimnazit, kurse në periodikun letrar u paraqit në fund të viteve të shtatëdhjetë. Ka punuar mësimdhënës, gazetar në gazetën e studentëve "Bota e re", në të përditshmen "Bota sot", ndërsa tash është gazetar i rubrikës së kulturës në gazetën e përditshme "Zëri" të Prishtinës. Përveç shkrimeve nga fusha e gazetarisë dhe e publicistikës, Ragip Sylaj shkruan edhe poezi, prozë, ese dhe kritikë letrare. Ka botuar këto vepra letrare: Hije e gjallë (poezi), "Rilindja", 1986, Anatomia e rrënjës (poezi), "Rilindja", 1989, Obsesioni (tregime), "Rilindja", 1992, Lisi i shenjtë (poezi), "Fjala", 1993, Përhitja (tregime), "Plejada", 1996, Mëngjes qumështor me akull (poezi), "Rozafa", 2000, Humbella e fërgëllisë (tregime), “Rilindja”, 2001, S’kam kohë të jetoj me vdekjen (tregime), “Rozafa”, 2004, Eliksir (poezi) “Rozafa”, 2007.
Për librin e poezive "Hije e gjallë" është lauruar me çmimin "Hivzi Sulejmani" që jepej për librin më të mirë të autorëve të rinj (1986), ndërsa në vitin 1999 u nderua me "Penën e artë" të revistës për kulturë, art dhe letërsi "Fjala" për poezinë më të mirë, “Kurth për liridashësin”, të botuar midis dy mitingjeve të poezisë në Gjakovë. Po ashtu është fitues i shumë çmimeve në konkurse të ndryshme letrare.
Poezia e këtij autori është përfshirë në antologjinë e Ali Podrimjes, “I kujt je, atdhe” (Sprovë për një antologji, 2), (Prishtinë, 2003), të Ardian-Christian Kyçykut, “Un alfabet al poeziei albaneze" (Një alfabet i poezisë shqipe), antologji e poezisë shqipe në gjuhën rumune (Bukuresht, 2003), etj. Poezi të këtij autori janë përkthyer dhe botuar në gjuhën angleze, rumune etj.

Vështrim letrar

NGJYRIMI POETIK I SEMANTIKËS SË IDEVE, EMËRTIMEVE DHE NUMRAVE

Pikëzime te vepra “Eliksir” e Ragip Sylajt, botim i SHB “Rozafa”, Prishtinë, 2007

Ali R. BERISHA

Synimi i poezisë së sotme është jo ta “fryjë” apo ta gjaknxehtësojë lexuesin me fjalës a me tema të rënda, por ta qetësojë, ta kënaq dhe ta ushqejë e ta dëfrejë atë në çdo aspekt. Kur flasim për diçka që ka të bëjë me shijet lexuesore, alternativat janë shumë të mundshme, prandaj kur përmenden shqetësimet, ato zakonisht janë pasojë e shqetësimeve që kënaqin, sepse poetit kureshtar ia pushon botën ndjenjore dhe shqisore artistike. Poezia në ecjet e saja të sotme është duke e zgjedhur lexuesin, dhe po tregohet tekanjoze dhe kurrnace në këtë rrugë. Nga shkaku se po ndryshon bota e tërë, duhet të pësojë ndryshime edhe bota e poezisë. Këtu qëndron shkaku pse vetëm d u k e t se poezia sot lexohet pak, botohet pak, madje disa vetje bëjnë ballë e thonë edhe se libri poetik “shitet” shumë pak ose fare! Termi shitet është term i një terreni shumë të largët prej poezisë. Ajo lexohet për ta rregulluar tiktakun e shpirtit e jo të barkut. Lexuesit e vëllimit me poezi “Eliksir” të Ragip Sylajt do të pajtohen për sa u tha më lart.
Autor i tetë veprave letrare, Ragi Sylaj (1959) në vëllimin e fundit me poezi me titullin mjaft grishës - “Eliksir”, ka bërë një përmbledhje poezish që lë përshtypje në shumë aspekte, dhe kështu ai e shpie edhe më tej pjekurinë poetike, në krahasim me veprën paraprake poetike “Mëngjes qumështor me akull”. Në “Eliksir” Sylaj e vë vargun pikërisht aty dhe në atë çast kur ai frymon më së shumti si eliksir për atë lexues, i cili poezinë e përdor si ilaç shpirti. Temat poetike: Kosova me vuajtjet e saja, me “dhembjet antologjike” të tipit asketik (shkretëtirës), sizifian, hamletian, frika, koha e rëndë, të cilat përbëjnë disi - do ta quaj aktin e parë të veprës, ose “Antihimni për vetveten” (fq. 32) i cili është një tjetër emërtim për ciklin e parë – Ora e qiellit. Dhe tani pasojnë ato të aktit të dytë, Pritja e madhe, kur poeti ia thotë një tjetër kënge, të cilën e quan “Antihimn për lirinë” melodicitet absurdesh, salvimesh, lutjesh, ligjërimesh (dënesjesh) si pritje e madhe më e pafundme ose e pafund. Pritjet e mëdha sjellin mllef, prandaj edhe poeti, si intermexo ia thotë si në “Antihimn”: “Ligjërimit të gjergjtë” (fq. 51) si refren. Në aktin (ciklin) e tretë, të cilin poeti e quan “Antikënga e mllefit” poeti e fton dashurinë, prandaj ua thotë këngëve erotike duke pikëzuar portrete të dashurish (-ash), net romancash, serenatash, sonatash me përndezje, hamgjitje, dalldisje deri në natën e shtatë, e cila nuk është e fundit as në cikël as në libër. Tri akte – tri përqendrime: e keqja (dhuna), liria dhe dashuria; një trishori poetike, mbase edhe frymë e saj.

Shtatë ditë i duhen edhe dashurisë për t’u bërë

Poeti i ka dhënë shtatë net (poezi) dashurisë për t’u bërë, s’ka pasur nevojë të presë më shumë. Shtatë net-vjet po presim ne kosovarët për të na u bërë dashuria! Universi nuk ka pritur kaq shumë. Po të dilte dikush e të thoshte: “Le të krijohemi”, Zotat do të thoshin me siguri: “Le të bëhet!” sepse Eliksiri, ky ilaç i gjithmonshëm, është ilaç për të gjithë.
Le t’i kthehemi edhe një herë strukturës së librit: cikli i parë ka 3, 7, 8 poezi, i dyti 8, 7, 3 poezi, kurse i treti prapë 3, 7, 8 poezi dhe kështu do të na krijohet një rruzare poetike me të cilën do t’i këndojmë lutjet tona. Në 31 mënyra na duhet ta themi këtë lutje me 31 poezi, për ta përfunduar me një majë me titullin Eliksir, me të cilën edhe aminohet lutja: “Paqe dhe lavdi … nëpërmjet të të cilëve “më do Zoti dhe m’i ndriçon rrugët e pafundme të fatit. Amin.” (fq. 83) Kështu përfundon përmbajtësisht dhe strukturalisht vëllimi me poezi “Eliksir” i Ragip Sylajt, i cili për nga struktura, motivet, brendia, e veçmas për nga stili me theks shumë të lartë simbolik e meriton një vlerësim të lartë letraro-artistik. Adhurimi ndaj hapësirës jetësore dhe mendimore (atdheu me tokën dhe qielli me Perëndinë) respekti ndaj sakrificave sublime njerëzore, dashuria ndaj çdo gjëje të bukur janë dhurata të Perëndisë. As Ajo as poeti ynë nuk lejojnë që ato të jenë gjithmonë vetëm sfida. Poetët e thonë atë që e thonë edhe Perënditë, kështu që edhe këto poezi na sjellin qetësim shpirtëror e lirësi ndjenjore.

Lexim i ngadalshëm - brendësisë poetike

Në ciklin e parë të këtij vëllimi “Ora e qiellit” nuk është fjala për orën – sahat, por për orën – dhuratë e perëndisë, e cila i prin, e ruan dhe e bekon atë në punët e mira të kësaj bote, qoftë edhe kur i kundërvihet dhunës, siç ka bërë Muji – kreshniku ynë në lashtësi. Duke biseduar me demonin njeri, në njërën prej poezive të para: “Nganjëherë je më djall se djalli” (fq. 11), “Nganjëherë je më njeri se njeriu” (fq. 12) “Në vend se të shikosh veten” prish shpirtin e njeriut, i mbjell aty mllefe, keqësitë e shpirtit, mendimet ia bën tym, poeti nuk e zgjat me të por i kthehet përjetësisë që është bukuria e vuajtjes saqë veç “Hyji i Qiellit na mban të mos rrëzohemi” (fq. 16). Vuajtjetari me vuajtjet sizifike ëndërron Pegazin për të fluturuar deri te Diogjeni për ta pyetur: “Ku mbeta Diogjen më thuaj?!” (fq. 21) Vjen koha kur poeti artikulon “Dola nga palca e vuajtjes” por nuk shpëton nga vuajtja tjetër, ajo e dashurisë dhe kontemplacioneve filozofike, që kjo botë i ka aq të shumta saqë insh’allah: “Dëgjova se përditë po fejohesh me të vërtetat e Zotit” (fq. 82).
Liriciteti i këtij poeti vrullshëm shprehet në ciklin e dytë dhe të tretë ku meditimet janë më të lehta, me shprehësi më të kollajshme, veçohen nga freskia, ajrimi dhe tejmendimi. Pastërti e sinqertë. Gjithë ato që i mendon njeriu dhe njerëzimi me shfrime për të kaluarën, mesazhe për të tashmen dhe dëshira për të ardhmen i kanë ndihmuar poetit të krijojë poezi të gjithëkohëshme dhe pa kufizim ndjenjash. Fundi i fundit edhe krijimi është bukuri: “Bukuria më absolute e letërsisë është vetë krijimi”, - thotë Kadare.
Ky krijim i Sylajt mbështetet në një thukti të mrekullueshme e sidomos një thukti sentenciale, për t’i dhuruar lapidaritet vargut. Thuhet se sentenca si reduktim poetik i shprehjes mendimore, është jo e mirë për poezinë, por te ky poet, kam bindjen se do të na dalë një sentencialitet i theksuar ngjashëm si te poezia e Fahredin Gungës, Azem Shkrelit etj. Fjalë e varg, fjalë e figurë – krijojnë veçori të rrumbullakuar stilore, stil ky me të cilin kemi të bëjmë në këtë vepër të re poetike, e të cilit i shihet ngjitja drejt majash.
Një përjetim të veçantë ndjejmë kur i lexojmë poezitë e nënciklit “Shtatë net i dehur dashurie” (fq. 68) që do të mund të përbënin një dorë poezish me ndjesi shumë të larta erotike, të cilat për nga mbresëlënia u ngjasojnë erotikëve tanë të dalluar që nga Naimi dhe (nuk e di se sa do ta ketë lexuar poeti!) deri te Arben Duka: “Gjiri i virgjëreshës” (Tiranë, 2006). E ndjej se kemi të bëjmë me një ndërndikim të këtyre dy poetëve – e nëse jo ndërndikim, atëherë vlen ajo thënia se poezia emotivisht strofullon edhe në mënyrë spontane çdo kund ku ajo e gjen zemrën e dashuruar. Të themi se në këtë ‘shtatëshe’ kemi edhe poezi jo edhe aq të ‘aqta’, sidomos ndonjë nga strofat e “Natës së katërt” dhe “Përndezje Magjike”, që sigurisht janë pasoja të ndërskamcave të rimës.
Duke i rënë në fund kësaj përmbledhjeje poetike të Ragip Sylajt e pasi të ndalemi pak më shumë te proza poetike “Eliksir” krejtësisht në fund, do të bindemi se kemi pasur rastin të shijojmë një tufë vargjesh lirike të thëna nga brendësia shpirtërore me një gjuhë tonalitetesh të buta në lexim, por të thella në mbresëlënie si një “balsam shërues për shpirtrat e lënduar” (fq. 83).

Libra nga Ragip Sylaj

2008-07-07T12:08:00.003+01:00

Botime të reja

Ragip Sylaj boton librin e tij më të ri, “Estetika e misterit”

(Ose: Ftesë për leximin dhe përjetimin e letërsisë)

Autor tashmë i njohur dhe i verifikuar, që ka botuar nëntë libra nga fusha e letërsisë, prej të cilëve pesë libra të poezisë dhe katër libra të tjerë të tregimeve, Ragip Sylaj kësaj here sprovohet me një lloj të ri të krijimtarisë letrare – eseistikë. Libri më i ri i këtij autori është ai i kritikës letrare periodike, me titull “Estetika e misterit”. I paraprirë nga hyrja e autorit “Në kërkim të estetikës së misterit”, materia e librit është strukturuar në këto njësi: Libri i poezisë, Libri i prozës, Libri i kritikës dhe i esesë.
Libri përfshin vështrimet, përkatësisht esetë letrare të autorit për librat e rinj, të botuar deri në vitin 2002 në të përditshmen “Zëri” të Prishtinës ku punon aktualisht, në shtypin e periodik të Prishtinës, “Fjala”, “Sheshi”, “Jeta e re” etj., madje në disa të përditshme të Tiranës, si “Albania” e ndonjë tjetër si “Dielli” në SHBA.
Mëtimi i autorit me shkrimet e këtij libri është të përmbushë vakuumin ndërmjet librit dhe lexuesit. Kjo do të mbështetej në arsyen se kritiku letrar shpeshherë është lexuesi më i thellë dhe më ideal i letërsisë.
Ndonëse togfjalëshi ‘estetika e misterit’ ndodhet si titull i një shkrimi të këtij libri, megjithatë ky nocion bart diçka nga esenca e kërkimit të tij në akëcilën vepër letrare. Mbi të gjitha, në këto shkrime, përveç paraqitjes së librit para lexuesit, s’do mend se një nga synimet është kërkimi i harmonisë estetike ajo që e ka provokuar dhe preokupuar autorin e këtij libri. Andaj vështrimet letrare të librit “Estetika e misterit” të Ragip Sylajt mund të konsiderohen edhe si një ftesë për leximin e letërsisë, për leximin dhe përjetimin e vlerave letrare të verifikuara qoftë të letërsisë shqipe, qoftë asaj të përbotshme.
Ragip Sylaj (1959) me krijimtari letrare merret qysh nga bankat e gjimnazit, kurse në periodikun tonë letrar u paraqit në fund të viteve shtatëdhjetë. Ka punuar mësimdhënës, gazetar në gazetën e studentëve "Bota e re", në të përditshmen "Bota sot", ndërsa tash është gazetar i rubrikës së kulturës në gazetën e përditshme "Zëri" të Prishtinës.
Shkrimtari Ragip Sylaj deri tash ka botuar këto vepra letrare: “Hije e gjallë (poezi, 1986), “Anatomia e rrënjës” (poezi, 1989), “Obsesioni” (tregime, 1992), “Lisi i shenjtë” (poezi, 1993), “Përhitja” (tregime, 1996), “Mëngjes qumështor me akull” (poezi, 2000), “Humbella e fërgëllisë” (tregime, 2001), “S’kam kohë të jetoj me vdekjen” (tregime, 2004), “Eliksir” (poezi, 2007).
Për punën e tij krijuese është shpërblyer disa herë edhe me çmime letrare. Për librin e poezive "Hije e gjallë" është laureuar me çmimin "Hivzi Sulejmani" që jepej nga revista “Zëri i rinisë” për librin më të mirë të autorëve të rinj (1986), ndërsa në vitin 1999 u nderua me "Penën e artë" të revistës për kulturë, art dhe letërsi "Fjala" për poezinë më të mirë, “Kurth për liridashësin”, të botuar midis dy mitingjeve të poezisë në Gjakovë. Po ashtu është fitues i shumë çmimeve në konkurse të ndryshme letrare brenda dhe jashtë vendit.
Poezia e këtij autori është përfshirë në antologjinë e Ali Podrimjes, “I kujt je, atdhe” (Sprovë për një antologji, 2), (Prishtinë, 2003), të Ardian-Christian Kyçykut, “Un alfabet al poeziei albaneze" (Një alfabet i poezisë shqipe), antologji e poezisë shqipe në gjuhën rumune (Bukuresht, 2003), etj. Poezi të këtij autori janë përkthyer dhe botuar në gjuhët angleze, rumune etj.
Librin “Estetika e misterit”, me përkrahjen materiale të Drejtoratit për Kulturë, Rini e Sport, i Kuvendit Komunal të Therandës (Suharekës), e botoi shoqata për kulturë dhe art “Elena Gjika – Dora d’Istria” dhe ka 230 faqe. Përgatitjen teknike dhe artistike të librit e ka bërë dizajneri, Refki Gallapeni.

Box

Autorët, veprat e të cilëve (në poezi, prozë, kritikë e ese) janë marrë në prizmin e analizës së Sylajt në librin e tij “Estetika...”: Jorge Luis Borges, Eva Lipska, Zbignjev Herbert, Bllaga Dimitrova, Sabri Hamiti, Gani Xhafolli, Riat Ajazaj, Kujtim M. Shala, Vehbi Miftari, Besnik Mustafaj, Sali Bashota, Osman Gashi, Agim Ramadani, Adem Gashi, Arben Veselaj, Zejnullah Rrahmani, Lazër Stani, Kim Mehmeti, Ardian Christian Kyçyku, Musa Ramadani, Ismail Kadare, Fatos Kongoli, Veli Karahoda, Mehmet Kraja, Eqrem Basha, Kujtim Rrahmani, Ibrahim Berisha, Ibrahim Ibishi, Binak Kelmendi, Daut Demaku, Anton Nikë Berisha, Rexhep Murtez Shala, Xhemail Mustafa, Ali Aliu, Rifat Ismaili, Petrit Palushi, Xhavit Beqiri, Paulo Coelho dhe Ali Podrimja.

Përsiatje eseistike

Ragip SYLAJ

NË KËRKIM TË ESTETIKËS SË MISTERIT

Mbaroje çdo vepër tënden ashtu sikur të ishte e fundit në jetë.
Marko Aurelie

Kur kam filluar të shkruaj, ndonëse kënaqësinë e të shkruarit e kam ndier së brendshmi në mënyrë instiktive, nuk e kam pasur të njohur mendimin e Kamysë se të krijosh do të thotë të jetosh dy herë. E kam pasur të njohur një mendim tjetër të këtij shkrimtari e mendimtari që thotë se "të fillosh së medituari do të thotë të fillosh të jesh i minuar", dhe ndonëse e kam ditur se asgjë e madhe nuk është krijuar pa pasione të mëdha, nuk e kam ditur dhe madje jam trishtuar kur kam mësuar se "pasionet janë burim dhimbjesh" (Frojdi). Këtu zë fill ballafaqimi i ëndërrimtarit dhe i krijuesit, që është një përballje a përplasje me realitetin, me realitetin plot dhembje, te i cili duhet kërkuar edhe magjinë e krijimit dhe të transformimit të vetvetes e të të tjerëve.
Kritiku letrar - lexuesi më i thellë dhe më ideal i letërsisë

Për shkak të mundësisë së zgjedhjes së teksteve për interpretim, si për shkak të aktualitetit të botimit, që i përgjigjet më së shumti gazetës së përditshme, do ta quaja një lexim të kushtëzuar, edhe përkundër përzgjedhjes së tyre në kuptimin kualitativ të fjalës. Por edhe kjo zgjedhje që mund t'i përgjigjet sinkronisë së kësaj fjale mund të jetë një kontribut për vlerësimin e prodhimit tonë letrar dhe, kur e kur, edhe atij të përkthyer, gjë që mund të shërbejë jo vetëm si vlerësim, por edhe respekt dhe konsideratë sa e evidentimit të këtyre vlerave, sa provokim për autorin e këtyre shkrimeve po aq edhe për lexuesit e tyre të sotëm dhe të nesërm.
Me këtë rast do ta rikujtoja një konstatim të poetit Din Mehmeti, i cili thotë se kritiku e përmbush vakuumin ndërmjet librit dhe lexuesit, d.m.th. kritiku bëhet një ndërmjetësues i vlefshëm në këtë rast, në punën e tij ndoshta sizifiane për ta zgjuar vetëdijen letrare ndër ne. Kjo do të mbështetej në arsyen se kritiku letrar shpeshherë është lexuesi më i thellë dhe më ideal i letërsisë dhe kjo ndoshta qe njëra nga arsyet që rubrikën e recensionit në të përditshmen "Zëri" e mbititullova sprova të leximit krijues. Në këtë kontekst, ku mund të nënkuptohet relativiteti i mundësive të leximit dhe njëri prej varianteve të interpretimit, sigurisht se do pasur parasysh edhe aventurën e të dy këtyre proceseve, të cilat nuk mbeten pa u përcjellë herë me dhembjen e herë me kënaqësinë e krijuesit letrar. Sidoqoftë, ky libër është rezultat i shkrimeve të mia të kësaj natyre të botuara në gazetën "Zëri" (i përditshëm), në revistat për kulturë e letërsi, të Prishtinës, siç janë: "Sheshi", "Fjala", "Jeta e re" e gjetiu, por edhe në "Albania" të Tiranës e ndokund tjetër.
Që në këtë tekst hyrës mbase do të duhej sqaruar se këto shkrime a i dominon kënaqësia estetike (e leximit) e tekstit apo interpretimi i tij, sepse "lexuesi duhet të vendosë nëse një tekst do ta përdorë si tekst që ofron kënaqësi, apo nëse një tekst të caktuar do ta përdorë si element për ndërtimin e strategjisë së tij" (shih V. Miftari, "Teoria e objektit", fq. 30, fusnota 20). Ndonëse në shkrimet e mia disa herë mund të hetohen që të dy këto synime sa veç e veç po aq edhe në të njëjtin vend, në interpretimin e librit (akëcilit tekst letrar) kritiku letrar e shpërfaq edhe teorinë e tij të shkrimit, që e zbaton në krijimtarinë e tij letrare. (Përkitazi me kritikën e artistit, Albert Thibaudet-i, sipas Jean - Yves Tadie, thotë: "kritika shpreh së pari teoritë që i përkasin autorit, estetikën e tij, artin e tij poetik, të hedhura më pastaj mbi të tjerat", nga artikulli "Feneri i Aleksandrisë" te "Fjala" nr. 8-9/ Prishtinë, 2002, fq. 10).

Estetika e misterit - esenca e kërkimit

Në mos në akëcilin shkrim, së paku me këtë rast, mbase ka mundur të jepet edhe një biografi e leximit (togfjalësh i Xhemail Mustafës) e pse jo edhe e interpretimit. P. sh. si erdhi autori i këtyre shkrimeve në kontakt me librin, a ia dhuroi atë dikush, a ia preferoi dikush tjetër, a u ngushtua dhe e bleu pse i pëlqeu, a e bleu thjesht për korrektësi, a e huazoi sa për ta bërë një shkrim në gazetë apo revistë etj.? Ku e lexoi librin: në shtëpi, në autobus, mysafir në një vend tjetër, apo u nis rastësisht në një vend dhe u desh të përfundohet gjetiu; kur e nisi autori punën e interpretimit të librit (sepse shpeshherë dikush bëhet sebep në raste të tilla) dhe a bëhej kjo veprimtari thjesht për kënaqësi estetike, si vokacion krijues (si dashuri ndaj artit letrar), apo si nevojë për të mbijetuar si qenie njerëzore (para së gjithash) dhe si qenie krijuese (pas së gjithash)?
Ndonëse togfjalëshi estetika e misterit ndodhet si titull i një shkrimi të këtij libri, megjithatë ky nocion bart diçka nga esenca e kërkimit tim në akëcilën vepër letrare. Mbi të gjitha, në këto shkrime, përveç paraqitjes së librit para lexuesit, s'do mend se është kërkimi i harmonisë estetike ajo që e ka provokuar dhe preokupuar autorin e këtyre rreshtave. Shkrimet e botuar në faqet e shtypit të përditshëm dhe atij periodik doemos se iu nënshtruan një përzgjedhjeje dhe sërish u rimorën nëpër duar dhe iu bë ndonjë korrigjim i vogël sa në tituj, sa në tekstin vijues, me qëllim që t'iu iket përsëritjeve të panevojshme dhe, kur e kur, me qëllim të saktësisë së tyre. Shkrimet për disa libra që nuk u futën në këtë zgjedhje ose nuk i plotësonin kërkesat e mia, si realizime krijuese, ndërsa disa të tjera u lanë për një rast tjetër, pas ndonjë ripunimi.
Ndoshta me shkrimet e këtij libri, edhe nëse nuk ngrihet a nuk ulet vetëdija letrare ndër ne, së paku do të dëshmohet sa për titujt, sa për disa nga vlerat e tyre, sa për dijen e vlerësuesit të tyre, po aq (siç u tha më lart) për konsideratën ndaj librit, në kohën kur ai për shumë kë është bërë i huaj, por pa të cilin nuk mund të ndërtohet kurrë civilizimi modern, që do të duhej të mbetej një synim i përhershëm yni.

Prishtinë, (2002-2007)

*Ky tekst është botuar si hyrje e librit, me titull “Estetika e misterit”, të autorit Ragip Sylaj. Teksti botohet me ndërhyrje të vogla nga autori dhe me mestitujt, si lehtësi për lexim

Adem Jashari është zemra, ndërsa Ibrahim Rugova, truri i Dardanisë: Nga Alma Papamihali

2008-06-04T23:27:00.001+01:00

Nga Alma Papamihali - Zemra Shqiptare

Jeton Kelmendi, është një poet dhe publicist i kohërave moderne, lindur më 1978 në Pejë. Shkollën fillore dhe të mesmen ai i kreu në vendlindje, ndërsa studimet e larta në Prishtinë. Nën autorësinë e tij, lexuesi shqiptar është ndeshur jo vetëm ne Kosove, ku ai punon për shumë media, por edhe jashtë vendit, e sidomos ne Belgjike, Paris dhe së fundi në Bukuresht (Rumani). Shkrimet e Kelmendit, po luajnë një rol të rëndësishëm në çështjen dhe realitetin shqiptar, duke tërhequr vëmendjen e medias dhe duke u përkthyer gjerësisht në gjuhën vendase, sidomos ne çështjet politike aktuale. Por edhe poezitë e Kelmendit, janë te përkthyera gjithashtu në disa gjuhë dhe janë pjesë e disa antologjive. Ato kane pasur vazhdimisht lexues me përmasa te gjëra, si dhe janë ndjekur nga një kritike pozitive, qe e ka cilësuar poezinë e Kelmendit, një poezi bashkëkohore, moderne si dhe poezi me premisa ndikuese në esencën e letërsisë shqiptare. Edhe pse në një moshë relativisht ende të re, biografia e botimeve te Kelmendit është shumë e ngjeshur.

Shekulli i Premtimeve, 1999
Përtej Heshtjes, 2002
Në qoftë mesditë, 2004
Më fal pak Atdhe, 2005
Ku shkojnë ardhjet 2007
Zonja Fjalë 2007
Sa fortë janë rralluar letrat në gjuhen Rumune në Bukuresht 2007
Fryma, është në botim në gjuhën Angleze ne SHBA

Te jesh poet është madhështore, por jo secilës madhështi në botën që jetojmë, poeti ka kërkuar t´i thure një poezi. Ishte ky mendimi i pare qe me lindi, tek lexoja një poezi te poetit Kelmendi, ne vargjet e se cilës arrin te gjesh vërtetë madhështinë e dëshiruar, sidomos kur lexon fundin e poezisë...

"Nënë ti je emri ynë që shndrit në qiell
E tokë"

Janë vargje këto, kushtuar krenarisë se një kombi, siç është Nene Tereza për te gjithë ne shqiptaret, një madhështi, para se cilës poeti nuk mund te qëndroje indiferent. Ndaj duke dashur te lexojmë edhe me shume për ndjesinë e poetit mbi figurën e një prej personazheve madhore, qe inkurajon dhe shpesh i jep një grade superiore ne krijimtarinë e tij poetike. Ndaj do te kishim dëshire te dinim:

Ç´përfaqëson për ju një figure e tille, siç është ajo e Nene Terezës dhe si është pritur një poezi e tille nga lexuesi shqiptar apo dhe ai i huaj (nëse është përkthyer ne një gjuhe tjetër kjo poezi?

Kelmendi: Nëna jonë Terezë, tek unë përfaqëson majën më të lartë të krenarisë sonë kombëtare. Ajo padyshim, është sinonim i shpirtit dhe mirëssisë shqiptare. Kam provuar ta shkruaj një poezi të mirë për ketë figurë që nga viti dy mijë dhe ja kam dal ta bëjë diçka te tille, nga fundi i vitit të kaluar. Në fakt kam shkruar dhjetëra poezi dhe kur mendoja sa e madhe është Nëna Terezë, poezitë e mia për të, nuk me pëlqenin. Poezia për të cilën ju pyesni është botuar në disa revista dhe website në gjuhën shqipe dhe kam marrë shumë urime për ketë poezi, që më flenë në zemër.

Ndërsa lexojmë për ju, ndër të tjera në biografinë përmbledhëse, kemi edhe një pikë shumë interesante, që nuk mund ta lexosh tek biografitë e poeteve te tjerë. Jeton Kelmendi, është edhe "veteran i UCK-së". Nuk e di pse ashtu spontanisht, me erdhën në mend vargjet e të madhit Migjen:
"Mjerimi pjek femine para se te burrnohet/ don ta mesoje ti iki grushtit qe i kercnohet"...
Ndaj etja për lirinë e Kosovës dhe kërkimi me ngulm i realizimit te ëndrrës së fjalës se lire, nuk mundi t´ju lere pas, edhe pse ne një moshe te re, për te qene i rreshtuar në radhët e një ushtrie. Megjithatë qëllimi për te cilën kryhej një lufte, mbase ju kishte burrëruar përpara kohe.
C’farë domethënie ka sot për ju, një përvojë e tille historike dhe a mund të na tregoni diçka konkrete, mbi mbresat e atij viti?

Kelmendi: Sa herë që popullit i kanoset rreziku i zhbërjes, të gjithë qytetarët e vendit kanë obligim për t´a mbrojtur. E vërtetë që kam qenë i ri, akoma pa i mbushur të njëzetat, por fatin e patëm të tillë dhe pa modesti e them se nuk kam bërë gjë. Kam kryer vetëm një pjesë të vogël të obligimit ndaj atdheut tim. Është e vërtetë se lufta është edhe një përvojë e madhe e jetës, por pas krenarisë që ke mundur ti shërbesh atdheut, ke edhe shumë pakënaqësi. Dihet paslufta i ka euforitë dhe perfiterte e vet dhe ata shpërfillin të vreten dhe vlerat reale, gjë kjo që më së shumti prek ish-luftëtaret.

Sot... pas kaq vitesh përpjekjesh, vuajtjesh, stërmundimi dhe mbi te gjitha, heroizmi...Kosova gëzon pavarësinë e saj. 17 shkurti i 2008-s, do te mbetet ne zemrat e çdo shqiptari, date e përmasave historike, ndaj edhe te tilla data, nuk mund te kalojnë pa u përjetuar thellë, nga emocione të forta në zemrën e një poeti. Ku ndodheshit ose më sakte, ku e festuat 17 shkurtin e këtij viti? Gjithashtu c´domethënie ka për një poet dhe një publicist si ju, kurorëzimi i një Kosove të pavarur?

Kelmendi: Po, është e vërtetë se Kosova që nga 17 shkurti ka një gjysmë pavarësi. Nëse e shikojmë pak më mirë, Kosova vetëm ka bërë një hap drejt pavarësie, por nuk është pavarësi e plotë. Si poet e kam festuar ashtu si një artist i Kosovës, kurse si publicist dhe njohës i politikës së Prishtinës dhe relacioneve ndërkombëtare-Kosovë, kam pasur mendime të përziera. Me 17 shkurt kam qenë në Bruksel dhe e kam festuar me vetveten, duke shikuar TV tona dhe manifestimin e shqiptarëve kudo nëpër botë.

C´mendoni mbi gjendjen politike shqiptare në përgjithësi, pra parë në prizmin, Shqipëri-Kosovë-Maqedoni?

Kelmendi: Në fakt shqiptarët sot janë më mirë se kurdoherë më parë, nëse shikojmë historikisht. Shqipëria po ecën drejt Evropës, u thirr në NATO dhe që është më rëndësi është duke u zhvilluar ekonomikisht. Kosova është nisur drejt krijimit të mekanizmave, që e bëjnë shtetin funksional. Maqedonia dita ditës po u shkon në favor shqiptarëve, duke u bërë faktor kyç ata. Problem i madh mbeten raportet politike ndërmjet faktorëve shqiptar, në të tria vendet. E tëra kjo, është pasojë e njerëzve të politikës së vjetër në Shqipëri. Nga Kosova pas vdekjes së Ibrahim Rugovës, politika atje është dezorientuar dhe tani manipulohet dhe mashtrohet opinioni nga koalicioni i dy partive më të mëdha. Nuk ka opozite reale në Kosovë, kurse Hashim Thaçi kontrollon çdo gjë në vend. Kur flasim për Maqedoninë, dhe politikën shqiptare atje, është për të ardhur keq, se si shqiptaret nuk dinë ta menaxhojnë vetën. E vërteta është se të tria vendet, janë në top listën e vendeve më me korrupsion në Evropë. Ky është edhe problemi më i madh drejt integrimit në strukturat Euro- atlantike.
Jeton Kelmendi dhe Ibrahim Rugova ne nje takim (2003)

Një foto, shpesh flet më shumë se qindra fjalë. Megjithatë, njërën prej tyre, do doja veçanërisht ta komentonit pak me gjërë. Është fjala për një takim krejt të veçantë tuajin, siç është ai me presidentin, politikanin e një niveli botëror, Ibrahim Rugova. Cilat janë mbresat dhe përjetimi i atij takimi ne sytë e Kelmendit dhe c´mund te thoni për figurën e Rugovës dhe rolin aq të rëndësishëm te tij, si figure politike në kurorëzimin me Kosovën si shtet të pavarur?

Kelmendi: Me ish-presidentin Rugova jam takuar disa herë. Ne kemi të drejt të flasim çka të duam për figurën e tij, sepse ishte yni. Disa e shajnë duke menduar se janë patriot, nëse flasin keq për të, të tjerëve ua zë diellin edhe për së vdekuri, disave u shërben edhe tani për interesat e tyre nga më të ndryshmet. Ai tani nuk është më në jetë, por emri i tij mendoj është sinonim i lirisë dhe demokracisë në Gadishullin Ilirik. Fotot që kam me Ibrahim Rugovën sa herë i shikoj, ma sjellin ndërmend një fjalë të tij që ma kishte thënë dikur “nuk është lehtë të jesh i mirë dhe ta duash atdheun pa hile, a interes”. Mund ta them me plot gojën se pas disa kohe historia do mat me kohen e Rugovës, kurse e vërteta, do ta verë atë në nderin e kombit.

Tek flasim për figurën e Rugovës, fare natyrshëm n´a shkon mendja, tek ai që do të mbetet krenaria e kombit shqiptar, tek ai që i dha ngjyrën e gjakut te tij, lirisë se shtetit më të ri në botë, Adem Jasharit. Si e përshkruan Jetoni Kelmendi ketë figure madhore?

Kelmendi: Një gjë është shqetësuese për mua si intelektual. Shoqëria shqiptare në përgjithësi ka një ves të keq që e ka trashëguar nga mentaliteti ballkanik. Për ta ngritur dikë, duhet ta përulim tjetrin. Kur jemi këtu të Adem Jashari, dimë se disa bashkëkombas tanë, për ta ngritur figurën e heroit, pështyjnë mbi Rugovën. Mendoj se ne kemi vend për të të gjithë dhe kur bie fjala për vlerat e Kosovës, unë kam një fjalë Adem Jashari është Zemra, kurse Ibrahim Rugova truri i Dardanisë.

Ju jeni një poet shumë i talentuar, por ajo që spikat kohëve të fundit në shtypin shqiptar, është aktiviteti juaj i gjerë në media dhe kryesisht në politikë.
C´vend zë politika në jetën tuaj, duke e krahasuar me letërsinë?

Kelmendi: Arti dhe letërsia për mua, janë dashuri pa të cilën nuk mundem, kurse politika është profesion, ngaqë unë jam njeri i medies dhe media është shtëpia e politikës. Tek mediat shqiptare ju e dini, unë shkruaj kohë pas kohe dhe kryesisht kritikoj fenomenet dhe dukuritë e përquduara të politikanëve tanë. Mendoj se ne publicistët dhe intelektualet në përgjithsi, duhet të shohim drejt dhe jo të jemi servil të politikës. Ju lutem, ju e dini që unë kritikoj edhe të majtën, edhe të djathtën dhe jo siç bëjnë disa kolegë të mitë në Tiranë dhe Prishtinë. Thjeshtë mendoj se kështu ne i kontribuojmë shoqërisë dhe ndikojmë në uljen e dukurive të këqija politike.

Autorët e preferuar për ju, nga letërsia shqiptare dhe ajo e huaj?

Ismail Kadare dhe Jeton Kelmendi (Prishtine 2001)

Kelmendi: Kryesisht lexoj nga autorë të huaj, por natyrisht edhe shqiptar. Veç asaj profesionale, lexoj dhe poezi, romane, drama etj dhe ato kryesisht nga interneti. Nga autoret tanë lexoj librat e miqve dhe kolegëve të mijë si Agron Tufa, Ndue Ukaj, Arjan Leka e të tjerë. S'po i përmend tani të gjithë. Por edhe pse lexoj dhe preferoj këta autorë dhe shumë të tjerë, do doja të vecoj në këtë rast dhe emrin e të madhit Isamil Kadare, vepra e të cilit po ndikon pozitivisht në njohjen e emrit te shqiptarit nëpër botë.

Një poet, një publicist, kërkon te jetë pothuajse për gjithçka i informuar.
Kjo ka të bëjë kryesisht me natyrën gazetareske të personit. Thjesht doja një përgjigje te shkurtër. A është Jetoni kurioz nga natyra?

Kelmendi: E vërtet se përpiqem të jem i informuar, me aq sa kam mundësi. Dihet mirë se nëse nuk i përcjell gjërat, ato ecin shpejt dhe informatat janë ushqim për të ecur në hap me kohën. Duhet të kemi parasysh se në ditët tona, jeta është shumë dinamike, prandaj kërkon angazhim dhe përkushtim të madh. Është e natyrshme, se tek unë ka ndikuar edhe profesioni dhe puna gazetareske.

Siç e kam thënë edhe më lart, edhe pse në një moshe të re, ju keni punuar në mënyrë intensive dhe keni kurorëzuar në shtyp një sërë botimesh. Me çfarë po merreni konkretisht tani dhe a do të ketë mundësi lexuesi së shpejti të lexojë diçka te re nga ju?

Kelmendi: Në natyren time, është që mos të ngutem të botoj shumë, por të përpiqem që kur botoj të mos botoj gjithçka. Kam disa libra për botim: një përmjedhje poezish pres të dal në SHBA këto ditë diku. Po ashtu, po përpiqem edhe në gjuhen Frënge, ta botoj një libër. Për lexuesin shqiptar ndoshta nga fundi i vitit, mund të nxjerr dy libra, njërin me poezi dhe tjetrin dramë.

Ku jetoni momentalisht dhe hera e fundit që keni qenë në Kosovë?

Kelmendi: Unë jetoj në Bruksel shumicën e kohës, por edhe në Paris shkoj nga dy dite në javë. Sa i përket Kosovës, së fundi e kam vizituar në janar të këtij viti.

Artistet në përgjithësi dhe poetët në veçanti, janë njerëz të ndjeshëm nga natyra. Ata janë të parët që e përjetojnë, qofte mirësinë dhe bukurinë e kësaj jete, ashtu dhe te këqijat e mangësitë e saj. Si mendoni, (duke qënë një njohës i mirë i realitetit shqiptar), cili është problemi ose mangësia kryesore e këtij realiteti, qe do te ndikonte ne një jetë më të mirë dhe mbarëvajtje bashkëkohore?

Kelmendi: Nëse shikojmë natyrën e atdheut, gjithandej ka shtrihen tokat shqiptare, ne kemi bukuri të rralla natyrore, por se sa dimë ne ta mirëmbajmë atë dhe sa investojmë në bërjen e kushteve për turizëm, është diçka krejt tjetër. Nga sipërfaqja e madhe që ka Shqipëria, deri tek bjeshkët e bukura, të gjitha duan një investim në bërjen e kushteve më të mira. Në atë mënyrë, që të bëhen tërheqëse për syrin e turistëve të huaj. Mua natyra më jep forcë dhe imagjinatë për të krijuar art, kur jam në duke vizituar, sidomos vendet e tilla në atdhe.

Meqë dhe unë jam poete, do doja të them, thjesht që përveç letërsisë, tek unë muzika zë një vend të rëndësishëm. Po Jetoni, a dëgjon ndonjëherë muzikë me volum të lartë, apo jeni kryesisht një tip i qete?? ...dhe nëse po, cilën rryme muzikore, ose këngëtarë preferoni?

Kelmendi: Do të nisëm nga thinja e popullit “le të më çoi ai që është rrëzuar vet”. Pra meqë ju jeni poete, e dini më së miri se si është jeta e poetit. Unë për nga natyra jam shumë i qetë, por muzikën e preferoj shumë. Varësisht nga ambienti, ashtu e dëgjoj muzikën, p. sh. Kur ndodhëm në bjeshkët e Dukagjinit dhe në Rugovë e dëgjoj Dervish Shaqën dhe e pëlqej me zë sa më të lart. Kur jam në me shoqëri, dëgjoj atë që është e preferuar për njerëzit që janë me mua. Ndërkaq kur jam vetëm, degjoj më së shumti balada, qoftë shqip, qoftë anglisht. Këngëtar të preferuar kam disa prandaj s’ po ju jap emër.

Nëse do te kishe mundësinë te jepje ndihmësen tende në realitetin që jetojmë, ku mendon konkretisht që duhet ndryshuar diçka?

Kelmendi: (Qesh) Fatmirësisht, që nuk jam në një pozitë të tillë që mund të ndryshoj shumë. Sikur të isha në një pozitë të tillë, do ta ndryshoja gati, gjithçka që na shoqëron në jetë, pasi syri im sheh shumë parregullsi në shoqërinë tonë. Do ta ruaja pa e ndryshuar bukurinë e vajzave shqiptare, që unë i quaj bukë vargu dhe ujë fjale.

Jeton Kelmendi dhe shoqeruesit ne Luginen e Presheves

Sot ju jeni një poet dhe publicist i njohur...Nëse letërsia, ose fusha e medias nuk do të ishte profesioni juaj, ne cilin profesion do e shihnit veten tjetër?

Kelmendi: Në fakt unë kam edhe nje profesion, jam biokimist, por atë nuk e kam dhe aq për zemer, prandaj nuk punoj në atë fushë. Profesion tjetër që e dua shumë, është aktrimi por edhe filozofia më shkon për zemër. Cilëndo nga këto dyja po ta kisha duke specializuar, nuk do isha pishman.

Përveç artit te të shkruarit dhe publicistikes, si e kalon kohen e lirë Jeton Kelmendi?

Kelmendi: Jam një ithtarë i të shëtiturit dhe të vizituarit të vendeve dhe monumenteve. Është e rregullt vizita ime në ndonjë nga vendet dhe muzetë e Evropës. Merrem dhe me sport ngapak, jo rregullisht por në menyrë pasive, kështu e kaloj kohën e lirë, kur nuk lexoj gjë.

A e ka gjetur ai shpirtin binjak, me të cilin ndan dhe ndër çastet më të bukura?

Kelmendi: Kjo pyetje para disa vitesh është konsideruar provokim, por sot një pyetje reale. Dihet se artistet janë pak aventurist në shpirt dhe nuk janë të vetmuar kurrë, por unë jo, nuk e kam gjetur akoma njeriun e tillë. Njeriu im do të jetë shqiptar, nga atdheu im, ketë ja kam premtuar vetes dhe kur do ta kem, është në të ardhmen. Dua që njeriu i jetës t’më flasë shqip.

Qyteti më romantik për ju, është...?

Kelmendi: Vjena dhe Parisi, nga vendet e huaja, kurse Berati, nga qytetet e atdheut.

Keni një shprehje apo thënie të preferuar, që mund ta quanit "moto" të jetës suaj?

Kelmendi: Po, shiko të tjerët dhe orjentoje veten. Kjo është motoja ime e jetës, por dhe porosia për miqtë e mij.

Një opinion, apo një sugjerim mbi faqen elektronike "Zemra shqiptare"...Për shembull nëse dëshironi të lexoni kryesisht diçka me shume?

Kelmendi: Zemra Shqiptare, është një agjenci prej më të mëdhave dhe më të vizituarave në gjuhën Shqipe të këtij lloji. Shefit të kësaj faqe i dëshiroj sukses dhe punë të mbarë. Bën një punë të shkëlqyeshme, kurse ju Alma, ju falënderoj për pyetjet e gjithanshme dhe komplete, për një intervistë në detaje.

Edhe unë, do doja t´ju falenderoja gjithashtu, qe patët mirësinë dhe kohën, për t´ju pörgjigjur çdo pyetjeje drejtuar nga unë. Njëhkohësisht, ju uroj frymëzim në rrugën e bukur të artit dhe shpresoj të kemi mundësinë të bashkëbisedojmë përsëri herë të tjera.

© www.zemrashqiptare.net

Fragmente Nga romani i fundit i Petrit Palushi

2008-05-30T16:59:00.004+01:00

Petrit Palushi

NJERIU QË KUJDESEJ PËR VARRIN E VET

-fragment nga romani -

Qe një ditë e martë kur mbeti pa mend në krye.

Kish lëvizë dheu i varrit të birit të vet. Për çudi, mendja i shkoi për keq se vdekja mund t’ia rrokte vetëm fëmijët, por kurrsesi atë apo bashkëshorten. Nuk e kuptoi pse ajo dreq mendje e mbrapshtë iu pikëzue vetëm te fëmijët.

I qe ngulitë në mendje se, nëse lëvizte dheu i varrit, atëherë në shtëpinë e të ndjerit mund të vinte vdekja e dytë, por s’mund të harronte me ardhë edhe e treta. Në mos vdekje, ajo shtëpi e shenjuar mund të kish fatkeqësi të tjera të rënda, sa nuk mund ta merrte veten për sa e sa kohë. Vetëm mbasi të kapërcehej fatkeqësia e tretë, mund të merrte frymë lirisht dhe mbas kësaj, sikur nuk priste më të liga të tjera, të paktën për disa kohë dhe jeta aty mund të rridhte njësoj si më përpara.

Atëherë, që ajo ta merrte vetëm atë, gjeti fuqi dhe e kthjelli mendjen se duhej të hapte një varr për veten e vet.

E pati bindje të plotë se vetëm ashtu mund t’i ndërronte udhë vdekjes.

Të gjithë kujtuan se ai varr i zbrazët duhej të ruhej për të, që kur ai të ndërronte jetë, ta varrosnin aty, mu pranë bujtinzës së birit të vet.

Askush s’e mori me mend pse ai e thirri vetë vdekjen ta merrte qetë, pa pasë një grimë frike a hutie. Ai po e priste me padurim, ashtu si i verbri pret dritën e syve mbas një kohe të gjatë që e ka humbë atë dhe jeton me shpresë se mund t’i kthehet. Ajo gjë e frikshme po vinte t’i ledhatonte fytyrën e ashpër dhe po e thirrte të ndryhej nëntokë, mu aty ku s’lëviznin retë e qiellit, por as uji i Drinit të Zi nuk mbërrinte kurrsesi atypari.

Nuk i kallëzoi kujt përse e hapi atë varr.

Kish frikë se vdekja do t’idhnohej me të dhe mund ta anashkalonte menjëherë. Kësisoj, ajo do ta kish më lehtë të zgjidhte. Varri qe bërë gati për të, madje qe hapë gati me dorën e tij, pra sa ta zinte vetëm atë dhe jo tjetërkënd, prandaj ajo mund ta merrte thuajse qetë-qetë.

Pati një lehtim në shpirt kur e solli nëpër mend se, ajo, megjithëse po afrohej, do ndalej vetëm tek ai, do e përfshinte në barkun e vet vetëm atë, ndërsa dy fëmijët e tij, nuk do t’i gjente gjë prej gjëje. Kësisoj, ai ngushëllohej se vetëm kështu po ua largonte si me duar vdekjen fëmijëve të vet.

E kapte njëfarë lumturie kur e sillte nëpër mend se atë varr s’mund ta prekte kush. Sikur kish mbërritë në një marrëveshje me dikënd se pas vdekjes së birit të vet, vetëm ai e kish radhën të zhytej në kthetrat e saj më parë se t’i merrte ndonjërin prej dy fëmijëve të tjerë, ose, ndoshta dhe të dy përnjëherësh.

Varri qe hapë tashmë, qe përgatitë vetëm për atë dhe jo për tjetërkënd.

Përmasat e atij varri qenë t’atilla që s’mund të futej tjetërkush aty, përveç tij, prandaj ajo gjë e mbushi plot gazmend.

Dhe ai lutej që jeta e vet të mbyllej sa më shpejt…

1

Kur u lind Egzon Drini, i biri i Bardhit, qe një natë e njëllojtë me Natën e Shëngjergjit.

Kështu i thanë shumë kohë më vonë, mbase kur i kish kalue shtatë vjetët, apo kur nuk i kish mbushë ende.

Edhe pse nuk e dinte mirë se ç’ishte Nata e Shëngjergjit, sa herë vinte ajo natë, ngazëllehej sa nuk thuhej se në shtëpi gatuheshin gjëra të veçanta, që s’gatuheshin ndonjëherë gjatë gjithë vitit, ose gatuheshin fort në të rrallë.

Dalngadalë po e kuptonte se qe një fëmijë me fat.

Nuk u lind në një natë të lumnueshme si Nata e Shëngjergjit, por, siç ia shpjegonin kohëmbaskohe, sa edhe ia përsëritnin me një farë zelli si të tepërt, çdo gjë do t’i shkonte mbarë në jetë dhe qe afërmendsh, më mbarë se fëmijëve të tjerë.

Ia ndërmendën disa herë se, edhe pse nuk u lind në Natën e Shëngjergjit, ajo natë kur ai erdhi në jetë, u qe dukë e njëllojtë me të. Prandaj, mu për atë, sikur qe një fëmijë me fat, më fatlum se fëmijët e tjerë, por veçanërisht më tepër se të gjithë moshatarët.

Shpesh i thoshin se ai e kish fatin përmbrenda vetes, sa i qe shpërnda fije-fije në krejt trupin e qenien e vet.

Për të fati qe si diçka e përafërt që mund ta shtynte të shkonte përpara pa kurrfarë brenge; qe një lloj shtyse që mund t’i jepte gëzim edhe në ditën më të mërzitshme të vitit.

Asnjëherë nuk e kuptoi mirë pse fati i buzëqeshi në krye të herës, qyshse doli në jetë, përse nuk duhej të frikej prej asgjëje, siç frikeshin shpesh njerëzit e tjerë, sidomos fëmijët, por ai mund ta trembte frikën njëlloj siç trazonte shpesh macen e larme që mbante në shtëpi.

Megjithatë, në një rast iu krijue përshtypja se të kishe fat do thoshte të rendje gjithsaherë pas një gjëje që e lakmon shumë, por vështirë se e arrin atë.

Në një rast tjetër iu ngulit në mendje se të kishe fat do thoshte që të mirat binin vetëm prej qielli; fatlumi mund t’i gëzonte të mirat pa një grimë mundimi, madje me lehtësinë më të madhe dhe përherë do të çonte një jetë të gëzueshme.

Një tjetërherë i shkrepi në mendje se të kishe fat do thoshte të ishe njeriu më i pafat në botë, sepse, atëherë kur mendoje se po të trokiste fati në derë, ose edhe mund të buzëqeshte ai fat për do kohë, vinte si papritmas diçka e rëndë që ta përmbyste krejt jetën dhe bashkë me të e tërhiqte zvarrë krejt lumturinë e përkohshme që dukej se qe aq pranë.

Qyshdoqoftë, qe një fëmijë i lumtur pse u lind në një qytet ku kish pranë e pranë dy lumenj që i dukej se mbanin emra të çuditshëm, Drini i Zi dhe Drini i Bardhë dhe ku lahej me të njëjtën lehtësi në ujin e tyre. Megjithatë, kur lahej në ujin e Drinit të Zi, veçanërisht tek valët pranë urës, sikur kish njëfarë frike të pakuptueshme. Aty uji s’i dukej njësoj si uji tjetër përgjatë lumit, sa në verën e mbrame pat thënë si vetmevete se nuk do lahej më aty. E ndiente veten të lumtur, sepse kur t’arrinte pesëmbëdhjetë vjetët, ndoshta dhe më herët, do ta kalonte me not ujanën e Drinit të Madh, mu aty ku bashkoheshin Drini i Zi dhe Drini i Bardhë.

Dalngadalë nisi të kuptonte se të kishe fat do thoshte se punët të shkonin gjithnjë mbarë; këtë gjë e lidhte shpesh me diçka që kish të bënte qysh me ardhjen në jetë: edhe pse nuk u lind në Natën e Shëngjergjit, por në një natë të tillë që njerëzve u qe dukë e njësojtë me të.

Ajo natë që i solli fat, nisi t’i shfaqej shpesh si nata më e ndritshme e gjithë jetës, si një natë që kish qenë mbështjellë vetëm me yllza.

Kur i kaloi shtatë vjetët, tri herë rresht pati rastin ta kremtonte Natën e Shëngjergjit.

Mbasi kalonte Nata e Shëngjergjit dilte nëpër qytet të merrte vesh nëse një natë më parë u lind ndonjë fëmijë e të bëhej me fat edhe ai, por kurrë s’e mori vesh një gjë të tillë. Kur një herë i tha nanës së vet për atë gjë, ajo ia ndërmendi se duhej të kujdesej për natën që shënonte lindjen e tij njëlloj si për Natën e Shëngjergjit, mbasi nata kur u lind ai, njerëzve atypari u qe dukë e njëllojtë me të, sa kishin qenë ndërdyshtas nëse Nata e Shëngjergjit qe afrue aq shpejt, megjithëse duheshin edhe pesë muaj e njëmbëdhjetë ditë të vinte ajo natë.

Në një rast, për pak u mbyt në vijën e ujit që e ndante qytetin mespërmesi; atë ditë vija pati shumë ujë dhe as vetë s’e mori vesh mirë si shpëtoi.

Të katërtën herë nuk arriti ta kremtonte Natën e Shëngjergjit, sepse gjashtë muaj para se të vinte ajo e morën valët e Drinit të Zi.

Gjatë gjithë asaj jave para se ta thithnin valët e lumit, pati frikë prej ujit, një frikë të tillë që s’e kish pasë ndonjëherë. Por as e kish pasë në mendje ndonjëherë se uji mund ta përpinte.

Ndërsa, një ditë para se ta merrnin valët e ujanës së Drinit të Zi, tek kthehej prej shkolle dëgjoi si rrëshqitas dikënd të thoshte se edhe me e pasë fatin kundër njeriu s’mund të bënte kurgjë prej gjëje pasi çdo gjë qe e shkruar qysh më parë. Në mbrëmje e kapi gjumi herët dhe s’mundi ta pyeste babën e vet se ç’do të thoshte me e pasë fatin kundër; as të nesërmen në mëngjes, mu në ditën kur do t’i merrej fryma, s’mundi t’i ndërronte dy fjalë me të sepse Bardhi qe ngritë fort herët dhe kish shkue në punë.

2

Egzonit i kishin mbetë edhe shtatë ditë të mbushte njëmbëdhjetë vjet.

Jugera, motra e vet, qe një vit më e madhe se ai.

Ajo i kish thënë qysh në verë se bash atë ditë kur të vinte gazmendi i ditëlindjes së tij, me plot fëmijë të tjerë do rendnin bregut të ujanës. Shpejt e shpejt, mbasi të mbërrinin tek Ura e Përtejme, do luanin shpengueshëm mbi atë urë. Do luanin atje, madje, edhe sikur t’i zinte nata jashtë dhe t’i stërpikte frikshëm me terrin e saj. Edhe sikur t’u mjegullonte dhe rrudhte edhe dritën e syve. Tekembramja, të gjithë së bashku të lidhur dorë për dorë, do ngarendnin njëmbëdhjetë herë rresht përgjatë urës si të kallëzonin gëzueshëm se Egzoni po shënonte njëmbëdhjetë vjetët. Nëse do t’i zinte nata jashtë, dhe qenë të bindur se do t’i zinte se do t’i tërhiqte me tepri veçanërisht ajo e vonë e terrtë, do kënaqeshin më tepër pa pasë frikë se prindërit e tyre do bëheshin merak dhe nuk qe çudi që ata mund të vinin deri aty dhe mu në zemër të Urës së Përtejme do t’i qortonin me fjalët më të ashpra.

Një javë para se të mbytej, Egzoni i tha Jugerës se atë vit nuk donte të shënonte ditëlindjen.

Madje, si shpërfillshëm i tha se as i shkonte ndër mend ta bënte një gjë të tillë, e cila, më shumë do ta trazonte sesa ta gëzonte përnjëmend.

Me shumë këndellje i tha gjithashtu se i qe mbushë mendja top të priste të mbushte pesëmbëdhjetë vjetët. Mu atëherë do t’ish më i rritshëm dhe, mu n’atë ditë, do mundohej ta kalonte me not Drinin e Madh, çka do kënaqej ku s’shkonte më. Ai do shkonte atje, edhe nëse ngrija do ta kish mbulue vendin kahmos e kudo, madje, edhe nëse copa të akullit të lëviznin herë në ujë e herë përmbi të, por, edhe nëse bora të qe shtrue udhëve dhe ai të mos kish asnjë mundësi me u avitë pranë ujanës.

Jugera iu lut rëndshëm, thuajse gati-gati me të qarë, se ditëlindjen do ta shënonin patjetër, edhe sikur të mos donte ai. Ajo shtoi prap me lutje se gjithë fëmijët e tjerë atypari mezi e prisnin atë gjë n’atë çelje të stinës që pritej t’ish shumë e ftohtë, ku, me sa dukej, bora do ta mbulonte atë mjedis krejtekrejt, por, për fatin e tyre, gazmendi i ditëlindjes do bëhej më i ëmbël dhe ata do këndelleshin më tepër, do ta nisnin dimnin me diçka shumë të ngrohtë.

Me gjithë lutjet e Jugerës, madje edhe të Rronit, vëllait më të vogël, Egzoni nuk pranoi.

U përsëriti, madje me një lloj krenarie që s’e kish shfaqë ndonjëherë dhe as e kishin parë të shfaqej ashtusoj para tyre, se vetëm kur të mbushte të pesëmbëdhjetë vjetët do e shënonte ditëlindjen. U tha atyre se do t’ish shumë më i rritshëm, shumë më i hovshëm dhe do kish më shumë dritë në shpirt. Mu atëherë Drinin e Madh do ta kalonte me not prej bregut në breg, qetë-qetë dhe me gaz në shpirt, edhe sikur ujana të qe më e ftohtë se kurrnjëherë tjetër. Vetëm atëherë, kur sapo t’i mbushte pesëmbëdhjetë vjetët dhe mbasi ta kapërcente me not Drinin e Madh, kish se çfarë t’u tregonte shokëve. Plot këndellje do t’u thoshte atyre se e kish kalue Drinin e Madh më lehtë se vijën e ujit ku ata shpesh kishin luajtë me thupra, njëlloj si të bënin gara me kuaj.

Jugera iu drejtue rishtas me fjalë të tjera lutëse.

I tha për të kushedisatën herë se duhej ta shënonin ditëlindjen edhe për diçka tjetër, sepse asnjëri prej fëmijëve atypari nuk u lind në çelje të dimnit, prandaj ai muaj do t’u dukej i zbrazët, ku ditët do t’ishin të njëllojta dhe të vakta.

Egzoni ndërroi mendje krejt papritmas.

Për çudi, dy ditë para se të mbytej, i tha Jugerës, se do ta shënonte ditëlindjen.

Iu shkrep ta shënonte atë, sepse një natë më parë, pak kohë para se ta merrte gjumi, i qe afrue diçka në mendje sikur ta pickonte me shumë forcë e t’ia kujtonte se derisa të mbushte të pesëmbëdhjetë vjetët qe një kohë e largët. Pikërisht ajo gjë e frikoi se i duhej të kapërcente edhe tre vjet të tjera deri atëherë sa të mblidhej me shokët e shoqet e të shënonin së bashku ditëlindjen.

Dëgjoi Jugerën t’u thoshte fëmijëve të tjerë se dita e gëzueshme e Egzonit po afrohej dhe nuk qe aq e largët sa e kishin mendue një ditë më parë. Mu për këtë ata do shkonin deri tek Ura e Përtejme, do luanin sa të kënaqeshin dhe, të gjithë së bashku, të lidhur dorë për dorë, do ngarendnin njëmbëdhjetë herë rresht përgjatë urës si të kallëzonin se ai shënoi të njëmbëdhjetë vjetët.

Një ditë para se të mbytej, me plot përtesë i tha Jugerës se kish ndërrue mendje edhe një herë.

- Kaq shpejt ndërrove mendje? - e pyeti e çuditur Jugera.

- Po, - ia ktheu me një zë të plogësht.

Më pas krejt i qetë shtoi se kish dëshirë të shënonte ditëlindjen vetëm kur të mbushte pesëmbëdhjetë vjet dhe kurrsesi më përpara.

Mbas një heshtjeje të shkurtë, si të merrte pak frymë, i kallëzoi Jugerës me njëfarë frike se një natë më parë, si nëpër ëndërr dëgjoi një zog si të përhimtë tek këndonte se vitet kalonin shumë shpejt, se ajo kohë deri atëherë kalonte shpejt si me qenë tri ditë, në mos më shpejt. Mendja e tij e njomë dhe e shkrifët, e kish rrokë bukur mirë këngën e zogut, prandaj mu për atë ndërroi mendje që vetëm kur të mbushte pesëmbëdhjetë vjet do shënonte ditëlindjen dhe vetëm atë ditë do kapërcente me not Drinin e Madh, krejt i qetë dhe pa më të voglën frikë.

Në mëngjesin e ditës që do t’i sosej fryma, tha vetmevete se derisa të mbushte pesëmbëdhjetë vjet qe shumë larg.

Ndërkaq, po i dukej e largët edhe dita kur të shënonte njëmbëdhjetë vjetët dhe sikur ajo ditë qe e largët sa s’do mbërrinte kurrë.

Ajo ditë, për çudi, po shtyhej e shtyhej dhe nisi të lëndohej.

Seç e kaploi një dëshirë që ai gazmend t’ish n’atë të diel dhe jo në tjetër ditë. Madje t’ish mu në mesditë!

As e mendoi se po e dëshironte atë gjë për të zezën e vet!

3

Në ditët e para mbasi Egzoni qe mbytë u përmend nëpër qytet se fillimisht ai u qe dukë një fëmijë me shumë fat, por dhe mendonin se qe edhe një fëmijë fatsjellës. I mëshonin fort atij mendimi se, kur u lind ai, qe një natë që çuditërisht u la përshtypjen se qe e njëllojtë me Natën e Shëngjergjit. U qe mbushë mendja top se po të lindej fëmija n’atë kohë të lumnueshme, thuajse të ëndërrt, të mbarat do ta ndiqnin atë gjithsaherë, qoftë fëmijë apo dhe kur t’ish pak më i rritshëm, qoftë edhe dhjetë apo pesëdhjetë vjet më vonë, dhe për të qe e njëllojtë sikur t’ish verë apo dimën.

Çuditërisht, sikur e mbushnin veten me faj kur thoshin shpesh se mbase e keqja kish ardhë tek ai fëmijë, sepse ata vetë e kishin ngatërrue një natë të zakonshme me një natë jo të zakonshme, me atë natë që shfaqej vetëm një herë në vit.

Në Kafe-bar përkundruall shkollës, mësuesi Lul Fana i thoshte kolegut të vet, Shpat Qafmollës, se mbytja e Egzonit kishte një farë shpjegimi, që mund të kish ardhë si diçka krejt e parathënë; si e tillë ajo kishte vetue për shumë kohë para syve të tij, sa e kish tërheqë marramendshëm siç tërheq fëmijën një lojnë e bukur.

- Unë i lidh shumë gjëra edhe me emnin dhe mbiemnin, - vijoi ai.

Shpati po e shihte si me dyshim.

- Ja, për shembull, Egzoni, - foli prap Luli, - Egzon Drini.

Shpati po ia ngulte sytë gjithnjë e më tepër.

- Pra, Egzon Drini. E gzon Drini.

Shpati sikur u shpërgjum.

- Domethënë, e gzon Drini? - e pyeti Lulin shpejt e shpejt edhe si të shpëtonte nga diçka si e pakuptimtë që po i sillej nëpër mendje.

- Po, e gzon Drini. Në njëfarë mënyre sikur ka me e gzue Drini.

Luli mori frymë thellë.

- Ai fëmijë, sikur u lind ta gëzonte lumi Drin dhe krejtekrejt vetëm Drini i Zi, dhe kurrsesi s’pati fat ta shijonte jetën. Një lloj parandjenje e thellë dhe krejt e çuditshme. Diçka e rëndë që sikur vjen nga emni dhe mbiemni. Një rastësi e papëlqyeshme, e rëndë dhe njëkohësisht edhe shkatërruese.

Shpati mezi priti që Luli të mbaronte.

- Ndoshta, por vdekja e tij qe një rastësi.

Luli menjëherë u përpoq t’i mbushte mendjen se për ato që thoshte qe krejt i sigurtë, madje kish një siguri të tepërt.

- Jo krejt rastësi, por ai sikur e kish lypë vetë atë vdekje.

Shpati e pa se qe e kotë t’i kundërshonte.

Megjithatë, nisi të fliste si për t’i dhënë më tepër frymë asaj bisede.

- Them rastësisht, sepse ai shkoi tek Ura e Drinit të Zi së bashku me fëmijët e tjerë. Iu mbush mendja të kërcente prej ure dhe kërceu.

- S’qe e rastësishme, - foli Luli. - Egzonin sikur e tërhiqte vazhdimisht diçka e rëndë si pakuptimshëm.

Ndezi një cigare, po e ndjeu se nisi ta thithte kotsëkoti.

- Egzonin e tërhiqte uji i Drinit, - vazhdoi Luli, - sidomos uji i Drinit të Zi. Pothuajse njëlloj në të gjitha stinët. Kur s’kish mundësi të futej në ujë, në dimën apo në vjeshtën e ftohtë, ai dilte shpesh me shokët kah brigjet e lumit. Ndërsa shokët e tij luanin atypari, ai kënaqej tek shihte ujin që rridhte rrëmbyeshëm dhe shpesh hidhte gurëz sidomos mu aty ku dallgët qenë më të mëdha. Fëmijët më tregonin se Egzoni shpesh nuk luante me ta, por hidhte e hidhte gurëz në lumë.

Shpati e ndërpreu ndërkaq.

- Ti mendon se e kish shumë frikë ujin, sidomos ujin e Drinit të Zi?

- Aspak, - tha Luli. - E donte ujin tepër dhe ajo gjë i mori jetën. Ai luante me ujin, kënaqej me të dhe sidomos me dallgët e lumit. Dhe pikërisht uji e mashtroi keqas. Ditën kur kërceu prej ure, uji i qe dukë i ngrohtë sikur t’ish ditë vere.

E fiku cigaren si me një lloj inati.

- Qe një fëmijë jetëshkurtë, - vazhdoi të fliste.

- Shumë jetëshkurtë, - shtoi pas pak mbasi mori frymë thellë.

- I pafat, - foli Shpati, - dhe me një fund shumë të idhtë.

- Uji, uji, - ndërhyri Luli, - qe shumë ndëshkimtar për të.

Ndezi një cigare tjetër dhe vazhdoi të tymoste me një lloj padurimi t’i shkonte sa më shpejt deri në fund.

- Gjëja më e shtrenjtë për të i mori jetën.

Kësaj here foli me shumë përtesë.

Në Kafe-bar u duk Bardhi. Përshëndeti dhe u ul pranë Lulit dhe Shpatit.

- Ftohtë? - e pyeti Luli.

- Shumë ftohtë, - ia ktheu ai.

Bardhi qe fort i verdhë në fytyrë.

- Një kafe? - e pyeti Shpati dhe po e shihte me vëmendje kah sytë.

Sytë i qenë rrudhë krejt dhe ngjanin fort të vockël si sytë e një fëmije.

Bardhi nuk foli, vetëm se tundi paksa kryet.

- E donte shumë ujin, - nisi të fliste ai.

Shihte herë njërin, herë tjetrin.

- E qortoja plot herë të mos e kishte mendjen vetëm tek uji i lumit Drin, por s’më dëgjonte. I qe ngulitë fort në mendje. Dhe fundi… ?!

- Ky qe fati i Egzonit, - foli Shpati.

- Mos i ndodhtë kujt! - ia ktheu Bardhi.

- Sikur e kërkoi vetë vdekjen, - ndërhyri Luli dhe e pa Bardhin me vëmendje.

Ndërkaq kamerieri solli kafenë.

Bardhi i ktheu nja dy a tri hulme, e lëshoi filxhanin në tavolinë dhe s’e preku më me dorë.

- Ndoshta, punët e Zotit, - foli ai ndërkaq.

- Jo vetëm punët e Zotit, - shtoi Luli, - por ai sikur e lypi vetë vdekjen e vet.

- Ndoshta, - foli prap Bardhi.

Nuk priti që dikush ta dëgjonte me vëmendje dhe as me interes të veçantë, por shtoi si i ngazëllyer:

- Zoti i ka rregullue do punë si me dorë.

- Zoti nuk prish, por vetëm ndreq, - shtoi Shpati. - Shumë gjëra kryhen me lejen e tij.

Bardhi e mbështeti kryet në të dy duart.

Të tre qëndruan gjatë aty pa ndërrue asnjë fjalë.

Kur Luli ua bëri me shenjë se duhej të ngriheshin, Bardhi u tha atyre se duhej t’i hiqnin lulet në bankën ku kish qëndrue Egzoni.

Por ato lulet s’i hoqën as të nesërmen.

Madje as për tri javë të tjera, derisa një ditë Bardhi i tha Lul Hanës t’i hiqnin, sepse do t’ish më mirë edhe për fëmijët; fëmijët tek shihnin ato lule do të kujtonin vazhdimisht mosjetesën e Egzonit, gjë që do t’i trembte vazhdimisht. Po të mos ishin ato lule aty, dalngadalë sikur do mësoheshin me mungesën e shokut të tyre të klasës, derisa më në fund do t’u shfaqej si një ëndërr a tek e fundit si një dritëz sado e largët.

Përzgjodhi dhe përgatiti:

Jeton KELMENDI

Jeton Kelmendi / Kohë e keqe për dijen

2008-05-21T13:27:00.002+01:00

Kohë e keqe për dijen

Jeton Kelmendi, Bruksel

Një ditë moti, kur vlera e kishte fjalën, dija kishte respektin dhe vendin e merituar në shoqërinë tonë. Tani që kanë kaluar do kohë, e vërteta duket ndryshe. Nuk është për të qenë e vërtet, por po ndodh dhe edhe pse ka shijen e keqe, ka vetëm një emër e vërteta e sodit.
Nëse i bëjmë një vështrim sado sipërfaqësor, vendit që kishin njerëzit e dijshëm në shoqëritë e shteteve të ndryshme, na del se ata zënin hapësirën e duhur në hierarkinë e organizuar të jetës shoqërore.
Mbase dija i krijonte privilegje atij që e posedonte, qysh në fazat e para të organizimit të shoqërisë dhe ekzistimit të shteteve, ky fenomen u përcoll deri në ditët tona. Me siguri kjo i shërbeu njerëzimit për të mirë. Derisa në Greqinë antike, një njeri i dijshëm konsiderohej elitë e shoqërisë, në oborret mbretërore të shumë vendeve, njerëzit e dijshëm mbaheshin për punë të zgjedhura dhe pozita të larta. Kështu fjala bie, nëse një njeri i dijshëm në një fushë të caktuar qoftë shkencore apo artistike, ka pasur një respekt nga rrethi i tij dhe ka qenë në pozitën e merituar, çka ka reflektuar ai për atë shoqërinë. Mbase kjo nuk do shumë komente. Të tjerët do mësojnë nga ajo mençuri e personit të caktuar, prandaj derisa e ka vendin në maje të piramidës, dihet se shoqëria e ka ardhmërinë shpresëdhënëse, gjithsesi punën mbarë. Edhe në luftërat e shumta që kanë bërë popujt e ndryshëm, të dijshmit kanë qëndruar në krye të ushtrive, në krye sepse ata me dije projektonin sukseset dhe fitonin betejat. Për veprat që lanë të dijshmit në fushat e ndryshme, art kulturë dhe shkencë, etj, njerëzia mëson brez pas brezi. Edhe ne kishim të dijshëm, prej Bogdanit, Gjetgj Kastriotit, deri të Fishta dhe Kadare me shumë të tjerë, por sikur ka filluar të rrallohet respekti për të dijshmit.
Mbase edhe “modernizmi” mund ta ketë si parim për të ardhmen, mirëpo vendi im duket ka filluar ta zhvilloj si shkencë.
Gjithandej kah shihet dhe dëgjohet, dija ishte gjëja që më së shumti i duhej njeriut, por i duhej tepër shumë edhe shoqërisë në përgjithësi. Nëse kthehemi për pak, tek koha dhe ditët tona dhe pa e lodhur fort kokën me mendua se çka e solli njerëzimin kaç lartë në zhvillimin dhe avancimin e jetës si koncept i përgjithshëm, ma thotë mendja se çdo kush duhet ta dijë, thjeshtë është dija. Koncepti dije, ngërthen në vete një nga më të mirat që ka njeriu, për të notuar në lumin e madhe të jetës. Shumë kush e çmon ngase ta krijon një përparësi për një rrugëtim më dinjitoz gjatë jetës, por kjo nuk do të thotë se po të jesh i dijshëm, ke rrugën e hapura gjithkund. Mbase duket paradoksale, por e dijë një vend, në të cilin dija është tepricë dhe pengesë për të ecur.

Dija hap apo mbyll rrugët

Po i vumë re dukuritë e raporteve dije-padije në shoqërinë tonë, na del një shpërfillje e normales. Se a kemi njerëz të dijshëm në shoqërinë shqiptare, padyshim se po dhe po ne kuptimin e plotë të fjalës, ngase sot më shumë se kurrë, njeriu shqiptar ka arritur të depërtoj në analet ndërkombëtare dhe të ngritët për ka dija. Këta të dijshëm është e qartë se ku e kanë vendin, mirëpo sa shembuj mund ti marrim për dijen dhe të dijshmit si koncept, ku janë ata.
Do të nisem nga kultura.
Kush bën kulturën në vendin tim?, është pyetja që duhet bërë veti, e pastaj ktheu dhe mendo pak dhe përgjigju. Derisa Shqipëria e viteve të tridhjeta kishte mbi pesëmbëdhjetë revista kulturore e letrare, Kosova e sodit nuk e ka asnjë. Kulturën e drejtojnë si nëpër komuna, po ashtu edhe në ministrinë e Kulturës, persona që lere se nuk janë njerëz të kulturës, por as konsumues të saj. Estrada është gjithçka, nuk ka rëndësi edhe pse ajo nuk ka asnjë kriter, se për vlerën mos të flasim më, por aty investohen shifra të mëdha parash. Organizimet e pakta që mbahen në vend, kanë nivel bizar dhe ato mbahen nën organizimin e jo kompetentëve. Thjeshtë dija është armik i atij që e ka në ditët e tona. Po që i ditur, të tjetër do të urrejnë dhe do të luftojnë me të gjitha mënyrat.
Për të pasur perspektivë, mjafton të jesh i dëgjueshëm dhe ti shërbesh mirë dikujt. Ky është realiteti ynë, tani që padija ja ka zënë rrugën dijes. Në fakt ky është një fenomen që shqetëson njeriun me dije, art dhe kulturë, por nëse ia lësho syrin shkencës, nuk është më mirë. E njëjta gjë ndodh edhe me politikën, sportin dhe çdo gjë që është pjesë e jetës në Kosovë. Ky realitet nuk është më i mirë sot as në Shqipëri dhe gjetiu ku jetojnë shqiptarët.
Sa kohë e keqe ka marrë për dijen dhe të dijshmit. Për derisa në vendet që e kanë punën mbarë, dija hap rrugë për të ecur përpara, tek në sot, ajo po ti mbyll dyert.
Populli shqiptarë kishte disa thënie të bukura, që gjeneratë pas gjenerate u përcoll deri tek ne. Ruana Zot nga të padijshmit, thoshin urtakët pleq nëpër odat e burrave, ndërsa ne gjeneratave dëshmitar të kësaj që ndodh, nuk na mbetet gjë tjetër për të thëne veç se Shpëtoje Zot dijen nga padija, ktheja pushtetin të diturit e merrja të paditurit.
Vitet po kalojnë, kurse ndryshim njëherë nuk ka. Qielli është vrenjtur mbi dijet dhe mot i lig i ka marr terrenit ku dija sundon. Tani po hesht dhe vazhdoj të pres, eh mos era po e frynë dhe po ua ndërron polet këtyre dy fenomeneve, pastaj te vij koha e mirë për dijen.

Florentin Popescu (Bukuresht)

2008-05-09T23:11:00.001+01:00

Mendime rumune për poezinë shqipe
“Buka e vargjeve” dhe “uji i fjalës”

Jeton Kelmendi është një „konstruktor” i mirë vargjesh, duke impresionuar përmes aftësisë për të ditur të gjejë simbolikën, imagjinatën dhe metaforën, të një origjinaliteti dhe brishtësie të cilën nuk mund ta hasim veçse rrallë, dhe vetëm te autorët e pajisur me dhunti, atje ku e gjen fushën e fjalës, trupin e heshtjes, plagët e fjalës, eshtrat e zbardhura të lirikës etj. Antologjia e tij është bregu i mërgimit, i vetëekzilit të çdot njeriu modern, dhe njëherit vendi në të cilin, madje qoftë se edhe janë rralluar, letrat ende arrijnë. Dhe njëherit me to, edhe fëshfërima e fshehtë dhe magjepsëse e poezisë.

Florentin Popescu (Bukuresht)

Para ca kohësh, lexuesit e Rumanisë patën surprizën e takimit edhe me një poet të vërtetë – nga poetët e shumtë, të çmuar dhe interesantë, origjinalë e të bukur – nga Kosova, nj; yon; e bekuar e cila tejmatanë padrejtësive të njohura historike, dëshmon se është një hapësirë letrare që shkon duke u afirmuar dhe na imponon gjithnjë e më shumë në koncertin universal të botës lirike. Emri i këtij poeti është Jeton Kelmendi, ndërsa vëllimi i tij, i përkthyer në gjuhën rumune prej Baki Ymerit, mban një titull jo vetëm sugjestiv, por dhe njërin të përmushur me ngarkesë sentimentale dhe simbolike: Sa shumë janë rralluar letrat.
Jeton Kelmendi ka debutuar në moshën 21 vjeçare, më 1999, me vëllimin Shekulli i Premtimeve, që don të thotë se poeti lë të kuptohet, së paku përmes titullit të zgjedhur për atë libër, se qysh në atë kohë e kishte vizionin e pjekur dhe plotësisht të përgjegjshëm për kuptimin e bardit, por edhe për shekullin e shqetsuar në të cilin i qe dhënë fati të jetojë. Përndryshe, qoftë kalimthi duke thënë, Jeton Kelmendi është dëshmuar të jetë fort i inspiruar, dhe më pastaj duke patur parasysh faktin se vëllimet e tij që do të pasojnë do të kenë edhe ato tituj „polemikë” dhe nxitës: Përtej Heshtjes, (2002). Në qoftë mesditë (2004) Më fal pak Atdhe (2005), Ku shkojnë ardhjet (2007) Zonja Fjalë (2007) dhe: Sa fort janė rralluar (2007).
Vëllimi që na e jep rastin të shtrojmë në letër mendimet dhe impresionet, është një antologji me vlera antologjike të zgjedhura nga e tërë krijimtaria e tij, dhe mban, një titull me një shëmbëlltyrë aktuale, e huazuar nga vargjet më të frymëzuara të poetit. Jo rastësisht themi para jush, gjatë përurimit të tij në Bukuresht, dhe shkruajmë në letër se ëshë një „titull i inspiruar” ngase ai faktikisht ngërthen një univers të tërë lirik. Një univers që e individualizon autorin, duke i konturuar një personalitet të pakrahasueshëm, si në poezinë kosovare, poashtu edhe në atë europiane.
Duke rezikuar të kërkojmë ndjesë po qe se e nxjerrim në pah një të vërtetë tashmë të njohur – se njeriu është poezia e tij, siç edhe poezia është vetë njeriu, po pohojmë se Jeton Kelmendi shpreh vetveten në mënyrë të drejtëpërdrejtë, të sinqertë dhe pa tam/tame të kërkuara në mundimet e figurës letrare, të cilat përndryshe do ta tradhëtonin atypëraty. Jeton Kelmendi është, de facto, me gjithë qenien i shquar në kohërat e agjituara që i përjetojmë të gjithë – një poet i dashurisë dhe i pendës, i meditimeve përballë kalimit të kohës dhe konditës humane. Ndërsa, po qe se të rezumojmë në një fjalë të vetme krijimtarinë e tij, nuk dimë cili term do të ishte më i përshtatshëm: Thjeshtësi? Sinqeritet? Fshehtësi? Pëshpëritje? Dëshmi? Nuk e dimë, ngase se poeti ka nga të gjitha këto nga diçka.
Autori dëshiron t’u komunikojë edhe të tjerëve diçka nga bota e tij e përmbushur me një shpirt të florinjtë. Një dëshmi e thjeshtë e bërë për të dashurën e tij, nga e cila gurgullon një vlerë gjeneralizuese, si në poemin „Fjala kapërcen heshtjen”: „Dje mësova/ Të hesht/ Të flas pak/ Jam i mbushur me frymën e pikllimit/ Përmes qepallave të këputura/ Të syve tu/ Kaherë jam nisur kah ti/ Të flas duke heshtur/ Të rrëfej për ty/ Dhe për mua/ Dhe mendova/ Të të them/ Se je/ Buka e vargjeve/ Uji i fjalës/ Unë jam për ty/ Kënga më e kërkuar/ E kahershme!” Shohim këtu, një farë përmbysjeje të perspektivës, poeti duke prononcuar në finale shëmbëlltyrën më të pësrshtatshme, ngase ku mund të gjendet një krahasim më sugjestiv i ndjenjës, se sa në zërin e një melodie „të kahmotshme”, e mbështjellë me parfumin dhe nostalgjitë e saj?
Në këtë kontekst soditja, meditimi dhe malli gërshetohen me gjendjen e „pritjes” dhe nostalgjisë, të çastit në të cilin edhe po qe se „rrugët kanë vajtur në mërgim”, dikend nuk është vështirë për ta gjetur. Dikend të ndodhur ndërmjet errësirës dhe dritës, të cilit „i dhemb fjala” përballë këngës së pashprehur, të ëndërruar, të parandjerë dhe kaherë të pritur. Nuk e dimë si është prezantuar poeti në vëllimet e para, të cilat nuk kemi patur rastin t’i lexojmë, por këtu ai na del si një bard i frymëzuar dhe si një „konstruktor” i mirë vargjesh, duke impresionuar përmes aftësisë për të ditur të gjejë simbolikën, imagjinatën dhe metaforën, të një origjinaliteti dhe brishtësie të cilën nuk mund ta hasim veçse rrallë, dhe vetëm te autorët e pajisur me dhunti, atje ku e gjen fushën e fjalës, trupin e heshtjes, plagët e fjalës, eshtrat e zbardhura të lirikës etj.
„Sa fort janë rralluar letrat” na thot poeti. Dhe përmes kësaj kuptojmë, faktikisht, shqetsimin për të parë se si njeriu modern i shekullit të XX, rreshtohet në valët e jetës si ushtar besnik i humanizmit, tëhuajësohet nga ndjeshmëria e çiltër, nga përjetimet dhe sentimentet e bukura, por edhe nga e shkuara e qetë dhe romantike, nga e cila çdo njëri prej nesh e ruajmë nga një pjesë në veten tonë. Këto – dhe jo vetëm këtyre – Jeton Kelmendi ua konsakron një pjesë të mirë të poezive, por edhe dashurisë së kundruar si një farë mërgimi nga pakënaqësitë dhe marrëzitë e kohës aktuale – fakt fort interesant (rumanisht: fapt foarte interesant), dhe të cilin lexuesi si dashamiri i poezisë, nuk mund të mos e vërejë, duke u bërë, pa kurrfarë dyshimi, „bashkëfajtor” i poetit.
Antologjia e Jeton Kelmendit na paraqitet më shumë se një „njollë ngjyre” në kontekstin e lirikës që praktikohet sot në botë. Ajo është bregu i mërgimit, i vetëekzilit të çdot njeriu modern, dhe njëherit vendi në të cilin, madje qoftë se edhe janë rralluar, letrat ende arrijnë. Dhe njëherit me to, edhe fëshfërima e fshehtë dhe magjepsëse e poezisë. (Bukuresht, 30 prill 2008. Përktheu nga rumanishtja: Baki Ymeri)

romani “Njeriu që kujdesej për varrin e vet”, Petrit Palushi

2008-05-06T13:06:00.003+01:00

TRAJTIM ARTISTIK I NJI BESTYTNIE TË LASHTË

- romani “Njeriu që kujdesej për varrin e vet”, i Petrit Palushit

Qysh me romanin e parë, Përroi i Andrrës (2004), shkrimtari Petrit Palushi u paraqit me nji profil mjaft të veçantë, qoftë në pikpamje të teknikave të rrëfimit, qoftë në anën e trajtimit të gjuhës. Asht e kuptushme që beteja e nji shkrimtari me gjuhën asht e përhershme. Hulumtimi i vazhdushëm, i pandalshëm asht pjesë e pashmangshme e procesit krijus sepse me gjithë punën e përditshme e të përhershme me gjuhën asht e pamundun me u thanë ajo që nji shkrimtar e ndin me të vërtetë dhe don me e thanë. Këtë e pranon edhe Dostojevski i cili thotë se megjithse kishte shkru për tridhetë e kusur vjet ai ende s’kishte mujtë me thanë ate që kishte dashë sepse ajo që kishte dashë me thanë i kishte mbetë gjithmonë nën rrashtë. Në këtë vijë duhet të kuptohen edhe valavitjet e Palushit me gjuhën në të trija veprat e tij me radhë.

Rivaliteti në mes jetës dhe vdekjes

Landa e romanit Njeriu që kujdesej për varrin e vet asht nji landë jo e rëndomtë, jo shumë e zakonshme për letrat tona por kjo nuk mun me u thanë edhe për legjendat tona popullore. I kundrumë ma thjesht, në shikim të parë, ky asht nji roman i marrdhanies prindore, i babës me fëminë. Shfaqet si ankth i nji babe mbas vdekjes së të birit, nji andrrallë që e bart çdo prind në planet. Me vetë titullin, qysh në rreshtat e parë e deri në fund, ndihet trishtimi herë shqetsus e herë tronditës sepse fakti se Bardhi hap nji vorr për veten që vdekja ta marrë atë e jo edhe ndonji prej fëmive tjerë, asht akt sa madhshtor aq edhe trishtimplotë. Duket si nji veprim i shtytun prej nji besimi kohnash të stërlashta, si i dalun prej tempujsh pellazgë, nji mit i ikun prej bibliotekash të Babilonisë apo pergamenash egjiptiane, për me i ba ballë turrit të vdekjes.

Në plan të gjanë, prandej, romani ban fjalë për shemrakinë (rivalitetin) ma të lashtë, të përhershme që vlon në gjinin e njerëzimit, shemrakinë në mes jetës dhe vdekjes. Kjo asht shprehë edhe në veprën që merret si ma e lashta vepër letrare e njerëzimit, në Gilgameshin, i cili kërkon barin e përjetsisë. Ballafaqimin e çuditshëm me vdekjen e ndeshim edhe në legjendën e Konstandinit e Doruntinës dhe, poashtu, në legjendën e Rozafatit. Gilgameshi e kërkon përjetsinë, e gjen dhe e humb, Konstandini ringjallet për Besën e dhanun tue sfidu edhe vetë vdekjen, ndërsa nusja ma e re në legjendën e Rozafatit flijohet, i dorzohet vdekjes, për me mujtë me qëndru kështjella. Këto janë ballafaqime që për kundërshtar kryesor e kanë Vdekjen. Edhe në këtë besojmë (bestytni) të hapjes së vorrit për t’i shpëtu antarët tjerë të familjes bahet nji ballafaqim i këtillë me vdekjen. Ashtu si nusja ma e re që flijohet te Rozafati, edhe në këtë besojmë baba asht i gatshëm me u fliju dhe i jep sheja të qarta vdekjes, komunikon me te, tue ia ba me dije se po erdhi, ku i kërkohet me shku apo ku përgjërohet me shku.

Ky tekst merret me nji fakt tronditës, ma thelbësor në jetën njerëzore, merret me vdekjen si dukuni apo edhe ma tragjike se kaq, merret me vdekjen e nji fëmije. Prandaj vjen natyrshëm përqëndrimi ma i madh në meditime dhe introspekcione psikologjike, krijohet nji lojë e vazhdushme nervash dhe autori ia ka mbërrijtë, në masë të madhe, me hy artistikisht në lëkurën e protagonistit kryesor, Bardhit, e me e hulumtu shpirtin e këtij njeriu të vujtun i cili tue mos gjetë zgjidhje tjetër të mundshme për shkak të tragjedisë që e ka goditë hap nji vorr për veten për m’i shpëtu fëmitë e tjerë.

Asht nji fazë te njerëzit, tek të afërmit e të cilit ndodh vdekja, që ata në fillim nuk dëshirojnë ta pranojnë këtë fakt. Kjo asht luftë e vërtetë psikologjike ku nxjerr krye çdo virtyt e ves njerëzor, edhe egoizmi, edhe frika, edhe pasiguria, edhe solidariteti, edhe hakmarrja, edhe kotësia, edhe meditimet filozofike etj. Thjesht njeriu bahet tragji-komik sepse ndeshet me nji të vërtetë të fundit, absolute e të pamohushme. Te disa kjo kalon ma shpejt, te disa ma ngadalë, e te disa nuk kalon kurrë. Arsyet pse ndodh kjo janë ende të panjohuna deri në fund por nji shkrimtar mun me përshkru se cilat janë manifestimet e njerëzve të ndryshëm që i ban ata me qenë të tillë çfarë janë. Nji zdritje të këtillë të skutave të mshefta të psikologjisë njerëzore përpiqet me ba edhe Palushi.

Besimi se vdekja mun me u udhëzu asht doemos mbeturinë e besimeve të lashta animiste. Në këtë vijë kjo besojmë bahet edhe nji margaritar në vargun e besojmave tona shumë të lashta popullore, të cilën autori e ka gjetë në hulumtimet e veta tue mbledhë fjalë e shprehje të rralla, përralla e anekdota nga goja e popullit. Por ai, njikohësisht, ban edhe plotsime të kësaj besojme me përshkrime e situata që i shkojnë mjaft mirë veprimit në roman.

Asht për t’u vu në dukje se proza e Palushit, sidomos romanet Përroi i Andrrës dhe Njeriu që kujdesej për varrin e vet, ka nji frymë surrealizmi në sprovën për të depërtu dhe për ta hulumtu anët ma pak të njohuna të shpirtin njerëzor. Lexusi e ndin peshën e dhembjes e të shpresës, të dhembjes reale dhe te shpresës së kotë e cila kur nuk largohet dot dhe shpesh shndërrohet në trishtim. Të rrëfymit diskontinuitiv në këtë roman arrihet nëpërmjet ndërkalljes së disa rrëfejzave popullore mbrenda rrëfimit kryesor. Këto rrëfejza shkrihen dhe funkcionalizohen natyrshëm tue i dhanë nji vlerë të lakmushme tanësisë rrëfimore.

Eksperimente syzheike dhe risi gjuhsore

Romani Njeriu që kujdesej për varrin e vet, përveç eksperimenteve syzheike, ka edhe risi gjuhsore dhe kjo, padyshim, ia shton vlerën këtij teksti. Këto risi të guximshme gjuhsore vijnë si nevojë e mbrendshme e rrëfysit, por, gjithsesi, janë edhe ndikim nga proza popullore me të cilën Palushi merret çdo ditë.

Në romanin e tij të parë Përroi i Andrrës (2004), Palushi hyni tue përdorë fjalë të gegnishtes që nuk gjenden në fjalorët zyrtarë si:

- johnonte, ashtusoj, ngrija, egërtinë, apo edhe fjalë të reja që janë kriju prej tij: papërtypas, vegimshëm, qiellnaja, bornaja, bujtinzë, dielltas, e qielltë, e shkrumbtë, ëmbëltas, fytnajë, gazmendar, gropshtinë, hapaqorras, humbtajë, etj.

- trajta të cilat ai i dëgjon ndër bashkqytetarë e jo qysh janë në fjalorët zyrtarë: “dy ndihmatarë” dhe jo “ndihmëtarë”, “shkret” dhe jo “shkretë”, “mallëzuar”, për “përmalluar”; “vogëlohej”, për “zvogëlohej”, “lajmonin”, për “larmëronin”, “lehtohej, për “lehtësohej”; etj. Masandej në veprën e tij të parë munden me u ndeshë edhe shprehje të rralla e poetike si: “në përfytyrimin më të hapësirshëm”, “për netë të panumërimta të njehte kokërriza të panumërta”, “(k)ur yllzit humbën në humbtajën e qiellit”, “hëna qe dritë e zotit, siç qe dritë e zotit edhe drita e natës së ftohtë të vorrit”; “të lodronte ankthshëm në mendjen e tij”; “u zhytën në kupën e qielltë dhe humbën nën llamburitjen e yjeve”; etj. që janë dëshmi të qarta të nevojës së shprehjes dhe jo teka të çastit apo ndërtime sa për t’u dukë. Nji trajtim i këtillë i gjuhës nuk asht i rastit edhe lidhet me faktin që P. Palushi ka ba nji punë të jashtzakonshme tue mbledhë material rrëfimor nga goja e popullit dhe i ka funkcionalizu këto me mjaft mjeshtri.

Përpjekjet për sprovimin e mundsive të reja shprehse Palushi i vazhdoi edhe në veprën tjetër, Tri motra në nji qytet (2006) dhe këtu po shënoj vetëm disa njisi që i kam veçu prej këtij romani: Ajo qyqe qyqevetëm; i pakmëparshëm; krahneza e brymës; krejtekrejt; një mbledhnajë fëmijësh; një zë i shkretëtirtë; pa kryeçarje; pluhnaja; për të disatënherë; si ndërdyshtas; thirrnaja; të pikaderdheshin; të vrantësirshme etj.

Por, në Njeriu që kujdesej për varrin e vet, gjurmët e hulumtimeve për shprehje sa ma të natyrshme e të plotkuptimshme vazhdojnë me u pa qartë dhe kanë shku mjaft larg. Tash Palushi nuk kënaqet tue ua mveshë personazheve të folunën veriore por edhe rrëfimi i tij merr ngjyra ma të forta të gegnishtes tue e përdorë në vazhdimsi pjesoren dhe paskajoren e gegnishtes mbrenda nji kornize të gjuhës letrare toske. Kjo asht nji përpjekje e qartë për me kriju e me pasunu edhe ma shumë nji shqipe të mundshme të përbashkët. Ai fut ndërtime të tana si: “e ngatërron numërimin dhe yllzat i përzihen si të ishin zhytë në një lëmsh për të mos u lirue kurrë më’, “(e) lamë me ecë bashkë”, “qe zhdukë në ujë për mos me dalë më kurrë prej andej”, etj. Me këtë Palushi rifut përdorimin e paskajores në gjuhën e tij rrëfimore mbrenda rrethanash që ai i sheh të mundshme. Më shumë sesa mohus rregullash të vendosuna me 1972, Palushi në librin e fundit del si reformator i këtyne vendimeve, si propozus mundësish të reja. Kjo asht nji frymë e re, e guximshme dhe e domosdoshme, që duhet me ndodhë sot e tutje ndër shkrimtarë të shqipes dhe Palushi asht prej krijusve të rrallë të gjeneratës së tij që paralajmron hullinë e re në hulumtimin e këtyne burimeve të reja shprehse të shqipes.

Vetë fakti që rrëfimtarë të shqipes, të kandshëm për t’u ndëgju e për t’u lexu, në arealin e gegnishtes, kanë shku tue u rrallu e tue u zhdukë qysh prej vjetit 1945 tregon kataklizmën e vërtetë nëpër të cilën ka kalu njeni krah i shqipes, e, me këtë vetë shqipja. Po të kishte qenë e mundun me ba letërsi të madhe në nji gjuhë apo dialekt të panjohun deri në fijet më të holla e më të ndishme gjuhsore nga nji shkrimtar, atëherë Dante Alighieri kurrë nuk do ta kishte lanë menjanë latinishten - mbretneshën e gjuhëve - e me shkru n’italisht. Sepse, sa i përket rregullave akademike, edhe Aligher-i do ta ketë njoftë ma mirë gramatikën e latinishtes, por asht vetdijesu se merr frymë në italishten fjorentinase. Nji art i madh letrar, natyrisht, nuk bahet pa e ndi thellë këtë frymarrje të gjuhës. Prandej, le të shpresojmë se përpjekjet e P. Palushit dhe të krijusve që do të vijnë, në afrimin ma të madh të shqipes, qoftë edhe tue eksperimentu aty-këtu, kanë me dhanë fryte të prituna për nji shqipe ma të gjanë e gjithpërfshimse.

Agim MORINA

Londër, tetor 2007

Reportazh Nga Bukureshti

2008-04-26T21:43:00.000+01:00

Bukureshti i gjurmëve të shenjta të rilindësve tanë

Jeton Kelmendi (Bruksel)

Koha dhe fati janë Alfa dhe Omega e një populli. Duke kaluar neper shekuj e mileniume, fati shqiptar ishte fare pak human me popullin e vjetër që dikur përfshinte terë Gadishullin Ilirik. Kohë pas kohe dhe brez pas brezi, njeriu shqiptar u detyrua të largohet nga shtëpia dhe atdheu i vet, rrethana dhe motive të ndryshme. Madje në disa raste u bënë edhe shkuarje masive; siç janë Arbëreshet, pastaj shkuarja në Egjypt, Turqi, Bullgari e shumë tjera. Historia përsëritej, ndërsa vendi po rrallohej me njerëzit e vet. Kështu ishin kohët e shqiptarëve, këto ishin edhe fatet e tyre deri në ditët e sotme.
Bukureshti, kryeqytet i një vendi, dikur fqinj i yni. Rumunët një popull kushëri siç thoshte Jorga dhe disa rilindës tanë, Nikolla Naço, Asdreni etj, kishin miqësi me shqiptarët dhe kalonin jetë të mirë fqinjësore. Historia dëshmon se Danubi na ndante: këndej ishte Iliri, ndërsa në anën tjetër Rumani, pastaj erdhën sllavët dhe u vendosën aty në mes. Bukureshti me një emër të bukur, që edhe për gjuhen shqipe ka kuptimin e bukurisë dhe dimensionet e mëdha të kulturës dhe atdhedashurisë. Pikërisht në ketë qytet, rreth një shekull më parë, rilindësit tanë u organizuan dhe mbajtën gjallë kulturën dhe identitetin kombëtar që ato vite po i kërcënohej zhdukja Shqiptarizmit.
Duket paksa e çuditshme për një qytetar shqiptar, jeta shqiptare atje, por kur të gjendesh në Bukuresht dhe të shohësh dëshmitë historike, për njerëzit tanë atje, se sa ishin të organizuar nëpër vite e deri me sot, të bëhet zemra mal siç e thotë populli. Baki Ymeri, është shqiptar nga Ilirida, por edhe nip i rumunëve. Ai ka përkthyer disa libra të shkrimtarëve shqiptarë në gjuhën rumune. Shkruan rregullisht në shtypin rumun për çështjen shqiptare.
Që para se të shkoj atje, na kishte premtuar se do të na takonte me mërgatën e vjetër shqiptare në Bukuresht. Gjithçka ishte e veçantë. Edhe takimi me të, si dy miq që vetëm kishim lexuar për njëri/tjetrin, na mbetet në kujtesë, sidomos dita kur më shpiente gjurmëve shqiptare në Bukuresht, duke më njohur me pallatin ku ka jetuar Elena Gjika, godinën ku kishte ndenjur me qera Asdreni, kishën shqiptare të Bukureshtit, buleveradin qendror ku ishte zhvilluar një marsh solidariteti me Kosovën, NATO-n dhe Amerikën (31 mars 1999), me shqiptarë, rumunë e arumunë, me kosovarët që studjonin në Krajovë, me bij e bija rilindësish, me flamujt e Rumanisë e të Shqipërisë.

Qyteti kësaj radhe dukej pak me ndryshe se qytet tjera, së paku mund te themi se ishte qyteti më i sigurt në botë, ngase po aty po merrnin pjesë në Samitin e NATO-s, burrështetas botërorë. Edhe nga kjo ne kishim arsye të gëzoheshim, Shqipëria po thirrej në NATO. Merre me mend se çfarë gëzimi ishte për pjesëmarrësit shqiptarë, jo vetëm nga Kosova e Shqipëria, madje edhe për të huajtë që e admirojnë Kosovën, kur kishin parë në hollin e hotelit dy numra të gazetës Interesul Public me artikuj përmes të cilave zhvillohet fushatë për njohjen e pavarësisë së Kosovës në Rumani. Dhe kush ishte autor i tyre? Miku ynë, Bakiu që e nderon kombin shqiptar në trojet rumune. Vetëm në numrin e 3 prillit, ia kishin botuar dy faqe të plota për lashtësinë trako/ilire, për fjalët e përbashkëta dhe historinë e lidhjeve farefisnore ndërmjet kombit shqiptar dhe popullit rumun.
Bukureshti është i bukur, buron nga emri i bariut Bukur, ka sot e kësaj dite Kishën Bukur (Biserica Bucur), restorantin Bukur, një qytet i bukur dhe i vjetër, të cilin e quanin bashkatdhetarët tanë: Parisi i vogël. Rrugët ishin të gjera dhe të bënin të mendosh se je në Evropë, ndërsa objektet e vjetra sikur ia ruanin një dëshmi vendit se aty ka një histori. Një nga objektet me një kuptim të rëndësishëm për shpirtin tonë ishte Kisha shqiptare, ku Fan Noli kishte mbajtur meshën e parë në gjuhën shqipe (1911). Bakiu fliste për çdo gjë që kishte frymë shqiptare, për historikun shqiptar të komunistit shqiptar, kur Bukureshti konsiderohej si kryeqendra e mërgatës shqiptare në botë. Ai na çoi edhe te Hoteli Continental, një godinë e vjetër dhe e bukur, të cilës koha ia kishte kthyer pamjen në një veçanti, që tërhiqte syrin e vizitorit.
Është hoteli ku është mbajtur mbledhja historike e Kolonisë Shqiptare të Bukureshtit (5 Nëntor 1912), me Ismail Qemalin dhe Luigj Gurakuqin në ballë, ku u morën vendimet e para që Shqipëria të shpallej e “e lirë dhe e mosvarme”. Falë angazhimeve të ish/ambasadorit shqiptar, Leonidha Mërtiri, para disa vitesh u inaugurua një pllakë përkujtimore në hollin e këtij hoteli historik, ku përmendet, në të dy gjuhët, rëndësia e tij për historinë e Shqipërisë. Ishte një rrugëtim fantastik nëpër udhët e kësaj kryeqendre që ka lënë gjurmë në kujtesën time, dhe sa herë më kujtohet Bukureshti dhe rilindësit tanë, e ndjej veten të përlidur me energji të reja të atdhetarizmit shqiptar. Pse? Ngase rrugëve të Bukureshtit i dëgjoja hapat e rilindësve tanë. Ngase Bukureshti, sipas Lasgush Poradecit, është “qyteti që mban emrin më të bukur të të folurit shqip”.
Pastaj, Zjarri i Shipkovicës, apo Asdreni i ditëve tona, siç e quajnë disa Bakiun atje, merr në telefon profesorin shtatëdhjeteshtatë vjeçar, Dr. Xhelku Maksuti, dhe e njofton për ardhjen e një shqiptari nga Kosova në Bukuresht. Profesori ka prejardhje të motshme kërçovare. Ka lindur, është rritur dhe plakur në Bukuresht ku ka botuar pesë libra dhe pesëqind artikuj shkencor mbi komunitetin shqiptar të Rumanisë dhe lidhjet rumuno/shqiptare. “Ejani edhe te unë, po ju pres në shtëpi!", tha në gjuhën shqipe. Shtëpia e tij është në qendër të qytetit, tejmatanë godinës së Parlamentit, përballë hotelit të destinuar për presidentin amerikan gjatë ditëve të Samitit.
Apartamenti i profesor Maksutit shëmbëllente me një shtëpi tipike qytetare rumune, për nga arkitektura. Brenda saj dolën të gëzuar, profesori, gruaja e tij, zonja Dojna, rumune për nga prejardhja dhe shqiptare për nga shpirti, dhe vajza e tyre, Kristia. Brenda, gjithçka shqiptare ta tërhiqte syrin. Së pari ta tërheq vëmendjen Flamuri Kombëtar, pastaj busti i heroit kombëtar Gjergj Kastrioti, fotografi të rilindësve tanë dhe libra të shumtë, shumica me tematikë historike, vlera të vjetra e të reja për çështjen shqiptare. Nuk mund ti ikësh emocionit, kur sheh profesor Xjelkun, një burrë i qetë dhe i kulturuar, që të pret si një shqiptar i vërtetë. Nuk do ta harroj kurrë. Mbante kravatën e kuqe me shqiponja në të. Sa me përzemërsi fliste për shqiptarët dhe Shqipërinë, për Kosovën dhe Dardaninë, për Kërçovën e gjyshit të tij që ia kishin vrarë serbët më 1913, për historinë e komunitetit shqiptar të Rumanisë, për historinë tonë si njohës personalitetesh dhe faktesh të shumta historike. E ka njohur Kadarenë, Papën e Romës, Antonio Bellushin, Sali Berishën, Alfred Mojsiun, Ymer Jakën, Mirije Rushanin, Shefki Sejdiun, Avni Spahiun etj.
Zonja Dojna, bashkëshortja e tij është, ajo ka pamje tipike rumune, por me kënaqësi dhe mburrje thotë “Unë jam shqiptare”. E flet nga pak gjuhen shqipe dhe ndjehet mirë që është gruaja e një shqiptari. Kanë një djalë, Xhelkun e ri, dhe një vajzë: Kristian. Kristia Maksuti ka studjuar gjuhët e huaja dhe shkencat politike e administrative, ka shkruar disa libra, e ndër to, një për Elena Gjikën. Kur vjen fjala për komunitetin shqiptar të Rumanisë, Kristia është Elena Gjika e ditëve tona, princesha rumune me prejardhje shqiptare, ndërsa profesor Xhelku Maksuti krenari e komunitetit të atjeshëm shqiptar, themelues i Bashkësisë Kulturore të Shqiptarëve të Rumanisë (1990) dhe i serisë së re të revistës Albanezul / Shqiptari (1993), revistë e cila sivjet ka hyrë në 120 vjetorin e botimit (me ndërprerje). Familja Maksuti është një familje me zemër e mendje shqiptare. Kësaj i thonë atdhedashuri, dhe ky pa dyshim është shembulli më tipik se si duhet atdheu, tejmatanë brigjeve të tij. Kështu kaluam një ditë atje, duke shkelur kalldrëmeve, ku rilindësit tanë shkelnin përditë, por me misionin e tyre fisnik që kishin, ne shërbim të kombit e atdheut. Ne u larguam me përshtypjen e mirë dhe ndjenjën se shqiptari është shqiptar ku do qe jeton dhe mu për jetë vet zoti e tha se ne meritojmë të jetojmë të lirë. Ky fakt tanimë veç ka filluar të bëhet realitet.

Jeton Kelmendi dhe Një përurim i paharruar shqiptar në zemër të Bukureshtit

2008-04-06T14:27:00.000+01:00

Baki Ymeri

Organizuar nga Bashkësia Kulturore e Shqiptarëve të Rumanisë dhe redaksia e revistës „Shqiptari”, në mesditën e 4 prillit 2008, ditën e fundit të samitit të NATO-s, në sallën e selisë së Partisë Nacionale Liberale të sektorit 6, në prani të një publiku të zgjedhur intelektualësh rumunë, arumunë e shqiptarë, u përurua me sukses vepra e poetit kosovar me banim në
Belgjikë, Jeton Kelmendi, Ce mult s/au rarit scrisorile / Sa fort janë rralluar letrat, botim i
Bashkësisë Kulturore të Shqiptarëve të Rumanisë. Ishte një moment i paharruar që do të mbetet në kujtesë të poetit dhe dashamirëve të kulturës sonë në veri të Danubit. Nga të pranishmit shquheshin presidenti I Bashkësisë Kulturore të Shqiptarëve të Rumanisë me
prejardhje korçare (M. Istrate), kryetari i nderit të kësaj bashkësie (Xh. Maksuti), një mik i madh i demokracisë shqiptare (T. Puiu), sekretari i shoqatës së rumunëve të kudondodhur (F. Godja), poeti V. Moldovan, gazetar i revistës „Lumea Militara” (Bota Ushtarake), bashkëshorti i kushërirës së Sejfulla Malishovës (M. Simion), pjestarë të komunitetit
shqiptar, bij dhe bija rilindasish, miq të tjerë të kulturës shqiptare, anëtarë të Lidhjes së Shkrimtarëve të Rumanisë. Moderatorë të lansimit ishin prof. Xhelku Maksuti dhe autori i këtij shkrimi, përkthyes i poezisë së Jeton Kelmendit në gjuhën rumune. Me këtë
rast, prof. Maksuti përgëzoi pjesmarrjen e autorit në këtë manifestim, përkujtoi vizitën e tij në Kosovë dhe Kosovën para dhe pas shpalljes së Pavarësisë.

Një heshtje e gjallë e bukurisë me shpirt të qetë

„Poeti Kelmendi, sipas prof. Xhelku Maksutit, që vjen nga një familje fisnike me rrënjë të lashta të krishtërimit shqiptar dhe betejave shqiptare për liri e pavarësi, është shqiptari i parë të cilit I përurohet një libër në Bukuresht pas shpalljes së pavarësisë. Ky autor i ri dhe i talentuar, i lindur në Pejë para 30 vitesh (1978), tejmatanë Prizrenit historik të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit (1878), e nderon sot Kosovën si poet, gazetar dhe misionar i
NATO-s në samitin historik të Bukureshtit (2008).
Kujtoj me admirim Pejën e Haxhi Zekës dhe kelmendasve të tij, të cilën e kam vizituar para 30 vitesh. I kam lexuar me admirim vargjet e Ali Podrimjes, Sali Bashotës, Miradije Ramiqit, Ibrahim Kadriut dhe një varg poetësh tjerë nga Kosova, tashmë të njohur për opinionin rumun, dhe ja, vjen edhe ky vëlla yni nga Dardania e lashtë, të cilin e përgëzoj për vlerat e
pakontestueshme të lirikës dhe dhuntisë së tij për ta gjetur kuptimin e dashurisë. Admiroj poashtu përkushtimin e Baki Ymerit për rikëndimin e vlerave shqiptare në gjuhën rumune, duke respektuar origjinalin dhe cilësinë, duke patur parasysh faktin se përkthyesi është një idealist që e gjen veten edhe në poezinë e të tjerëve, duke e përjetuar vëllimin „Sa
fort janë rralluar letrat” si një uratë admirimi edhe nga ana e njohësit më të mirë të poezisë shqipe në gjuhën rumune, Marius Chelaru, i cili e vlerëson këtë vepër si „një udhëtim në një botë të brendshme, të sentimenteve multikolore dhe sekondave që derdhen përmes gishtërinjve të kohës, duke e konstruktuar realen në kohën kur koha, nganjëherë, duket se është thuajse „e prekur” dhe e thithur nga poeti, si çdo pjesë tjetër e ndjeshmërisë së dashurisë dhe shpirtit njerëzor”.
„Monaliza e Kelmendit, e shkruar më 2006, është një heshtje e gjallë e bukurisë me shpirt të qetë. Prof. Xhelku Maksuti në fjalën e tij e përkujtoi përkushtimin e Rexhep Ismajlit i cili e fisnikëroi botën shqiptare me antologjinë e parë të poezisë rumune në gjuhën shqipe (1979), duke bërë fjalë pastaj për analogjitë që ka universi poetik i Mihai Eminescut me lrikën e Jeton Kelmendit, një lirikë ku ndjehet ideali kombëtar dhe sentimenti i ngazëllimit pas
çrobërimit nga sundimi i huaj, siç ka qenë edhe rasti i Kosovës, në ditën e shenjtë të 17 shkurtit 2008. Autori vjen në Bukuresht si një luftëtar optimist i afirmimit të fjalës së bukur, si një misionar dhe vizionar i lirisë, për të cilën shkruan gjatë viteve të robërisë, se e din se „një ditë do të vijë dita ime”, ngase është e vërtetë se secili prej nesh „e ka nga një ditë”. Sa shumë janë rralluar letrat! Letrat janë rralluar ngase mendimi nuk ka vlerë për fjalë, dhe as fjala që e lodh mendimin nuk ka vlerë. Ti je zonja fjalë, ndërsa unë jam zoti mendim. Zonja fjalë
je e bukur, kur mendimi im ta shton bukurinë, thot poeti me fjalë të tjera. Jeton jeton në Belgjikë me Kosovën në zemër. Përmes lirikës së tij të qartë e të brishtë, autori i jep kuptim jetës, duke e mundur të keqen si një luftëtar/mendimtar, i cili përmes universalitetit të tij, jep kontribut për çlirimin e popullit të vet. Zoti Kelmendi! Lusim Zotin të përgëzosh evolucionin tënd, e të na bësh të mbetemi përjetë krenarë për faktin se të kemi njohur në
Bukuresht, si një misionar i klasicizmit shqiptar të ditëve tona! (Xhelku Maksuti)

Drita e fjalëve

Në fjalën e tij, Mihai Antonescu, poet, prozator dhe eseist, anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Rumanisë, theksoi: “Më duket se prej shekujsh e mbaj në trup këmishën e poezisë shqipe, ndërsa drita e saj e nxit murlanin në shpirtin tim me vargje të cilat më shërojnë nga vdekja duke i lexuar, apo, duke ua dëgjuar fëshfërimën e mrekullueshme. Fuqia e vargjeve
të poetëve shqiptarë buron nga zemra e përjetshme e një dheu të mbrujtur me dashuri dhe vuajtje që e përmbushin misionin e jetës me merita që mbeten në histori. Ja, mbaj në pllakat e shuplakës shpirtin poetik të Jeton Kelmendit, ndërsa drita e tij më duket e mjaftueshme, ngase buron nga rrënja e fjalëve që I lartëson në drejtim të shikimit, aq sa e kuptoj britmën e tyre edhe në adresën time, një lexues I gjorë, dhe më bën të jem dëshmitar i çastit fitimtar
të lotit kosovar. Jetoni është një zjarr i brendshëm I degdisur nëpër prita e pritje fjalësh që s’të lënë të mbetesh i vetmuar, edhepse i kaplon nga një here vetmia në largësinë e një mendimi të cilit i janë fshehur rrugët. Poeti shkëput nga mishi i shpresës një mahnitje turbulluese që turfullon me të gjitha hijet që vijnë pas teje, dhe vjeshtat kalojnë këndejpari si një heshtje e fillimit kur të mbyll e shkuara në vetmi. Kush e din se cila erdhi më parë: “ardhja apo
shkuarja”, pyet poeti duke ëndërruar t’i shërojë me fjalë krejt të vetmuarit e botës. Duke na i shëruar plagët e pashërueshme të shpirtit, Jeton Kelmendi e fiton betejën mendimtare të mundimit duke arritur të bëhet një zë i veçantë i ndërgjegjes artistike të
shpirtit shqiptar. Kështu, poemat e tij i japin peshë plotnisë dhe vlerës, duke u shndërruar në stoli të vërteta. Nga do të nisë dita ime e nesërme, ku është hija ime e djeshme, pyet poeti duke i kundruar te guri i padukshëm ëndrrat dhe zgjimin nga ëndërrimi, ujin,
bukën dhe antinjeriun, shirat e lodhura, dëborën dhe krojet që s’duan të rrjedhin më shumë për ne ngase ua kanë rrëmbyer qiellin, dhe asnjë çik dimri nuk ma kanë lënë, thotë poeti: “dhe asgjë nuk ka mbetur për mua/ kush do ta gjejë vallë kodin tim/ për nesër”.
Delikat dhe i sinqertë, poeti sjell në gjykatën e
instancës së fundit të gjuhës së tij dhe të gjithëve, çdo gjë të mbrujtur me vërtetësi, dashuri, dyshim apo fitore, në një regjistër personal të mirëstruktuaruar, që e vë pa kurrfarë dyshimi në qarkun e zërave të mëdhenj të lirikës së sotme shqipe: “Ëndrrës sime dhe
zgjimit tënd”, thotë poeti, “nuk u dihet Atdheu/ as zhurmës sonë dhe as heshtjes sate/ nuk u besohet dita e nesërme/ thuase është e pasnesërmja jote/ nga e cila kam frikë” Ja pra, kjo është “Ardhja jonë në pergamenë”, në horizontin e mallit dhe pritjes së një përgjigjeje, poeti dëgjon qetësinë e skalitur në gjurmët e fjalëve, në brigjet e të cilave unë, shtegtar i vonuar apo i ardhur para kohe, nuk jam veçse njeriu me duart e pastra nga bardhësia e të cilave ka marrë fluturimin një pulëbardhë e vetmuar: “Një çik më vonë do të dalë në gurin e fjalës/ për ty
do të dal dhe unë/ do të të pres gjatë/ me të gjitha shkuarjet/ me të gjitha ardhjet”. Dhe ja, dha Zoti një “një çik më vonë”, më mirë më vonë se kurrë, të dalë një “bandit” që din të përkthejë, e të na e sjellë shpirtin poetik të Kosovës kreshnike në veri të Danubit, në gjirin e gjuhës së një kombi me të cilin na lidh një e shkuar e lashtë dhe e bukur, nga e cila buron edhe fjala më e lashtë dhe më e bukur e nënshtratit të gjuhëve tona: bukuria. Qoftë i gëzuar dhe paharruar ky çast i bekuar! (Mihai Antonescu)

Shpërthim autokton i shpirtit shqiptar

Poezia e Jeton Kelmendit është shpërthim autokton i shpirtit shqiptar. Këtë e ka thënë kohë më parë, Agim Gjakova, duke shtuar: “Ai i jep poezisë së tij art dhe shpirt, pra ndjenjë të bukur. Ndjenja e tij poetike përçohet tek lexuesi, nuk mbetet tek autori. Ajo godet
mprehtë, gjallnisht dhe hijshëm. Madje hijshëm edhe kur nëpër midis vargjeve ka heshtje”. Sa fort janë rralluar letrat, dhe sa fort dimë t’i identifikojmë miqtë për t’i njohur dhe afirmuar! Kështu e hapi fjalën në përurim poeti Florentin Popescu, shkrimtar i shquar rumun, admirator i poezisë shqipe, autor i tregimit “Beqari arnaut trimi i zonjës Neaga”. Sipas tij, “disa thonë se Kosova është Fole e Trimërisë, ne themi se Rumania është Atdheu i Poezisë. Ja ku e keni antologjinë e pesë poetëve të Kosovës Insula Nemuririi (Ishulli i Pavdekësisë). Kosova është
ishulli i ëndrrave tona për qëndresë dhe mbrojtje. Fjala poetike e Jetonit dhe tejkalimi i saj në gjuhën e Emineskut, si dhe përurimi që i bëhet në këtë zonë të bukur të Favoritit, e zbukuron Bukureshtin me një moment të ri në folenë e pikëpjekjeve shpirtërore ndërmjet shpirtit shqiptar dhe gjuhës rumune të atdheut të poezisë. Kam pasur nderin të marr pjesë në
lanismin e librit të Sali Bashotës në Bukuresht (2005), kam krijuar admirim të hatashëm ndaj vlerave letrare të Ali Podrimjes, Sabri Hamititi, Ibrahim Berishës, Basri Çapriqit, Ibrahim Kadriut. Tani po dëgjoj se do dalin në dritë dy antologji poetike me vlera antologjike të Brahim Avdylit dhe Fatmir Salihut. Kadriu shpreh keqardhje se s’na mbetet kohë për kremte.
Kelmendit i vjen keq pse janë rralluar letrat. Neve s’na vjen keq pse fjalët e poetit të veprës në fjalë të ftojnë tu bësh ballë betejave të jetës për të mbajtur lart flamurin e atdhetarizmit dhe qytetërimit shqiptar. Poeti e përjeton jetën në Kosovë, Francë, Belgjikë e gjetiu. Ai është një shpirt i brishtë që din t’i mësoje fjalët të të dashurojnë. Fjalët e tij janë fluturime lirike që të japin dritë për imagjinatë, aftësi, përgjegjësi dhe ekuilibër.”. Në përmbyllje, Florentin Popesku lexoi disa vargje të zgjedhura nga lirika e Jeton Kelmendit në gjuhën rumune. Pastaj iu dha fjala autorit, i cili shprehu kënaqësinë e tij shpirtërore për të marrë pjesë në një
nga përurimet më të bukura që i është bërë poezisë së tij, jo vetëm në Kosovë, por edhe tejmatanë kufijve të Saj. Manifstimi u mbyll me një koktej simbolik, me cakrime gotash e fjalësh, me zgjerimin e rrjetit të miqësisë në qytetin, që sipas Lasgushit, mban emrin më
të bukur të të folurit shqip.

98 vjeç Gjoke Nonaj, kengetari me i vjeter ne bote

2008-03-30T22:03:00.000+01:00

Nga festivali Bozar, në Bruksel

Festivali Ballkanik me këngëtarin Nëntëdhjetë e tete vjeçar

Jeton Kelmendi, Bruksel

Është thënë se kultura bashkon popujt dhe promovon vlerat e tyre, sidomos kur paraqitet në ambientet e përziera kulturore ndërkombëtare. Ballkani, një rajon i njohur për luftëra, atje ku filloj Lufta e dyte Botërore, atje ku edhe sot nuk kanë pushuar problemet, atje ka një kulturë ndryshe edhe pse është pjesë e Kontinentit të Evropës dhe atë me vëmendje e ndoqen artdashësit vendor. Për tri ditë me radhë 27, 28 dhe 29 mars, në Bruksel, u mbajt festivali që i bashkoj artistët ballkanik me shikuesit Belgj. Ngjarja ishte në fokus të mediave ndërkombëtare. “Festivali Bozar” që u mbajt në qendrën kulturore Bozar në Bruksel, ku u prezantuan artist nga i tërë Ballkani, me ekspozita, muzikë, cirk, vallëzim, video-dokumentar për ushqimin, jetën dhe traditën e popujve ballkanik, ishte edhe më i sukseshëm sivjet. Kështu e gjykuan organizatoret. Vitin e kaluar ky festival kishte mbledhur mbi tre mijë shikues, kurse sivjet kishte edhe më shumë.
“Ballkan Trafik” apo festivali Bozar, ka për qëllim ofrimin e kulturave të popujve të ndryshëm nga hapësirat ballkanike me Evropën perëndimore thonë organizatoret.
Ajo që zgjoj më së shumti vëmendjen e publikut vendas ishte prezantimi Shqiptaro-Belg, ku dyzet artist nga Shqipëria përformuan, luajtën, kënduan, vallëzuan dhe paraqiten në mënyrë dinjitoze kulturën shqiptare. U prezantuan me pika të ndryshme edhe jeta e komuniteteve dhe bashkëjetesa e popujve pas luftërave te viteve të nëntëdhjeta, ne Bonje e Hercegovinë, Kosovë, Maqedoni dhe Kroaci. Qe nga orët e pasdites e deri në orët e para të mëngjesit të ditës së nesërme vizitoret vazhdonin të vinin. Ata kishin mundësi të shihnin shfaqje dhe të takoheshin me artistët të cilët dikush kishte ekspozuar, dikush luante, e dikush shfaqte, nëpër sallat e shumta që ka qendra Bozar. Tërheqse ishte edhe cirku ku paraqiteshin artist nga Sllovenia, Hungaria, Shqiperia dhe Rumania. Njerëzit që vinin për të parë festivalin kryesisht ishin student dhe njerëz të moshës së re.

Gjokë Nonaj është Nëntëdhjetë e tetë vjeçar. Është këngëtari ndoshta më i vjetër në Botë. Ai këndon bukur me lahutë këngën e Mujës

Nata e fundit ju kishte lenë kryesisht shqiptarëve, ose njerëzve që kishin ardhur nga Gadishulli Ilirik. Një veçorie që rrallë mund të shihet. Artistët nga Shqipëria, të cilët udhëhiqeshin nga Gjovalin Nonaj, një profesionist i muzikës dhe shumë instrumenteve, kishin një skenar të bukur të paraqitjes, ku përfshinte zhandrre dhe këngë nga jugu dhe veriu.
Shikuesit e kishin parë me një pikë muzikore edhe në ditën e parë, njeriun me një shekull jetë duke kënduar këngë epike.
Gjokë Nonaj edhe pse ka gati një qind vjet, ai është i fortë dhe ka një zë të thekshem dhe të bukur, që i këndon Lahutës së tij. Koncerti filloj me kohë sipas orarit të paraparë nga organizatoret. Fillimisht, ishte kënga e Mujës që u këndua nga veterani i folklorit Shqiptar Gjokë Nonaj. Ai u prit me shumë duartrokitje dhe adhurim, si nga bashkatdhetarët shqiptar që ishin të pranishëm dhe e kuptonin tekstin që Nonaj e këndonte qartë, ashtu edhe nga të huajt që nuk ja merreshin vesh fjalët. Ishte e bukur ta shohësh një malësor nga Veriu i Shqiperisë, në moshën 98 vjeçare, se si i këndon lahutës, që është vegël e vjetër kombëtare. Këso ndjenjash do të mund të kishin shqiptaret, kurse belgjët, Francezet dhe të tjerët që nuk e flasin shqipen, padyshim se i mahniti pamja epike e plakut lahurat, e gjithsesi fuqia e tij 98 vjeçar, për të kënduar me lahutë. Ai edhe lahutës i binte vet, duke nxjerrur melodi tipike të këngëve kreshnike. Pastaj programi vazhdoj këngë toske që janë nga Jugu. Vallja dhe kostumet kombëtare gjithashtu ishin tërheqëse për publikun. Ishin rreth tre orë program. Muzika ishte në disa pika e bërë nga artistet shqiptarë dhe belgj, ngase ashtu Gjovalin Nonaj e kishte kombinuar.

Kosova në ketë festival u prezantua me disa pika që u shfaqen me video projektor. Grupet e valëzimit dhe baletit që janë të pakta u paraqiten përmes xhirimeve që ishin bërë në Kosovë. Drejtuesit kryesisht flisnin për mungesën e financimit të tyre dhe ankoheshin tek Ministria e Kulturës. Theshtë ta linin përshtypjen e një fillimi që nuk premton edhe aq shumë. Vlenë të thuhet se ajo që kishte më shumë hapësirë në ketë aktivitet kulturor, ku prezantohej Kosova, ishte jo adekuate. Të drejtat e njeriut dhe barazia gjinore, pothuajse kishin primatin. Ishin gjiruar disa gra: Ikballe Rogova dhe Flora Macula, zyrtare të shoqatave të grave në Kosovë dhe disa police të Shërbimit Policor të Kosovës. Të parat flisnin për një përjudhe të vështirë për gruan shqiptare dhe akuzonin meshkujt se në Kosovë nuk ka përfaqësim të drejt të femrës. Një gjë e tillë ishte bërë edhe me gratë në Serbi, por dallimi ishte se gratë serbe thonin se në Serbi gruaja ka qenë e emancipuar dhe ka pasur rolin e vet që nga Lufta e Dytë Botërore.
Edhe Maqedonia ishte përfaqësuar, Liqeni i Ohrit i cili shtrihet në dy shtete: Maqedoni dhe Shqipëri, ishte prezantuar përmes video projektorit. Mirëmbajtja dhe të mirat që ka liqeni, ishte fokuse i emisionit, ku flisnin zyrtar të Liqenit nga Maqedoni dhe Shqipëria.

Grupi nga Shqiperia

Me Ahtisarin Inxhinier dhe Thaçin mjeshtër, shih çfarë shtëpie ndërtuam Kosovën

2008-03-10T15:38:00.000Z

Ironike

Me Ahtisarin Inxhinier dhe Thaçin mjeshtër, shih çfarë shtëpie ndërtuam Kosovën

Jeton Kelmendi, Bruksel

Mbi truallin e vjetër të Dardanisë dhe në kullën e moçme, sot me plotë gojën mund të themi se kemi shtëpi. Kemi dëgjuar një thënie të popullit, “mbi truallin e vjetër është më lehtë të ndërtosh”, kjo mbase ka edhe logjik për çdo njeri që sado pak është në gjendje të mendoj, por se di se çka na ndodhi ne, disi na u morën mëndët, ndërtuam shtëpi ta tradita.
Njerëzit e kësaj shtëpie kanë të drejt të jenë gjysmë të gëzuar, sepse të gëzuar e kanë pak më vështirë, kur e mendojnë se asgjë nuk mbetur trashëgim, por është e re dhe nuk përmbush realitetin. Njerëzit janë ata që edhe ndryshimet më të panatyrshme i bëjnë. Sidomos kur ke mjeshtër të mirë e tani edhe inxhinier, për ta pasur ndërtimin me leje. Shtëpia jonë KOSOVË, falë një inxhinieri nga Finlanda, një mjeshtri nga Broja dhe dy kryepunëtorëve, njëri nga Krashtica dhe tjetri nga Negrovci, gjegjësisht Llapi e Drenica nga sot ka lejen e ndërtimit dhe nuk druajnë njerëzia se do të ketë probleme me lejen e ndërtimit. Me rëndësi është se shtëpia ka leje nga urbanizmi ose thënë ndryshe nga Evropa, kurse qysh do të jetë identiteti ynë nuk qon peshë kjo, prandaj mos u mërzitni, mundet të thotë kryemjeshtri.
Shteti ynë është i përbërë prej gjashtë minoriteteve të barabarta, që do të jetojmë si vëllezër, “vëllazërim bashkim”. E kemi flamurin me yllin e secilit vëlla dhe kështu gjithçka kemi ndërtuar te re, derisa koha për Evropën dhe botën është në vitin 2008, Kosova është në vitin zero. Ejani vëllezër të gjithë së bashku të nisemi drejtë Evropës. Ke çka ke deri dje, qiteni pas harrimit. Madje kjo dëshmon se edhe të vjetrit tanë nuk kanë ekzistuar, thjeshtë gjithçka këtu po nis. Ne jemi “më Papë se Papa”. Jemi më evropian se Evropa, ketë mos e besoftë kush, shikoje Flamurin e Kosovës, veç ta dinë edhe Evropa e Bashkuar se asnjë nga shtetet e Kontinentit nuk e ka flamurin kështu, as të ngjashëm, kaq evropian. Pra me dashtë, Hashimi mundet me u thënë ndërkombëtarëve, se Kosova veç është një mini “Evropë e Bashkuar” edhepse shqiptaret janë mbi nëntëdhjetë përqind, çka ka lidhje kjo, jemi të barabartë me minoritetet, qoftë edhe ato që nuk kanë as një përqind.

Na mbyti demokracia
Fundja pse tu kallxohet popullit përpara pavarësisë se çfarë flamuri do të kenë, ketë e bën Thaçi, mjeshtri i kësaj shtëpie, pa i harruar edhe kryepunëtorët Fatmirin e Jakupin, e besa edhe argatët e tyre qeveritar e parlamentar.
Inxhinieri, si inxhinier që punon larg shtëpisë së vet, pa ju bërë fort dertht se çka po benë, s’ kemi çka të themi për të. Ahtisarit, po të ekzistonte ndonjë çmim për shembull si çmimi Nobel, për projekte të dështuara, të cilat dështojnë edhe teorikisht edhe praktikisht, madje edhe refuzohet projekti i tij dhe prapë vihet në zbatim, për ketë do të duhet pse jo një çmim NOBEL për fantazi. Sido qe të jetë ky është i huaj dhe nuk kemi as fort arsye ti hidhërohemi.

Çka tu bëjmë ”tonëve”
Po thonë se jemi bërë shtet, do gjysmëpolitikan po kacavirren nën hijen e pavarësisë që akoma po freskohet nder lisin e Rezolutës 1244 te Këshillit të Sigurimit të OKB-së.
Pas deklaratës, Hashimi – mjeshtri, Fatmiri dhe Jakupi –kryepunëtoret me argatët tjerë të tyre qeveritar, shkuan në Prekaz në kullën e familjes së Komandantit Legjendar Adem Jashari. Fatmiri kishte zënë vangë, t’ ja dorëzoj familjes Jashari dekoratën që disa vite më parë ish- Presidenti Ibrahim Rugova e kishte dekoruar Adem Jasharin. Në televizionin e Kosovës, nuk u pa ceremonia e dorëzimit, por u tha nga gazetari. Në rregull ndoshta e ka at domethënien e vet se dekorata duhej dorëzuar pas pavarësisë....
Hashimi, ky burrë gjysmështeti, u pa pak më shumë në “Televizionin Publik”. Duke qeshur, bënë vetën ndryshe, d.m.th. ndonëse kurrë nuk shihej duke qeshur, nga zgjedhjet e fundit, ku doli gjysmëfitimtar, kurrë se ndalë buzëqeshjen, tash bile me shtet. Hallall i koftë, nxori flamurin multietnik dhe ja dha Rifat Jasharit duke u qeshur. Mirë, ja dha flamurin dhe e nderoj, kështu edhe moti nderoheshin ata që kishin merita për komb e atdhe, por kur ja nisi me fol e prishi edhe më shumë. Për ketë flamur a derdh gjak deklaroj para mediave ne oden e Jasharajve Hashim Thaçi, nuk i besova mjeshtrit ta them të vërtetën, me siguri edhe shumë kushi si besoj, për të mos thënë edhe ndonjë gjë tjetër, por ai e tha. Mendova me vete, çka do të mundi ti thoshte Adem Jashari, Thaçit për ketë flamur, sikur të ishte gjallë ai dhe ti epej atij. Deri në ditën e pavarësisë edhe Thaçi e kishte fjalën për flamurin e Shqipërisë, mirëpo tani duket se ka hy në Hënë të re.
Ky nuk mundet të jetë flamuri ynë. Kështu mund tu përgjigjej Adem Jashari Hashimave e Fatmirave e Jakupave. T’ju thoshte edhe ndonjë fjalë më të rënd, poashtu do të kishte qenë e mundur, nëse nuk do ti vinte keq tua thotë në oden e tij, por ç’ është e vërtita ma thotë mendja se nuk do të skuqej prej tyre, kur dihet se për atdhe, Ai bënte çdo gjë.
Me shkoj mendja, sikur mjeshtri dhe stafi i tij të takoheshin me Isa Boletinin, çka do tu jepte Isa....
Sikur të takoheshin me Faik Konicën, a do t’ ju thoshte ju t’ pahair. Mendova sikur të takoheshin me sa njeriun që derdhi gjak dhe dije e djers, për tokën e Dardanisë, si do të kalonin në ato takime këta Una. Kur u lodha së menduari, erdha në përfundim se po takoheshin me zanën e Gjergj Fishtës, do ti nemte dhe do tu thoshte -jeni qyqe-.

Sali Beqiraj

2008-03-07T22:06:00.000Z

Vës

ÇASTE KËNAQËSIE ME POEZI PËR LIRINË DHE VENDLINDJEN

Sali Beqiraj: Qershor dhe pak trishtim, Buzuku, Pri. 2006

Ali R. Berisha

Vëllimi poetik “Qershor dhe pak trishtim” i Sali Beqirajt, i botuar nga Shtëpia Botuese “Buzuku” është një krijim poetik, i cili shqetëson këndshëm dashamirët e vargut. Afro 50 poezi të ndara në pesë cikle është një libër i cili do të ketë një ecje krenare në rrugën letrare të letërsisë sonë, dhe i cili për bioletraritetin e tij përvetëson e shqetëson këndshëm. Një vëllim pakfletësh por përmbajtjeshumtë.

Sali Beqiraj është ende një poet i “ri” (ky vëllim poezish do të duhej të ishte i treti , sipas Leksikonit të H. Hasanajt; i pari ‘Dhimbje shtatzënë” – 1993, Himn i vargjeve të zeza - 1997) por si t’ ishte i disati, sepse ky, pas bindjes sime ka ngulur gurin në fushën e poezisë, duke përcaktuar “botën poetike” të tij., i cili sa do të vijë e do të zgjërojë atë. I ardhur (mbase edhe i lindur) nga Rugova, ky poet me këto poezi ia ka dalur të nxjerr në detin e letrave filozofinë shekullore të malësorëve rugovas. E gjetur në kujtesa dhe pëshpëritshëm e përcjellur gojëmëgojë e djalëpasdjali ajo filozofi shpërfaqet edhe këtu me gojën e Smajl Çelës (babait të poetit). I biri i tij, një pjesë të asaj filozofie, e nxjerr aty “vargnisht”, siç do të thoshte Luigj Gurakuqi, para nesh për të treguar edhe një herë botërisht se cili ka qenë ilaçi që na ka mbajtur të gjallëe ruajtur shekujsh (“Unë mbaj ekuilibër’), furtunash (“Sa të kalojë furtuna), luftërash, bllacash, detëpërpirjesh. Kjo filozofi e shpërfaqur edhe me qëndresëpërpjekjet madje dhe me armërezistencat tona e më shumë me viktimizimet tona, edhe, këtu në këtë libër renditet e nxjerr kokë me vargjet e reduktuara, bile edhe me tituj të reduktuar, permes vargjesh të shkurtëra, mendimesh të përzgjedhura me mjeshtri të denja për t’u marrë si shembuj. Vetëm për poezinë mund të thuhet: sa më e shkurtër, aq më me peshë.
Ndonëse libri është ndarë në cikle, filozofia që e përmendëm është e ndjeshme, e rrënjëzuar dhe e vënë në vende të gjetura dhe kështu më tepër rezulton poetikisht se sa filozofikisht. Mjaftojnë t’ i përmendim vetëm disa sish: Mund të jetosh / Duke bërë krahasime me lumturinë (11), …kujdes/ si jepet shpirt (11), … errësira ime e trashë (21), Shpirti nuk po delka/ Pa dale / Tokë e askujt 30), Eh malet…/Këto frëngji (35), Ngrënë të kam,/ Pirë po? Tash po të vjell (35), Zemra është ajo / Që nuk pyet për asgjë (38), Moti/ Për verë / Të parvjeme/ Kallëzon (39), Kosova është një lindje më shumë / Se lindjet (49),Derisa bëhet luftë / Flenë…Mullinjtë (83), Jam…/ Një gur / Rrokullisur mbi trupin tend / Rugovë (90).
Poezia jonë e ka një veçori më të theksuar se poezitë e tjera, atë të këmbënguljes së poetit për të treguar (kënduar) edhe për vuajtjet traditore të popullit tonë, e së këndejmi edhe të të parëve. Edhe këtu e hasim një motiv të tillë. Pikërisht në ciklin “ Skicë për lirinë” pikon diç e tillë. Fillon me vrasjen e babait “Duke kositur bar / Për qengjat”, ndonse i papikëfaji e me “natyrë të butë”. Ky baba, si edhe shumë të tjerë që më parë e ka pasë dëgjuar kërcënimin “ju përtej bjeshkës!”, prandaj “Çdo mëngjes shikonte në dritare” a mos po duken kërcënimtarët… Dhe plaku vdes mbi barin e aromshëm. “I lumi ai!” do të thoshin shumë të tjerë, të cilët i degdisi fati të mbyten e të vriten gjithandej e gjithkëndej e s’ u dihen varret,
varr n’ u paqin bërë, e s’u dihet nami as nishani - nam e nishan n’u paqin lënë. Kështu e ka “Anatomia e luftës … Tunel pa dalje” (37) Poeti gjakftohtë e aspak hakmarrshëm thotë:

Do ta jap provimin “Historia e Ballkanit”
E bashkë do t’i gjejmë
Hënën dhe varret (Dashuri refugjatësh)
ndonëse
Saktësisht nuk dihej asgjë
Saktësisht dihej se po bëhej luftë (42)
me synimin
… për të bërë një rrënjë… përmes rrënjës (56,57)
Autori i vëllimit kësaj radhe nuk na flet nga pozita e poetit ,ndonëse ky është libri i tretë i tij, por nga pozita e një malësori, që me dhembjen artistike vargëzon “gjënë e gjallë” (9) – poezinë (bioletrarisht - do të thosha) në “kohën e marrëzisë”, duke mbajtur të gatshme “gërshërë… gjilpërë… penj …për ta Qepur / lëkurën” – sigurisht të poezisë – ma merr mendja.. Këto grishje poetike e ato vuajtje për lirinë, Kosovën e babain poeti ua ofron lexuesit, duke i gërshetuar ato në vargje dhe shndërruar në simbole, të cilat “Që ma bëre / Art dhembjen” (98). Këto dy vargje të fundit të librit bashkë me vargjet moto në fillim “Kudo që je ti / Poezi / Kudo / Jm unë”, përbëjnë kordelen më të qëlluar, me të cilën poeti e ka “lidhur” tufën e poezive.

Poezitë e vëllimit që po e shqyrtojmë janë poezi të cilat me pak fjalë flasin shumë. Flasin lehtë dhe me një gjuhë të shoshuar e të qëlluar krijojnë përshtypje të thella. Poezi të vogla në dukje, por të mëdha kur lexohen. Vargje të shkurtëra, por me domethënie të thella, të farkuara për të peshuar rëndë.
Poezitë e këtij vëllimi nxjerrin në pah një konstatim se poezitë e atyshme aq sa dëshmojnë vlerë mdërtimi po aq, në mos më shumë, nxjerrin para lexuesit lëndë të bollshme meditimi rreth nesh e botës sonë. Ato nuk e lodhin lexuesin me “britma” e heroika. Para dhe prapa vargut mbretëron krenaria burrërore. Sëkëtejmi më duket se titulli i librit do të qe më mirë të ishte më pak klithmor. Poezi, pra që krijojnë çaste kënaqësie. Ato, besojmë se do të mbesin edhe jetëgjata për lexuesin. Në këtë kohë të pasluftës e të viteve shpresash të mëdha ky libër ka për ta gjetur vendin e e merituar në vargun e librave me peshë në letërsinë tonë.
Fundimisht, nuk mundem pa e thënë një anë tjetër të përshtypjes, të cilën mund të ma kenë lënë dy – tri vargje jo të mirëgjetura për këtë vëllim e për këtë kohë. Vargjet: “Brezi im / Ajri im i zi” (77), tulli i ciklit “Ajri im i zi”, madje edhe vargu tërësisht i fundit “ Arti i dhembjes” na bëhet se kanë pak si tepër rezignim, mëllef e dëshpërim, ndjenja këto që s’mund të bëjnë vend në mesin e vargjeve të tjera, nga të cilat buron krenaria, qëndresa, bindja dhe dëshira se Historia do ta japë provimin. Nëse ndonjëherë nisemi nga thënia e E. Fisherit se me artin dëshirojmë të ikim nga jeta e pakënaqur në një më të lumtur, atëherë del se kjo vërejtje duhet të jetë me vend.htrime letrare

Nga Hilmi Saraçi

2008-03-05T19:59:00.000Z

Poezi e zgjimit dhe e frymёzimit patriotik

Jeton Kelmendi ”Mё fal pak atdhe”, botoi SHB “Faik Konica”, Prishtinё

Hilmi Saraçi, Prishtine

Jeton Kelmendi nё veprimtarinё e tij poetike ka bёrё emёr tё njohur para lexuesit tanё.Ai shkroi disa vepra,kryesisht pёrmbledhje me pozi.Nё letrat shqipe shquhet edhe me shumё punime tё tjera letrare, nё veçanti nё rrafshin e gazetarisё, publicistikёs dhe histografisё kulturore.

Dashuria pёr atdheun si frymёzim i parё

Nё fund tё vitit 2005 shkroi pёrmbledhjen me poezi”Mё fal pak atdhe”.Nё krahasim me veprat tjera poetike, nё kёtё vepёr, Kelmendi ka zgjedhur poezitё me tematikё tё zgjimit, frymёzimit dhe tё begatimit kombёtar,pёrgjithsisht pёr dashurinё pёr atdheun si frymzim I parё, si detyrё e shenjt dhe si interes I veqantё pёr lexuesin tonё.Kelmendi me pёrpikёri e pёrcjell atdhedashurinё dhe mesazhet e mёdha historike, qё rrjedhin nga Iliria deri nё ditёt e sotme.Vet titulli I librit parashtron qartё mendimin e lartё patriotic tё Kelmendit dhe konceptin e mjeshtёrisё pёr tё vjelё e qёndisur fjalё e shprehje tё qёlluara nga rregullat gjuhёsore, pёr tё shkruar poezi tё nivelit tё lartё letrar dhe artistic.Ai tani e ka gjetur veten si poet I talentuar.

Vepra fillon me poezinё ”Rrugёtarёve tё lirisё” si porosi pёr ta “parё atdheun si I rri liria”.poeti librin e ndan nё gjashtё cikle tё renditura mirё e me kujds tё veçantё.Nё ciklin e parё “Mё fal pak mot tё mirё atdhe”flet pёr ushtarin (luftёtarin)e humbur, marshimin e tij drejt rojave tё atdheut sakrificёn pёr atdheun , sepse “babait qё mё donte shumё I ika kur mё thirri atdheu”-shprehet autori pёr ushtarin I cili nё kёtё marsh, nё fushёn e betejёs kishte ra “dielli me rrezet e lirisё”dhe shprehet:

Mё fal pak mot tё mirё, Atdhe Sa ta mashtroj ёndrrёn,Kёngёt e mira I humbёm rrugёs…Autori I frymёzuar nga marshimet e lirisё dhe tё trimёrisё sё ushtrisё tonё çlirimtare,ku ishte edhe ai njёri nga kёta marshues pёrshkruan çaste dhe momente tё prekshme, me vargje tё harmonizuara dhe tё gdhendura me latёn e espektit tё lartё dhe tё ndjenjёs tё dhembjes ndaj marshuesvetё atdheut qё disa prej tyre ranё nё altarin e lirisё, pёr atdheun. Kjo poezi I paraprinё ciklit tё parё si njё tёrёsi e vetme dhe ёshtё ndёr poezitё mё tё mira dhe tё kompletuara si nga aspekti ideor, tematik dhe artistiki autorit. Poezia e Kelmendit ёshtё e ndёrtuar dhe e gёrshetuar me njё kujdes dhe pjekuri tё duhur. Ai pёrgjthёsisht ka pёr frymzim dashurinё pёr atdheun, pa lёnё anash edhe dashurinё ndaj personit qё dashuron.Kёtё rrugё tё dashurisё e pёrshkruan kendshёm, por edhe me nostalgji, ku “lirika e kёngёs, as e lahutёs nuk dёgjohet mё nё kullёn e gurit”…

Dy dashuri: Atdheu dhe e dashura

Autori rrjedhёn e kohёs lirike tё dashurisё e pёrshkruan dhe e emёron si dhunti tё Zotit dhe shprehet:Nuk ndёrrohet vargu Sa ka gjak fjala Ka hyrё nё lojёn Qё luhet rrallё…(Udhёpёrshkrim)

Kёshtu kujtimi dhe simpatia ecin krahs mallit dhe dhembjes qё pёrkthejnё dhe e rrёmbejnё shpirtin dhe zemrёn e poetit. Ai pёrkujton nё kёto momente “diku nё Arbri” mbrёmjen e qetё dhe hёnёn “qё shtrihet trup e tёrthor nё sytё e saj”Autori nё kёt cast dёshiron tё ndёrroj vargun, t’I jap kuptime tёrheqёse

”. Dhe “ tё hyjё nё lojёn e saj”, por kёtё rrugёtim tё dshurisё e kap dhe e lidhё me atdheun, me Çamёrinё, pёrgjithёsisht me tokat e Arbёrisё, mё testamentin e kohёs dhe me “gurin mbi gur qё t’I ngritёt kala fjalёs” e besёs pёr atdheun.

Kelmendi gjithnjё ёshtё I peokupuar me ndjenjёn e dashurisё. Kjo ngjan edhe nё poezitё tjera. Por tani kjo dashuri kёndohet nёpёrmes takimev dhe hyrjeve, nё kafenё “Elita” nё Ulpianё” dhe nё kёto momente vargu gufon dhe ledhaton shpirtin rinor tё poetit: Sin ё dhomёn e fjetjes, nё vargun tim ka hyrё magjia e saj… (“Te kafe Elita”)

Nё vendlindjen e Skёnderbeut, nё Krujё

Kaptinё e veçantё e poezisё sё Kelmendit ёshtё pёrkujtimi 600 vjet pasё lindjes sё Gjergj Kastriotit n ёqytetin e Krujёs. Autori me respect tё lartё dhe dashuri tё madhe hsikon qytein, vedlindjen e Skёnderbeut dhe me ndjenjёn e lartё ndaj kryetrimit I freskohet mendja edhe syri kur sheh “ku lind ai burri I burrёrisё”. Shquhen disa poezi me madhёshtinё e frymёzimit dhe me qёndisjen e vargut gjatё rrugёtimit dhe vizitave nёpёr kёto stinё tё kohёs. Kёshtu nё poezinё “Tё Mrizet e Dukajve” poetin e kaplojnё kohёt e shkuara nё kёto mrize dhe mundohet tё gjejё pёrtej Gurit tё Nikё Dukёs nguhllimin dhe mallinqё e djeg pёr vendet e mbetura pa gjallёri tё rrafshuara pёr tokё dhe “lahutёn e babёs Hyso qё ёshtё shurdhuar” dhe nuk dёgjohet mё: Kulla ёshtё bёrё rrafsh me tokё E gurёt e shkollёs ku kemi mёsuar I ka mbuluar bari Mesi dallohet edhe trualli…(“Tё Mrizet e Dukajve”)

Rrugёtimi nёpёr botё, nё vendet ku frymojnё dhe flasin shqip Kelmendi edhe nё poezit e tjera, nuk mund tё ikё nga ndjenja e dashurisё ndaj atdheut dhe njёkohёsisht nga dshuria qё ushqen pqr vajzёn , tё dashurёn e tij. Kёto dy dashuri janё tё lidhura ngushtё njёra mёe tjetrёn,por autori kur kёndon pёr atdheun dhe ushtarёt e lirisё, sikurse harron tё dashurёn nё momentet e frymёzimit dhe tё pёrkushtimit.Nё poezinё e Kelmendit hasim figuracionin, metaforёn dhe karakterestikat tjera teorike letrare qё e gjallёrojnё vargun, I japin gjak poet.

Autori sikurse nuk di tё largohet nga kёto forma tё gёrshёtimit dhe tё thurjes sё vargut nё nivel tё lartё artistik. Ai do tё pёrkujtojё disa rrugёtime nёpёr botё dhe nё pjesёt ku frymojnё shqiptarёt dhe dёgjohet tingulli shqip Gjatё kёtij rrugёtimi dhe frymёzimi nё shpirtin e poetit lindin e gufojnё vargjet pёrtej kufijve: Shtatё palё qiej pёrmbi Kapёrcyem bjeshkёt Dhe njё kufi tё pakufi…(“Mё kujtohet njё emёr I ri”) Shquhen edhe poezitё tjera, tё cilat me tematikёn, ndёrtimin dhe ritmin poetic tingёllojnё zёshёm dhe sit ё tilla nuk dallojnё shumё nga poezitё e zgjedhura tё Kelmendit…

Nga Jeton Kelmendi, Bruksel

2008-02-28T20:27:00.000Z

Qasje

Republika e Kosovës apo shteti i Ahtoisarit

Jeton Kelmendi, Bruksel

Shtatëmbëdhjetë shkurti solli gëzim të madh tek shqiptaret e Kosovës. Nga ajo ditë po bëhen dy javë dhe Kosova duket njësoj si edhe para kësaj date, për nga funksionaliteti. Në fakt gjërat kanë ndërruar, por shtrohet pyetja sa kanë ndërruar dhe sa është funksional shteti që ka vu ne kontradikta Lindjen dhe perëndimin. Ndonëse e njohur si shtet i pavarur nga mbi njëzet vende duke përfshirë edhe ato më me ndikim në botë, SHBA, Franca, Anglia, Gjermania etj, Kosova vazhdon të administrohet nga UNMIK-u. I zoti i shtëpisë vazhdon të mbetët Joakim Ryker.

Sekretari i përgjithshëm i OKB Ban Ki Mun, deklaroj se rezoluta 1244 akoma është në funksion dhe Kosova është nën administrimin e UNMIK-ut. Kjo edhe u pa me vizitën e Ministrit Serb Sllobodan Samarxhiç, të cilin e lejoj të hyj në Kosovë shefi i UNMIK-ut. Natyrisht po të ishte shtet, si çdo shtet tjetër i pavarur, do të duhej që institucionet e vendit ta lejonin ose jo ardhjen e tij, e jo i dërguari i posaçëm i sekretarit të përgjithshëm. E çuditshme por e vërtet, në Kosovë janë shkelur rregullat, ligjet ndërkombëtare dhe vullneti i qytetarëve për liri dhe të drejta, tash e sa herë. Arsye gjenim, nuk jemi shtet, por çka ti thuhet tash vetës kur po themi se jemi shtet.

Legalisht dhe praktikisht Kosova është shtet, nëse shikojmë nga një aspekt.

Nga aspekti legal, me vet faktin se SHBA-të dhe aleatet tjera e kanë njohur Republikën e Kosovës dhe haptazi vendet perëndimore mbështesin vullnetin e popullit shumicë do të thotë se çështja është duke shkuar përpara. Praktikisht, Prishtinë ka funksionuar disi sikur një gjysmë shteti që nga përfundimi i luftës, përafërsish si funksionon edhe tash. Janë mbajtur disa parë zgjedhje demokratike, nga të cilat kanë funksionuar institucionet që bëjnë shtetin: presidenti, qeveria, parlamenti që janë institucionet më të larta shtetërore.

Si do qe të jetë qytetarët e Kosovës që dy javë, zyrtarisht janë qytetarë të Republikës së Kosovës. Ketë s’mund ta mohoj askush, madje as Rusia e as Serbia. Dikur do ta njohin dhe natyrisht se Kosova do të njihet si shteti i pavarur që nga shtatëmbëdhjetë shkurti.

E gjithë kjo është një hap drejt përmirësimit të gabimeve që u banë ndaj shqiptarëve njëqind vjet më parë, por ti kthehemi pak realitetit në terren. Politika në Prishtinë, fatkeqësisht jo e nivelit kombëtar, bëri që shqiptaret që përbëjnë nëntëdhjetë për qind të qytetarëve të Kosovës, të kenë një flamur pa asnjë element kombëtar, thjeshtë diçka artificiale, ku në mënyrë jo demokratike e bë publik flamurin, ditën e Pavarësisë. Për të mos shkaktuar reagime dhe pakënaqësi, politika kosovare me unitet të plotë u pajtua që të hiqet dorë nga simbolet kombëtare. A thua për ketë flamur dhanë jetën mira e mira dëshmorë të atdheut. Kjo pyetje do të ishte mirë tu binte në mend çdo ditë kokëmëdhenjve politik, që tani shkojnë tek varrezat e tyre dhe mbajnë kokën lartë sikur ne e bëmë shtetin.

“Haj medet për ta kënd kanë lënë pas”.

Për fat të keq deshmorët nuk zgjohen nga varrezat e tyre, sepse do ti pështynin këta lider qe po i vizitojnë për këto dy javë sa jemi shtet i Ahtisarit.

Përndryshe radikalët shkurtëpamës, dogjën flamurin e propozuar nge Ibrahim Rugova, i cili kishte në vete identitetin tonë kombëtar dhe atë shtetëror, nuk patën dijen, as që ta kuptojnë se shteti i pavarur duhet ti ketë simbolet e veta shtetërore, tek tani ju ka ra ndërmend. Zyrtar të lartë politikë, me vet dëshirë propozuan që në flamur duhet të jenë përfaqësuar edhe minoritetet, madje edhe ato që nuk bëjnë as një përqind të popullatës së përgjithshme. Tani ky është flamuri i tyre me gjashtë yje të barabartë që përfaqëson të gjashtë komunitetet që jetojnë në Kosovë, pesë që së bashku bëjënë dhjetë përqind dhe shqipetarët që bëjnë nëntëdhjet përqind.

“Me ja dhanë gurin budasllës ta qanë kokën”, e thotë populli, politikanët që morën pak besimin (38%) na e humben identitetin dhe këta folklorist sa të padijshëm dalin dhe deklarojnë se ky është veç flamur shtetëror kurse flamuri kombëtar do të mbetët Kombëtar. Flamuri kombëtar ose aj kuq e zi me shqiponje në mes, në fakt ka mbetur vetëm për muze, ngase përdorimi i tij nuk do të bëhet zyrtarisht më në Kosovë. Së fundi është përdorur në festën e pavarësisë që na e solli ketë tjetrin flamur që kurrgjë nuk kanë të përbashkët. Pas një kohe edhe gjeneratat e reja do të mësohen me ketë flamur multietnik dhe ky do jetë simboli që do ta duan. Le të kthehemi pak mbrapa dhe të kujtojmë gëzimin e madh që kishte populli i Kosovës, kur në vend hynë trupat e NATO-s dhe u larguan trupat ushtarake serbe, vërtet ishte gëzim tepër i madh, ose më i madhi gazim deri atëherë. Mirëpo pas disa kohe nisën probleme tjera dhe qytetarët filluan të zhgënjehen me realitetin që ishte prezent. Edhe pas gëzimit të pavarësisë, nuk do shkoj larg dhe populli do të jetë i pakënaqur për gabimet e tashme dhe tjera gjera. Manifestimi i shqiptarëve ku do që jetojnë ishte dinjitoz dhe dëshmoj se populli shqiptar ka një kulturë të lartë. Të gjithë festuam për pak pavarësi, sepse pavarësi të plotë nuk na lanë miqtë ndërkombëtar.

Nga një aspekt tjetër plani i Marti Ahtisarit, për tetë vjet parasheh privilegje të mëdha për minoritetin Serb. Kjo prishë rregullat dhe ligjet që ka shteti. Plani i Ahtisarit kishte dështuar, pasi qe negociatat vazhduan me tjetër ndërmjetësues.

Thjeshtë, ku të prekësh në çështje ekonomike, të rrymës e mekanizma tjerë, probleme ka shoqëria kosovare, por këto janë dy javë shtet i Ahtisarit.

Duhet shtuar se për këto ditë qytetarët presin se kush po e njeh dhe numërojnë sa shtete u bënë që e njohën pavarësinë dhe sa kanë për ta njohur.

Ese poetit Ibrahim Kadriu

2008-02-21T11:41:00.000Z

Ese

Pse? Të jesh shkrimtar

Jeton Kelmendi, Bruksel

Praktikisht dhe teorikisht, fjala ka fuqinë e natyrës dhe sa do që koha po e sjellë në pozita të ndryshme, kinse moda po e dashka, fjala është maja më e lartë në të gjitha etapat.
Gjatë ditës mora dhjetë libra; disa mi dhuruan autorët, disa të tjera i bleva. Sa po më vinte në mendje se kjo puna e shkrimit dita ditës po bëhet, diçka që i ka dalë “boja” siç thotë populli dhe fundja me letërsi merren ata që s’kanë punë tjetër.
Në rrugë gati krejt çka shitet është psikologjia e suksesit. Shitësit e thonë me mburrje, kam fituar me libra: vetëm “Si të bëhesh milioner” i kam shitur aq e kaq mijë ekzemplarë. Kam provuar edhe unë ti lexoj disa nga këto libra, jo për faktin se besoj se pasi ta lexoj librin e tillë do të bëhem milioner, por hajt sa për ta parë se çka i tërheq lexuesit tek kjo lloj literature. Siç thotë populli “hajt e mbushma mendjen”, por nuk kam gjetur gjë që më motivon, madje as për ta përfunduar një libër të tillë lexuari.
Për ndryshe librat me poezi sidomos, por edhe me prozë e gjini tjera letrare, jo se nuk lexohen nga shtresat e qytetarëve, por edhe nga vet shkrimtarët. Ndoshta kësaj i ka kontribuar numri i madh i shkruesve, për të mos u thënë shkrimtarë sepse Alen Migel Roze shkrimtarë Francez e pohon diku në një thënje të tij; “shkrimtarë nuk mund ti thuhet atij që nuk e ka një mesatare shkrimi ose që nuk të bën ta lexosh deri kah fundi shkrimin e tij”. Në ketë kontekst lexuesit tanë jo të shumtë, përditë kanë në media, në dorë etj, libra dhe shkrime që nuk plotësojnë kriterin që ka thënë shkrimtari Roze.
Çfarë ti bësh kësaj pune, ndoshta leximi është në krizë, ndoshta edhe shkrimi, por gjithsesi ka edhe kriza të tjera.
E sa i përket kësaj duhet të na shqetësoj, por një herë tjetër do të flasim për ketë temë.

Frymëmarrje në shtjellë

Ibrahim Kadriu një emër i njohur në Prishtinë, i cili viteve të fundit ka fituar çmime, së fundi ka botuar një përmbledhje poezish “Frymëmarrje në shtjellë”
Poezia me të cilën nis libri është “ Të jesh shkrimtar” Mjaftë bukur qe në fillim ka venë në spikamë dilemën pastaj hyn tutje.
Në ketë tollovi mendimesh, presionesh psikike për kohën, për letrat dhe realitetin shqiptar, kjo poezi të nxjerr nga vetja dhe të vë përball sikur para pasqyre. Ndoshta mund të jem subjektiv në ketë ese, por punë e madhe. Fundja shkrues jam edhe vetë dhe në kohën kur e lexova së pari ketë poezi thashë auu, vërtet e mirë qenka. Tani që ka disa herë qe kam lexuar them se kjo poezi është vërtet poezi e mirë dhe e realizuar artistikisht.
Dilema pse të jesh shkrimtar, ndoshta dilemë deri në një masë të caktuar edhe në Francë, Belgjikë, Holandë, këndej ka më bije të shoh, është një fakt që është prezentë, por sidomos tek shqiptarët si një popull i vogël, dilema është edhe shumë fish më e madhe dhe përmasat e shqetësimit marrin dimensione më të gjera.
Kur të jesh shkrimtar ke një botë tënden. Është e vërtet se në at botë ke ligjet dhe rregullat tua, disiplinën, treninë, qetësinë, kriteret dhe gjithë çka tjetër sipas mendjes dhe qejfit tënd. E tëra ka vetëm dy relacione: Në të parën ka shtrirje prej mendjes që nuk ka kufij të caktuar, vazhdon deri të shkrimi dhe letra si proces final. Kushti Ibrahim Kadriu në mënyrë tepër artistike pikturon botën artistike “kur të jesh shkrimtar” në poezinë e tij. Mirëpo në ketë poezi poeti ka hyra me qetësi dhe maturi në pjesën e dyte, d.m.th ka marrë konceptin e shkrimit, kurë të jesh shkrimtar.
Ndërkaq në relacionin e dytë gjërat shihen ndryshe ndryshe, pavarësisht pikave që nuk lëvizin. Ky rrafsh kap lexuesin si një koncept të ngushtë, është bërë për të, krejt çka është shkruar. Si e tillë figurativishtë, “figura” e shkrimtarit është përshkruar bukur në poezi, duke vënë në spikamë ndikimin dhe botën që krijon shkrimtari me shkrimin dhe letrën.
Nëse mund të thuhet se je shkrimtarë në kuptimin e mirëfilltë të fjalës, atëherë je vënë para një sprove-mjeshtërie. Ibrahim Kadriu e thotë se “nuk del birë nëne të jetë më i pushtetshëm se ai që i mbanë në rresht ndjesitë e të gjitha rrafsheve”, kështu ai konsideron shkrimtarin më mjeshtrin, më të fuqishmin dhe më të madhin, duke tërhequr vëmendjen se, as qeveri as s’ka kush që mund të futet aty. Me një fjalë shkrimtari është super pushtet mbi rreshtat, fjalët dhe temat qe vë në letër.
Nëse nuk ka ndonjë motiv tjetër në ketë vorbull, pushteti mbi veprën e vet duhet ti mjaftoj shkrimtarit. Kësi soji mendoj unë, Ibrahim Kadriu e ka realizuar temën dhe nuancat që e bëjnë njeriun “të jesh shkrimtar”.
Shumësia tematike dhe frazat popullore, të zbërthyera në poezitë e Kadriut , janë karakteristikat e librit. Që nga titulli “Frymëmarrje në shtjella” dhe në shumicën e poezive, vërehet një pejsazh ngjyrimesh ideore dhe fushave tematike që Kadriu i realizon me kujdes.
Si e tillë poezia e Kadriut, është shkruar edhe me një dozë drame, ku interesant vërehet një lojë që pa u ngarkuar nga fjalet e tepërta dhe pa u tepruar në forma karakteresh, të jep kënaqësinë e leximit. Poezia “Bukurisë në gjumë ja kam drojën” është e tillë. Në ketë realizim artistik poeti sikur zhvillon një monolog. Aty vihen: pasiguria, dyshimi, frika dhe guximi i komunikimit me botën e jashtme, qe në ketë rast kadriu ka krijuar një rol të fuqishëm mund të them edhe dramatik.
Për nga mënyra e qasjes ndaj temave libri i Ibrahim Kadriut, ka ide dhe maturi në fushat që i ka rrethuar me reshta e fjalë. Thënë më shkurt ai ja ka dal ta materializoj idenë dhe qetësinë ideore. E tash poet i frymëmarrjes, tung nga oda jote e fjalës, aty morëm pak qetësi dhe me fjalën po shohim si është të jesh poet.

Frymemarrje ne shtjelle - Ibrahim Kadriu

2008-02-21T11:01:00.000Z

Shtrembërimi i drejtësisë - Ramush Haradinaj

2008-01-17T14:45:00.001Z

Nga ditari
Shtrembërimi i drejtësisë

Jeton Kelmendi, Paris

Një ditë e ngrohet pushimi dhe për ta kaluar vikendin, shkuam me një mikun tim anglez në Holandë. Thash po shkojmë ne Hagë. Kisha qenë edhe më parë por dëshiroja të shkojmë serish. Haga, një qytet bregdetar, ndoshta për qytetaret e vendeve të Beneluksit i njohur për plazhin që ka në Sheveningen, mirëpo qytetarët e vendeve të Ballkanit, qytetin e Hagës po ashtu edhe komunën e Sheveningenit e njohin nga burgu për krime lufte në ish-Jugosllavi. Një qytet me një dinamizëm jete. Pranë Ndërtesës së Burgut roja, jo shumë larg deti.

Këtu pikërisht, në këtë burg kaloj disa vjet gjykim dhe vdiq pa e marr dënimin kasapi i Ballkanit Sllobodan Millosheviq. Nga strukturat e tij shtetërore u vranë qindra mira qytetarë në Bosnje e Hercegovinë, mira të tjerë në Kroaci, Kosovë. Më në fund tribunali ndërkombëtar i Hagës, as që arriti ta dënoj këtë njeri. U dënuan edhe disa të tjerë serb, kroat boshnjak, dhe një shqiptarë, u akuzuan edhe disa të tjerë. Dëshmuan shumë dëshmitarë pro e kontra. Burra shtetesh nga Evropa, Amerika etj. Edhe ish presidenti i Dardanisë Ibrahim Rugova dëshmoj kundër Millosheviqit. Një përzierje e madhe e drejtësisë, apo thënë më drejt shtrembërim i drejtësisë. Edhe çlirimtarët edhe kasapët u futën në një gjyq. Nga njëherë drejtësia triumfon edhe pse jo zakonisht. Fatmir Limaj ish komandat i UCK-së, u lirua si i pafajshëm, por tre vjet i kaloj në burg derisa u krye gjykimi, as që ju pagua dëmshpërblimi.
Kishte se çfarë të sheh njeriu, mirëpo kur ke parasysh natyrën e një qytetari nga Dardania, ish luftëtarë i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, është një ndjenjë tepër e keqe. Aty diku në dhomat e burgut gjendet i akuzuar edhe ish-Kryeministri i Kosovës Ramush Haradinaj. Njëri ndër luftëtarët më të spikatur dhe komandanti më në zë në Dardani, ish komandanti im. Desha ta vizitoja, por të porta më thanë se nuk bënë, duhen procedura dhe shpejt u largova nga aty, diçka më rrëmonte nga brenda. Më sillej në kokë një fjali “kjo është shtrembërim i drejtësisë” , mbase ky njeri shumë ka dhënë për Dardanin dhe shqiptarinë në përgjithësi. Nga ajo që e njihja mirë edhe nga afër Ramush Haradinajn, disi më dukej se po më flet me atë optimizmin e madh që kishte gjithmonë, edhe në ditët më të vështira, në vijat e frontit. Thonë se ka drejtësi, e unë me bindje të plotë them se ka edhe shtrembërim të drejtësisë; si mund të gjykohet çlirimtari, ai nuk ka shkuar të luftoj në Serbi, por në fshatin e tij dhe Dukagjinin e historik, aty qëndroj si burrat dhe fundja në luftë ka do far rregullash por edhe tejkalohen sepse është luftë.

Një ditë edhe haradinajt do të gëzohen edhe atdheu, Ramushi do të triumfoj mirëpo këtë kohë që po i humbet është keq. Ai tani më së shumti i duhet vendit në këtë kohë kur statusi është para zgjidhjes.
Kështu Haga ndjehet nga një qytetarë shqiptarë që nuk jeton në Hollandë. Nuk e di se çfarë ndjenje kanë shqiptarët që jetojnë aty afër. Për qytetarët serb që jetojnë në rrethinën e Hagës, kam bindjen se jo e njëjta ndjenjë, pasi që ata janë ngadhënjyes. Dy të akuzuarit për krime lufte në Bosnje nuk janë dorëzuar fare, Millosheviq vdiq pa u dënuar. Flisnim nga pak me mikun tim nga Manqesteri. E njihte si emër Ramushin, por kur i flisja unë për historinë e tij dhe të familjes Haradinaj, Gjef u ndjente keq, dikur edhe lotët i shkonin. Për një fakt ndihem krenar, që jam anglez dhe vendi im ju ka mbështetur më tha.

Edhe një herë Serbia... Evropën

2008-01-17T14:31:00.000Z

Qasja
Edhe një herë Serbia... Evropën

Jeton Kelmendi, Bruksel

Duket e çuditshme por ndodh edhe kjo. Shteti që vrau qindra mija njerëz, kryesisht civil dhe po ky shtet që dogji e shkatërroj qytete e fshatra të tëra, në vendet fqinje të tij, Serbia akoma nuk ka kërkuar falje. Gjeografikisht në Evropë edhe pse politikisht në lindje, shteti i Millosheviqit, akoma pa plotësuar kërkesat e bashkësisë ndërkombëtare për dorëzimin e kriminelëve të luftës, ja doli qe ta nënshkruaj marrëveshjen për ascijm-stabilizim që është hapi i parë drejt Bashkimit Evropian.
Kjo që ndodh ditën e merkurë në Bruksel, të gjason me një teatër amator, ku aktori gjatë lojës thenë komplet kriteret dhe sjelljet e shfaqjes dhe shpërfill çdo normë të sjelljes.
Tri ditë më parë sipas dëshmive konkrete nga brenda, parashihej që Pierre Mirrel që është drejtor për çështje të Ballkanit Perëndimor të shkonte në Beograd dhe atje tu prezantonte të arriturat dhe dështimet që kanë, si dhe kushtet që duhet për të nënshkruar marrëveshjen për Asocijim-Stabilizim. Ndonëse çdo gjë ishte përgatitur sipas këtij plani, Komisioneri Oli Ren ndryshoj krejtësisht dhe vendosi që ta ftoj Delegacionin Serb në Bruksel për nënshkrim.
Zyrtarët më të lartë të Bashkimit Evropian shumë here e kanë thënë se për nënshkrimin e kësaj marrëveshje duhet që Qeveria e Serbisë të bashkëpunoj me Tribunalin Ndërkombëtar për krime lufte dhe ti dorzoj katër kriminelët më të kërkua të luftës.
Nga ana tjetër Serbia nuk është e gatshme ta njoh pavarësinë Kosovës, nëntëdhjetë e katër përçin e qytetarëve të cilëve janë për pavarësi. Vazhdimisht politika zyrtare në Beograd kërcënon vendet që do ta njohin Kosovën si Shtet të Pavarur, me prishje të marrëdhënieve edhepse e dihet se shumica a vendeve demokratike do ta njohin, sidomos të vendeve Evropiane.
Bashkimi Evropian i hëngër fjalët dhe u tregua edhe një herë zemërgjerë më Serbinë, ose Serbia edhe një herë... Bashkimin Evropian.
Kështu mund të kuptohet nga një shikim pak më i thellë, gjithnjë duke pasur informata të sigurta nga brenda, për lëvizjet politike brenda nate.
Marrëveshjen e nënshkruan zëvendës Kryeministri serb dhe Oli Ren, Komisioner, ku me delegacionin e Beogradit ishe edhe presidenti Tadiç.
Edhe vet disa nga zyrtaret e Komisionit Evropian, të çuditur me ketë që ndodhi, thonë se kjo është një lëshim që nuk është dashur të ndodh, kjo ka qenë dashur të ndodh më vonë, pasi Qeveria në Beograd të plotësoj kërkesat e BE-së. Edhe disa nga organizatat ndërkombëtare kritikuan nënshkrimin që konsiderohet një hap më afër Evropës, për vendin që nuk po mund të ndryshoj, por gjithnjë ka sytë kah e kaluara.
Ky është vendim politik thonë në Komisionin Evropian. Mbase kjo edhe dihet por ata nuk mund të flasin ndryshe, pasi qe ekzistojnë rregullat e jorregullave.

Disa jave para se të përfundoj koha shtesë e negociatave, për Statusin e Kosovës, e tëra kjo duket se bëhet për ta zbutur Beogradin, që të pranoj realitetin atje. Mirëpo shtrohet pyetja nga lëshimet e shumta që ka bërë bashkësia ndërkombëtare, sa përparime janë parë në Serbi?
Përgjigja dihet – asgjë.
Kur është puna për benificione, Serbia është me Evropën, ndërsa frymë merr nga Rusia.
Dhjet dhjetori është afër dhe do të jemi dëshmitar, se prapë çështja nuk do të zgjidhet, kjo veç dihet më, por edhe u rideshmua nga Ministria e Jashtme Ruse, se nuk do ti zbut qëndrimet sa i përket Kosovës.
Nga ana tjetër, të len pa tekst Tribunali Ndërkombëtar për Krime lufte në ish-Jugosllavi, pse nuk e nget zërin Karla Del Ponte, kundër privilegjeve serbëve, pa dorëzuar kriminelet, ngase ka deklaruar për disa herë me radhë se pa dorzuar Mlladiçi, Karagjiçin dhe disa të tjerë, nuk ka hap përpara, për vendin drejt Evropës.
Oli Ren shpesh e merr në telefon zonjën Del Ponte, potencojnë në Komisjonin Evropian dhe për këtë Komisioneri, një ditë më parë ka pasur një bisedë të gjatë telefonike.
Edhe kësaj duhet shtuar Serbia... edhe Tribunalin e Hagës

“Mesitë” e Unitetit

2008-01-17T14:20:00.000Z

“Mesitë” e Unitetit

Jeton Kelmendi

Për shkak të zgjedhjeve në Serbi, do të shtyjë paraqitjen e propozimit tim për statusin e Kosovës. Me një deklaratë, në dukje të thjeshtë, kryenegociatori për statusin e Kosovës Marti Ahtisari u dha fund të cilësuarave për javë të tëra spekulime. Reagimi i Ekipit të Unitetit në Prishtinë gjithashtu ishte i pritshëm për secilin që sadopak përcjell, qoftë vetëm faqet e para të shtypit ditor. E vetmja gjë që pesëshja e “të mëdhenjve”, që vetë i kemi votuar dhe vetë u ndihmojmë të qëndrojnë aty ku janë, ishte shprehja e keqardhjes së thellë. Madje edhe kjo ishte me unitet brenda ekipit. Në fakt, kjo iu ka mbetur, iu përshtatet dhe kjo është e tëra që e kanë dëshmuar deri tani se janë në gjendje të bëjnë, pavarësisht se veten e quajnë liderë dhe thirren në mandat nga populli. Sikur të jepnin dorëheqje të gjithë dhe t’u thoshin qytetarëve - na falni se edhe neve na kanë mashtruar – s’e di si do ndihej ajo strukturë që i shtyu të koriten “mesitë tanë”?

Asnjërit prej tyre nuk i ra ndërmend se pikërisht këtij populli ia kanë borxh sqarimet e duhura. Unitetin për punë të ndërgjegjshme, ata kanë unitet por për ta mbuluar paturpësinë e tyre. Reagimi i parë dhe më i ndershëm i kryetarit Fatmir Sejdiu dhe shoqëruesve të tij në ekipin negociator do të ishte që në paraqitjen e parë në publik, menjëherë pas vendimit të Ahtisarit dhe të Grupit të Kontaktit, së paku t’u kërkonin falje publike qytetarëve të Kosovës, të çilët gjatë tërë këtij viti i kanë ushqyer çdo ditë me frazën e njëjtë se statusi do të zgjidhet deri në fund të vitit. Këtë nuk e bënë. Treguan edhe një herë se nuk janë në gjendje të ngrihen politikisht, të përmbushin kriteret më elementare të politikanëve të mirëfilltë dhe të meritojnë respektin e qytetarëve. Përkundrazi!

Dy ditë para takimit të Ahtisarit me Grupin e Kontaktit, Ekipi i Unave, i thirrur “grupi i unitetit” doli për herë të parë në të ashtuquajturin Televizion Publik për ta arsyetuar mashtrimin që i bënë popullit, për t’i thënë: rri urtë se statusi po shtyhet, nuk humbim asgjë me shtyrje dhe kemi kohë mjaft, pavarësinë do ta arrijmë. Kështu duket u paskan thënë do të huajt. Madje, madje patën edhe guximin që sërish të kërkojnë mirëkuptimin e popullit dhe ta falënderojnë për këtë mirëkuptim!!!

Faleminderit që të paktën na falënderuat! Pa kurrfarë ironie, por Ju do të duhej të na falënderonit çdo mëngjes e mbrëmje, sepse ky popull ka qëlluar shumë i durueshëm, përndryshe Ju nuk do të kishit mundësi që të qëndronit në krye të tij, duke mos dhënë asfarë llogarie për gjithçka bëni e që nuk duhet bërë në emër të votës dhe për gjithë atë që nuk e bëni e që u obligon vota ta bëni.

Secili qytetar, i cili ka sado pak vetëdije politike, ka arritur të kuptojë se nga sinjalet që vinin pas vendimit të Beogradit për referendumin për Kushtetutën, epilogu mund të ishte shtyrja e vendimit për statusin e Kosovës. Për ketë temë u diskutua fare pak, sikur u injorua, fatkeqësisht edhe mediet as që çanë kokën për debate, të cilat do të na shërbenin dhe natyrisht bëhen në çdo vend.

Moti është ditur se statusi i Kosovës është çështje ndërkombëtare, e KS të OKB-së përkatësisht e Grupit të Kontaktit. Politika dhe qytetarët e Kosovës do të duhej të besonin pak, për një fakt, sepse në këto mekanizma vendet më me shumë ndikim SHBA-të dhe Britania e Madhe, janë mike të popullit të Kosovës. Por, e pafalshme për përfaqësuesit kosovarë është jotransparenca dhe dëshira e stërtepëruar që gjithë meritën për arritjen e shtetësisë së Kosovës ta privatizojnë, cili të mundet më shumë. Pavarësia është kryer sipas disave me nëntëdhjetë e nëntën, sipas të tjerëve pritet njohja ndërkombëtarëve, etj etj.

E vërteta është se kjo çështje është ndërkombëtare tërësisht, por për fat të keq ndodhën disa segmente të caktuara ndërkombëtare, të cilat punojnë intensivisht në pengimin e Kosovës për t’u bërë shtet Sovran.

Këto struktura kanë gjetur disa servilë të padijshëm dhe të papërgjegjshëm që mbajnë emrin Grupi i Unitetit. Në fakt, ky grup ka humbur dinjitetin dhe për mendimin tim është Grupi i Unave, ngase ashtu janë si una të nxira. Në Vjenë shkuan të gjithë, delegacione të tjera dërguan për të folur me Beogradin për çështje shumë të ndjeshme dhe të cilat drejtpërdrejt do të prekin secilin qytetar, mirëpo nuk e panë të udhës që me qytetarët të jenë transparent. Presidenti dhe kryeparlamentari i Kosovës derisa niseshin për të marrë pjesë në takimin e Vjenës Prishtinë-Beograd, thoshin para medieve se kurrë nuk do të negocionin politikisht për Kosovës, ndoshta bisedat kanë qenë për të blerë apo shitur speca apo domate. Atë çfarë kanë negociuar në Vjenë, aty këtu e merrnim vesh nëpërmjet burimeve anonime që flisnin për mediet tona, apo nëpërmjet dokumenteve që po ashtu nuk konfirmoheshin zyrtarisht. E pra edhe këtë ua kishin borxh liderët tanë qytetarëve të Kosovës, sepse me paratë e tyre, që mblidhen nga taksat dhe nga rrogat, të cilat në të shumtën e rasteve nuk mjaftojnë as për bukë dhe ndonjë fletore për fëmijët, mbajnë veten dhe pozitat që kanë. Pas takimeve të Vjenës ktheheshin me zë të madh dhe pompoz: E fituam raundin…

Filluan të “shëtisin” Kosovën dhe trevat ku planifikojnë disa nga komunat e reja fantazmë, vetëm atëherë kur këtë ua kërkoi UNMIK-u dhe ndonjëri nga “miqtë” tjerë. Edhe në televizion dolën gjithashtu atëherë kur “të tjerët” e vlerësuan se është koha e fundit që të pranojnë, normalisht pa u skuqur, se edhe një herë nuk do të bëhet ashtu siç ata thoshin, por prapë duhet t’u besojmë, sepse ata janë “shpëtimtarët – Mesitë, pa të cilët Kosova nuk mundet”. Duhet shtuar edhe një fakt se shqetësimi më i madh është se edhe tek intelektualët është krijuar një heshtje. Kjo është si pasojë e heshtjes se medies...